Chwalisław (wieś)

Chwalisław
wieś
Ilustracja
Kościół św. Jakuba Apostoła
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

ząbkowicki

Gmina

Złoty Stok

Wysokość

400-475[1] m n.p.m.

Liczba ludności (III 2011)

230[2]

Strefa numeracyjna

74

Kod pocztowy

57-250[3]

Tablice rejestracyjne

DZA

SIMC

0857002

Położenie na mapie gminy Złoty Stok
Mapa konturowa gminy Złoty Stok, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Chwalisław”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Chwalisław”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Chwalisław”
Położenie na mapie powiatu ząbkowickiego
Mapa konturowa powiatu ząbkowickiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Chwalisław”
Ziemia50°25′20″N 16°49′25″E/50,422222 16,823611[4]
Strona internetowa
Panorama wsi

Chwalisław (tuż po wojnie Bystra, niem. Follmersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Złoty Stok.

Chwalisław do wieś łańcuchowa o długości około 3 km leżąca na północno-wschodniej krawędzi Gór Złotych, nad górnym biegiem potoku Mąkolnica, na wysokości około 400–475 m n.p.m.[1]

Integralne części wsi Chwalisław[5]
SIMCNazwaRodzaj
nie nadanoBiała Górakolonia

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

Toponimia

Pierwsza nazwa wsi pojawia się w 1260 r. jako Villa Folmeri[6]. Do końca II wojny światowej funkcjonowała jako Follmersford[7]. Zdaniem Heinricha Adamyego nazwa wsi jest dzierżawcza od imienia Waldemar lub Wolfmar[8]. Z innych źródeł wynika, że nazwa Folmersdorf jest zniemczona i ukrywa imię Chwalimir[9].

Historia

Istnieje wzmianka, że w roku 1249 istniejącą już wieś darował cystersom z Kamieńca Ząbkowickiego rycerz Moyko[10][11]. Wieś pojawia się w dokumencie z 1260 roku[6]. W roku 1812 miejscowość kupiła królowa Wilhelmina Pruska, a po jej śmierci w 1837 roku Chwalisław przeszedł na własność Marianny Orańskiej[10]. Wiek XIX to szczytowy okres w rozwoju wsi, istniały tam wtedy: kościół, szkoła i młyn wodny[10]. Pod koniec XIX wieku Chwalisław znalazł się na szlaku turystycznym ze Złotego Stoku na Ptasznik, na którym wzniesiono niewielką wieżę widokową[10]. Do roku 1945 miejscowość należała do rodziny Hohenzollernów[10]. Po 1945 roku Chwalisław częściowo wyludnił się[1]. W 1978 roku było tu 69 gospodarstw rolnych, w 1988 roku ich liczba zmalała do 29[1].

Taubenberg

Do wsi należała rezydencja Taubenberg (50°26′00,6″N 16°50′16,3″E/50,433500 16,837861), położona na północny wschód od wsi w stronę Białej Góry[12][13]. Po II wojnie światowej miejscowość pozostała bez nowej nazwy. Obecnie niezamieszkała oraz bez zabudowy.

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest[14]:

  • kościół filialny pw. św. Jakuba Apostoła z 1726 roku[10]. Jest to budowla jednonawowa z prostokątnym prezbiterium i wieżą nakrytą ostrosłupowym hełmem[10]. Wewnątrz zachował się późnogotycki tryptyk św. Anny Samotrzeciej z pierwszej połowy XVI wieku, figura św. Michała z wagą i inne wyposażenie z XVIII wieku[10].

Szlaki turystyczne

Przez Chwalisław przechodzi szlak turystyczny[15]:

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 17: Góry Złote. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 1993, s. 54-57. ISBN 83-85773-01-0.
  2. ↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 161 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 16918
  5. ↑ Główny Urząd Statystyczny [online], eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2023-06-04].
  6. 1 2 Tadeusz Mikoś, Eugeniusz Salwach, Janusz Chmura, Jerzy Tichanowicz: Złoty Stok Najstarszy ośrodek górniczo-hutniczy w Polsce. Kraków: Wyd. AGH, 2009, s. 49–50. ISBN 978-83-7464-191-3. (pol.).
  7. ↑ Follmersdorf [online], meyersgaz.org [dostęp 2023-11-04].
  8. ↑ Heinrich (1812-1897) Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit. - Zweite vermehrte und verbesserte Auflage, „410 II”, 1888 [dostęp 2023-11-04].
  9. ↑ Stanisław Rospond, Stanisława Sochacka, Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska, Wyd. 1., Warszawa: Państwowe Wydawn. Naukowe, 1970, s. 28, ISBN 978-83-01-05425-0 [dostęp 2024-05-07].
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, s. 308, 309. ISBN 978-83-89188-95-3.
  11. ↑ Plan odnowy wsi Chwalisław 2009-2015
  12. ↑ MAPSTER - Szczegóły [online], igrek.amzp.pl [dostęp 2023-10-15].
  13. ↑ Taubenberg 2) [online], meyersgaz.org [dostęp 2023-10-15].
  14. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025, s. 301 [dostęp 2025-04-26].
  15. ↑ Mapa turystyczna. [dostęp 2018-06-05].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.