Cmentarz przy ulicy Michałowskiego w Katowicach
 Kaplica podleskiego cmentarza (2018) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
| Adres |
ul. Michałowskiego |
| Typ cmentarza |
wyznaniowy |
| Wyznanie |
rzymskokatolicki |
| Stan cmentarza |
czynny |
| Powierzchnia cmentarza |
1,0 ha |
| Liczba pochówków |
3,7 tys. (do 2010) |
| Data otwarcia |
1922 |
| Zarządca | |
Położenie na mapie Katowic  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |
 50°11′06,4″N 18°58′05,2″E/50,185111 18,968111 | |
Cmentarz przy ulicy Piotra Michałowskiego w Katowicach – rzymskokatolicki cmentarz parafialny parafii Matki Bożej Częstochowskiej, znajdujący się w Katowicach przy ulicy P. Michałowskiego, na terenie dzielnicy Podlesie. Założony został w 1922 roku.
Historia
Zanim został założony cmentarz w Podlesiu, zmarli byli chowani na nekropolii w Mikołowie. Podleski cmentarz został otwarty 21 czerwca 1922 roku (w tym dniu wydano zgodę na grzebanie zmarłych[1]), a założono go przy dawnej drodze polnej – późniejszej ulicy P. Michałowskiego[2]. Pośrodku niego umieszczono wysoki krzyż z cynkowanym krucyfiksem[3]. Teren pod cmentarz o powierzchni 0,813 ha został zakupiony przez ks. Karola Wientzka od Józefa Masnego z Zarzecza[1]. W 1925 roku erygowano podleską parafię Matki Bożej Częstochowskiej[4], która w tym samym roku przewłaszczyła cmentarz[1].
W 1926 roku ustawiono ogrodzenie cmentarza z wotami, które podarował Tomasz Brożek z Podlesia[1]. W 1929 roku zawieszono dzwon, który wcześniej był używany przy eksportacjach zmarłych do Mikołowa[4].
W sąsiedztwie cmentarza parafialnego w 1932 roku naczelnik gminy Podlesie Robert Jarczyk założył cmentarz komunalny, który pozostawał formalnie własnością gminy[5]. Powodem założenia osobnej nekropoli był jego konflikt z proboszczem podleskiej parafii ks. Karolem Wientzkiem[4]. Korzystając z rozszerzenia funkcjonowania ustawy o grzebaniu zmarłych z 1932 roku, Jarczyk zakupił parcelę obok cmentarza parafialnego, gdzie zostało wzniesione mauzoleum dla niego i członków jego rodziny, które ostatecznie pozostało puste[6] (Robert Jarczyk został pochowany w Mikołowie[1]). Cmentarz ten otoczono wysokim murem z wnękami na urny dla skremowanych zmarłych[7].
W czasie niemieckiej okupacji podczas II wojny światowej na podleskim cmentarzu pochowano nieznanych jeńców wojennych, a w 1945 roku żołnierzy niemieckich[6], których w 2021 roku ekshumowano i przeniesiono na cmentarz w Siemianowicach Śląskich. W 1947 roku pochowano 37 osób (m.in. harcerzy i kolejarzy), rozstrzelanych przez Niemców w zarzeckich lasach 17 września 1939 roku[4]. Po wojnie cmentarz służył także jako miejsce pochówku najbiedniejszych i skazańców, na których wykonano wyroki śmierci w katowickim więzieniu, a ich groby nie posiadały pomników ani krzyży[6].
Cmentarz założony przez Jarczyka został po wojnie upaństwowiony. Parafia starała się o przejęcie tego niszczejącego z biegiem czasu miejsca, lecz lokalne władze konsekwentnie odmawiały[7]. Dopiero w 1993 roku został on przejęty przez parafię, a w październiku 2000 roku obie nekropolie połączono ze sobą[1]. Wcześniej, bo w listopadzie 1997 roku poświęcono dwie odrestaurowane mogiły: poległych we wrześniu 1939 roku oraz ofiar niemieckich obozów koncentracyjnych, w której umieszczono prochy zmarłych w KL Auschwitz[8].
Charakterystyka
Cmentarz przy ulicy P. Michałowskiego w Katowicach to cmentarz rzymskokatolicki parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Katowicach-Podlesiu o powierzchni 1,0 ha[9]. Składa się z dwóch połączonych ze sobą części. Zachodnia część z modernistyczną kaplicą założona jest na planie prostokąta, ogrodzona murem, z bramą. Wschodnia natomiast założona jest na planie prostokąta, z parą krzyżujących się w centrum alejek, pośrodku której znajduje się betonowy krzyż[10].
Kaplica cmentarna jest obiektem murowanym z cegły i tynkowanym, zwieńczonym trójspadowym dachem. Na jej zwieńczeniu znajduje się kuty krzyż[10].
Średnio na podleskim cmentarzu odbywa się 50 pochówków rocznie, a do 2010 roku było ich łącznie blisko 3,7 tysięcy[11].
Pochowani
Spoczywają tu m.in.:
- Jan Filak (1884–1932) – urzędnik, działacz „Sokoła” w Kostuchnie[12][13],
- Bolesław Holecki (1932–2017) – nauczyciel, działacz szachowy i społeczny[14][15],
- Michał Smolorz (1955–2013) – dziennikarz, publicysta[16],
- ks. Karol Wientzek (1881–1944) – pierwszy proboszcz podleskiej parafii Matki Bożej Częstochowskiej[10][17].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Grzegorek i Tabaczyński 2014 ↓, s. 132.
- ↑ Krasnowolski 1996 ↓, s. 54.
- ↑ Gierlotka 2005 ↓, s. 99.
- 1 2 3 4 Jama i Niesyto 1997 ↓, s. 45.
- ↑ Bulsa 2024 ↓, s. 35.
- 1 2 3 Jama i Niesyto 1997 ↓, s. 46.
- 1 2 Bulsa 2024 ↓, s. 37.
- ↑ E-ncyklopedia, Historia Kościoła na Śląsku: Cmentarz - Podlesie Śląskie. silesia.edu.pl. [dostęp 2024-12-15]. (pol.).
- ↑ Studium… 2012 ↓, s. 70.
- 1 2 3 Krasnowolski 1996 ↓, s. 85.
- ↑ Lewicka 2017 ↓, s. 107.
- ↑ Cmentarz parafii MB Częstochowskiej w Katowicach: Jan Filak. www.ecmentarze.pl. [dostęp 2024-12-15]. (pol.).
- ↑ Antoni Steuer: Leksykon ludzi katowickiej kultury fizycznej i turystyki. Filak Jan. www.mhk.katowice.pl. [dostęp 2024-12-15]. (pol.).
- ↑ Cmentarz parafii MB Częstochowskiej w Katowicach: ŚP. Bolesław Holecki. www.ecmentarze.pl. [dostęp 2024-12-15]. (pol.).
- ↑ D. Frost: Chcą upamiętnić nauczyciela i szachistę z Podlesia. www.infokatowice.pl, 2018-02-04. [dostęp 2024-12-15]. (pol.).
- ↑ Michał Smolorz. Cmentarz parafii MB Częstochowskiej w Katowicach - eCmentarze [online], www.ecmentarze.pl [dostęp 2025-01-11].
- ↑ Cmentarz parafii MB Częstochowskiej w Katowicach: ŚP. Karol Ks.prob. Wiencek. www.ecmentarze.pl. [dostęp 2024-12-15]. (pol.).
Bibliografia
- Michał Bulsa, Sekrety Katowic. Część 2, wyd. 1, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2024, ISBN 978-83-7729-767-4 (pol.).
- Stefan Gierlotka, Uniczowy. Kalendarium Historii południowych dzielnic Katowic: Kostuchna, Ochojec, Piotrowice, Podlesie, Zarzecze, Katowice: „Śląsk”. Wydawnictwo Naukowe, 2005, ISBN 83-7164-471-X (pol.).
- Grzegorz Grzegorek, Piotr Tabaczyński, Parafie i kościoły Katowic, Katowice: Wydawnictwo „Prasa i Książka”, 2014, ISBN 978-83-63780-06-7 (pol.).
- Waldemar Jama, Aleksandra Niesyto, Cmentarze Katowic, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1997, ISBN 83-907154-5-7 (pol.).
- Bogusław Krasnowolski, Studium historyczno-urbanistyczne Katowic w granicach administracyjnych. Podlesie z Dąbrową, Kopaninami, Zaopustą oraz Bożymi Darami. Tom I Tekst, Opublikowano w: Miejski System Zarządzania – Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej. Zabytki, Kraków: Pracownie Konserwacji Zabytków „ARKONA” Sp. z o.o. Pracownia Dokumentacji Naukowo-Historycznej, 1996 (pol.).
- Barbara Lewicka, Nekropolie: socjologiczne studium cmentarzy Katowic, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2017, ISBN 978-83-8012-961-0 (pol.).
- Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego, Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja, Miasto Katowice, 2012 (pol.).
