Dobromierz (województwo dolnośląskie)

Dobromierz
wieś
Ilustracja
Dobromierz
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

świdnicki

Gmina

Dobromierz

Liczba ludności (III 2011)

847[1]

Strefa numeracyjna

74

Kod pocztowy

58-170[2]

Tablice rejestracyjne

DSW

SIMC

0852022

Położenie na mapie gminy Dobromierz
Mapa konturowa gminy Dobromierz, na dole znajduje się punkt z opisem „Dobromierz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Dobromierz”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dobromierz”
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa konturowa powiatu świdnickiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Dobromierz”
Ziemia50°54′40″N 16°14′18″E/50,911111 16,238333[3]
Strona internetowa

Dobromierz (niem. Hohenfriedeberg[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Dobromierz. Siedziba gminy Dobromierz.

W latach 1409–1945 samodzielne miasto. W 1946 r. wieś została włączona administracyjnie do nowo powstałego województwa wrocławskiego tracąc status miasta, a niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Dobromierz. W latach 1945–1947 miejscowość była nazywana Górą Pokoju oraz Wysoką Górą Pokoju. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

Integralne części wsi Dobromierz
SIMCNazwaRodzaj
0852039Bronówekprzysiółek
0852045Serwinówprzysiółek

Położenie

Atrakcyjność turystyczną miejscowość zawdzięcza swemu położeniu na Przedgórzu Sudeckim, w prowincji Masywu Czeskiego pomiędzy Pogórzem Kaczawskim, Górami Wałbrzyskimi a Równiną Wrocławską. W sąsiedztwie wsi znajduje się zbiornik retencyjny na Strzegomce. Położona jest przy drodze krajowej nr 5 i drodze krajowej nr 34.

Gmina Dobromierz charakteryzuje się wyjątkowo malowniczymi terenami, które rozciągają się od sztucznego zbiornika wody pitnej po południowe obszary gminy, obejmujące otulinę Książańskiego Parku Krajobrazowego. Znajdujące się na jej terenie liczne zespoły pałacowo-parkowe oraz zabytkowe kościoły w istotny sposób podnoszą walory turystyczne i krajobrazowe gminy[5].

Teren gminy obfituje również w cenne przyrodniczo zasoby – występują tu liczne chronione i rzadkie gatunki roślin i zwierząt. Do najbardziej charakterystycznych roślin należą m.in. dziewięćsił bezłodygowy, kukułka bzowa oraz storczyk męski. Wśród rzadkich gatunków zwierząt warto wymienić mopka (gatunek nietoperza), rzekotkę drzewną, bobra, wydrę, gniewosza plamistego oraz przepiórkę[6].

Panorama Dobromierza

Legenda założycielska i pierwotna nazwa

Legenda głosi, że miasto założyli dwaj bracia szlacheckiego rodu, którzy byli ze sobą skłóceni przez około 6 lat. Na znak zawartego pokoju, na górze, koło grodu, zbudowali miasto, które nazwali Wysoką Górą Pokoju (Hohenfriedeberg)[7].

Symbole miejscowości

Herb Dobromierza

Herb Dobromierza – jego obecny wygląd nawiązuje do dawnego herbu, który został nadany miejscowości w 1409 roku. Został przyjęty przez Radę Gminy w dniu 11 marca 2003. Przedstawia on na tarczy w polu błękitnym dwie złote litery „W”, a pomiędzy nimi złotą strzałę. Litera W nawiązuje najprawdopodobniej do króla Wacława IV[8].

Wieża widokowa na Wieżycy (395 m n.p.m.) – wieża-pomnik została wzniesiona z okazji stulecia bitwy pod Dobromierzem.

Historia

Gmina Dobromierz znajduje się w całości na ziemiach dawnej tzw. Trzebowii – ziemi plemiennej Trzebowian.

Pierwsza wzmianka o Dobromierzu pochodzi z 1277 r. W średniowieczu miasto wchodziło w skład dóbr należących do pobliskiego zamku Cisy[9]. W 1409 r. król Czech Wacław IV Luksemburski nadał ówczesnemu Friedebergowi prawa miejskie oraz herb, który przedstawiał dwie złote litery W przedzielone złotą strzałą ze załamanym grotem na niebieskim tle. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Frideberga[10].

4 czerwca 1745 pod Dobromierzem została stoczona jedna z największych bitew w wojnie o sukcesję austriacką, w której wojska pruskie dowodzone przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego odniosły zwycięstwo nad wojskami koalicji austriacko-saskiej pod dowództwem Karola Lotaryńskiego. W 1827 miał miejsce wielki pożar, który zniszczył większą część zabudowy[11].

W 1909 r. został oddany do użytku nowy ratusz.

Kalendarium

  • VIII – IX wiek – istnienie grodziska
  • 1277 – pierwsza wzmianka o miejscowości
  • 1289 – 1317 – budowa kościoła pw. św. Michała
  • 1307 – powstanie samodzielnej parafii
  • 1313 – 1317 – rozbudowa osady
  • 1409 – nadanie praw miejskich przez Wacława IV
  • 1501 – 1524 – Dobromierz w rękach hrabiego Nickela von Kotuliński
  • 1541 – nadanie przez króla Ferdynanda I łaski na dodatkowy targ w roku (długi targ)
  • 1583 – 1600 – miejscowość przechodzi na własność Melchora von Schellendorfa
  • 1602 – pożar
  • 1600 – ok. 1616 – pobyt w mieście Franza von Zedlich
  • około 1616 – 1716 – miasto przechodzi na własność rodu von Schellendorf
  • 1654 – pożar
  • 1654 – poświęcenie nowo przebudowanego murowanego kościoła
  • 10.04.1683 – wielki pożar (oprócz kościoła, plebanii i pięciu domów spłonęło całe miasto);
  • 13.05.1710 – w pożarze palą się 74 domy (po nim następuje przebudowa urbanistyczna miasta)
  • 1711 – budowa ratusza
  • 1716 – 1743 – majątek wykupuje Ferdynand von Nimptch
  • 1727 - zakończono budowę pałacu
  • 1728 – hrabia von Nimptch ufundował pomnik św. Jana Nepomucena
  • 1743 – 1789 – majątek w rękach hrabiego von Sternberg
  • 04.06.1745 – bitwa pod Dobromierzem
  • 1755 – w pożarze spaliło się 6 domów
  • 1793 – wybudowano szpital
  • 1792 – założenie apteki
  • 1789 – majątki Szymanów i Dobromierz wykupuje baron von Seherr-Thosh (ród pozostaje tutaj do 1945 r.)
  • 1797 – do kościoła pw. św. Michała dobudowano wieżę
  • 13.06.1804 – duża powódź
  • 1806/1807 – w miejscowości kwaterują wojska napoleońskie
  • 15.05.1807 – przemarsz wojsk Legii Nadwiślańskiej – bitwa pod Strugą
  • 1809 – wybrano po raz pierwszy burmistrza
  • 1811 – w budynku szkoły powstaje ratusz
  • 03.01.1827 – pożar (spłonęło 20 domów w tym Ewangelicki Dom Modlitw)
  • 1828 – 1832 – budowa kościoła Ewangelickiego (dzisiejszy kościół pw. św. Piotra)
  • 1835 – doprowadzono drewnianą rurą wodę, ze studni spod Wieżycy do rynku
  • 1839 – uruchomiono w miejscowości ekspedycję pocztową
  • 1845 – rozpoczęto budowę pomnika bitwy pod Dobromierzem, który był jednocześnie wieżą widokową
  • 1852 – wybudowano drogę Świebodzice – Bolków
  • 06.1852 – wizyta króla Fryderyka Wilhelma IV
  • 21.09.1864 – urodził się w Dobromierzu pisarz Fiodor Sommer
  • 1892 – doprowadzono wodę do budynków na zachodniej stronie rynku i na ulicę Kościelną
  • 1892 – wybudowano baseny
  • 1909 – oddano do użytku nowo wybudowany ratusz
  • 1929 – wybudowano wieżę ciśnień skąd woda popłynęła do wszystkich domów
  • 16.06.1930 – zmarł Fiodor Sommer – pochowano go w krypcie na cmentarzu
  • 1932 – po 114 latach funkcjonowania rozwiązano powiat Bolków
  • 1933 – Dobromierz i okolice w powiecie Jawor
  • 1939 – w wewnętrznej reformie administracyjnej dołączono do Dobromierza Serwinów i Bronówek
  • 1945 – po 536 latach Dobromierz traci prawa miejskie
  • 1948 – zmiana nazwy miejscowości z Wysokiej Góry na Dobromierz[12]
  • 2000 – wzniesienie w miejscowości krzyża milienijnego[13]
  • 17.06.2009 – obchody 700-lecia ustanowienia parafii i wizyta Sekretarza Stanu Stolicy Apostolskiej Kardynała Tarcisio Bertone[14]

Liczba ludności w ujęciu historycznym

Rok Mieszkańcy Źródło
1619622[15]
1756451[15]
1776443[15]
1785464[15]
1787454[15]
1830636[15]
1845686[15]
1933659[16]
19391095[16]

Zabytki

Rejestr wojewódzki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[17]:

Pomniki

  • Rzeźba św. Jana Nepomucena, 1728 r., autorstwa Georga Leonharda Webera[19]
  • Rzeźby dzieci z instrumentami na terenie zespołu pałacowego
  • Rzeźba ze śpiącym małym dzieckiem, 1792 r.[20]
  • Pomnik poległych w I wojnie światowej[21]
  • Krzyż milenijny[22]
  • Pomnik Jana Pawła II
  • Pomnik 100 lecia odzyskania niepodległosci 1918-2018[23]

Kultura

W miejscowości ma swoją siedzibę Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji, który realizuje zadania w dziedzinach wychowania, edukacji i upowszechniania kultury. W miejscowości znajduje się również Gminna Biblioteka Publiczna.

W Dobromierzu cyklicznie odbywają się DobroBlues Festival - festiwal muzyki bluesowej[24], oraz organizowane przez lokalną parafię coroczne koncerty kolęd i pastorałek z udziałem cenionych polskich wokalistów[25]. Ponadto mają tutaj miejsce pikniki historyczne „Śladem Fryderyka II”[26].

Od 2005 roku w Dobromierzu działa zespół folklorystyczny "Dobromierzanie"[27].

Literatura

Miejscowość i jej mieszkańcy zostali ukazani w powieści autorstwa Fedora Sommera pt. "W Leśnym Młynie" (1902)[28].

Film

Po raz pierwszy miejscowość została ukazana w filmie "...droga daleka przed nami..." (1979), reż. Władysław Ślesicki. Dobromierz został głównym miejscem akcji filmu "Maraton tańca" (2011), reż. Magdalena Łazarkiewicz[29], a plenery wykonane w miejscowości były wykorzystane również w takich filmach jak "Republika dzieci" (2021), reż. Jan Jakub Kolski[30] oraz "Misja Ulji Funk" (2021), reż. Barbara Kronenberg[31].

Oświata

W miejscowości znajduje się szkoła podstawowa im. Jana Brzechwy. Już w XVII wieku działały tutaj dwie szkoły, katolicka (przy ul. Cmentarnej) i ewangelicka (w ratuszu, a potem na plebanii przy ul. Kościelnej). W 1940 roku z obu placówek uczyniono czteroklasową szkołę powszechną. W okresie powojennym szkoła nie posiadała własnego budynku. W latach 1948–1954 zajęcia odbywału się w Pałacu. Od 1960 roku szkoła mieści się w budynku na ulicy Podgórnej[32].

Od 2019 roku na terenie Dobromierza działa Uniwersytet Trzeciego Wieku[33].

Sport

Miejscowość posiada podstawową infrastukturę sportową[34]:

  • hala sportowa (przy budynku szkoły podstawowej)
  • boisko do gry w piłkę siatkową
  • boisko do gry w piłkę nożną
  • kompleks basenów odkrytych
  • siłownia na świeżym powietrzu w przypałacowym parku[35]

Turystyka

Krajobrazowo-przyrodnicze walory miejscowości są związane ze zbiornikiem "Dobromierz", który jest położony w przylegającej do miejscowości otulinie Książańskiego Parku Krajobrazowego.

W miejscowości znajduje się Centrum Turystyczne Granitowego Szlaku[36].

Szlaki turystyczne

  • Szlak Zamków Piastowskich o długości 146 km, jest to szlak pieszy, górski, rozpoczyna się w Grodnie, a kończy w Grodźcu, przebiega przez Dobromierz i Kłaczynę.
  • Szlak Ułanów Legii Nadwiślańskiej o długości 53,3 km, jest to szlak pieszy, górski, rozpoczynający się w Strzegomiu, wędrujący przez Dobromierz i Pietrzyków do Świdnicy.

Wyróżnienia i nagrody

Zalew w Dobromierzu wygrał plebiscyt "TOP5 najładniejszych dolnośląskich stawów, jezior i akwenów"[37]. Wieża widokowa na Wieżycy została z kolei uznana za ulubioną wieżę Dolnoślązaków[38].

Gospodarka

Gmina Dobromierz od lat plasuje się wysoko w rankingach magazynu „Wspólnota”, który bada najbogatsze samorządy Polsce. W 2023 roku gmina znalzała się na 128. miejscu, zaś w 2022 na 180. miejscu[39].

Na terenie miejscowości funkcjonują firmy: Elan Art Metal[40], SANMAR Tartak Dobromierz[41] oraz Mar-Granit[42].

Wałbrzyska Specjalna Strefa Eekonomiczna podstrefa Dobromierz

W Dobromierzu trawają prace nad stworzeniem podstrefy Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, w której będą się mieścić: centrum e-commerce Amazon i fabryka pomp ciepła Bosch. 4 października 2023 roku, w ramach Programu Inwestycji Strategicznych rządowego funduszu Polski Ład gminie Dobromierz przyznano dofinansowanie w wysokości 99 mln złotych z przeznaczeniem na budowę niezbędnej infrastruktury[43].

Transport

Miejscowość ma bezpośrednie połączenia autobusowe ze Świebodzicami i Świdnicą, oraz Kamienną Górą, Bolkowem, Strzegomiem i Wrocławiem[44]. W ostatnich latach jest planowane uruchomienie linii autobusowej łączącej miejscowość z Wałbrzychem[45].

Galeria zdjęć

Ludzie związani z Dobromierzem

Wspólnoty wyznaniowe

Kościoły
Kościół św. Michał Archanioła w Dobromierzu
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Dobromierzu

Na terenie miejscowości działalność religijną prowadzi:

Biskupem diecezjalnym jest bp Marek Mendyk[50], biskupem pomocniczym bp Adam Bałabuch[51], biskupem emerytem jest Ignacy Dec[52]. Proboszczem parafii Dobromierz jest ks. Andrzej Walerowski[53], wikariuszem ks. Andrzej Raczycki[53].

W miejscowości znajdują się dwa kościoły oraz kaplica:

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 230 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 24747
  4. ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  5. ↑ Położenie Gminy [online].
  6. ↑ Położenie Gminy [online].
  7. ↑ Położenie Gminy. [dostęp 2025-05-29].
  8. ↑ Statut Gminy. [dostęp 2024-11-28].
  9. ↑ http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/89407/Boguszewicz_Corona%20Silesiae.pdf
  10. ↑ Detlef Haberland: Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld. Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka. Wrocław: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, 2011, s. 175. ISBN 978-83-910595-2-4.
  11. ↑ Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk - przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka 1977, s. 204-205
  12. ↑ Kalendarium Dobromierza. [dostęp 2024-11-30].
  13. ↑ Krzyż milenijny w Dobromierzu. [dostęp 2024-11-30].
  14. ↑ 700-lecie parafii Dobromierz. [dostęp 2024-11-30].
  15. 1 2 3 4 5 6 7 Kosieradzka, Miasteczka w strukturze.... [dostęp 2024-11-28].
  16. 1 2 Przedwojenne dane statystyczne. [dostęp 2024-11-28].
  17. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 159. [dostęp 2012-10-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-10-31)].
  18. ↑ Dobromierz (Hohenfriedeberg). [dostęp 2024-06-03].
  19. ↑ swiety-jan-nepomucen-dobromierz. [dostęp 2024-12-01].
  20. ↑ Pomnik, rzeźba ze śpiącym małym dzieckiem. [dostęp 2024-12-01].
  21. ↑ Pomnik ofiar I wojny swiatowej. [dostęp 2024-12-01].
  22. ↑ Krzyż milenijny. [dostęp 2024-12-01].
  23. ↑ 100-lecie odzyskania niepodległości. [dostęp 2024-12-01].
  24. ↑ DobroBlues Festival. [dostęp 2024-11-28].
  25. ↑ Koncert kolęd i pastorałek w Dobromierzu. [dostęp 2024-11-28].
  26. ↑ Za nami piknik historyczny. [dostęp 2024-11-29].
  27. ↑ Festiwal folkloru na 15-lecie Zespołu „Dobromierzanie”. [dostęp 2024-11-29].
  28. ↑ Fedor Sommer "W leśnym młynie". [dostęp 2024-11-28].
  29. ↑ Film w Dobromierzu. [dostęp 2024-11-28].
  30. ↑ Filmowcy w Dobromierzu. [dostęp 2024-11-28].
  31. ↑ Filmowcy zawitali do Dobromierza. [dostęp 2024-11-28].
  32. ↑ spdobromierz. [dostęp 2024-11-30].
  33. ↑ ruszyl-uniwersytet-trzeciego-wieku-w-dobromierzu. [dostęp 2024-11-30].
  34. ↑ Nowy obiekt sportowy w Dobromierzu. [dostęp 2024-12-03].
  35. ↑ Miejska Silownia I Plac Rekreacyjno Sportowy. [dostęp 2024-12-03].
  36. ↑ https://granitowyszlak.com/
  37. ↑ najladniejsze-dolnoslaskie-stawy-jeziora-akweny-GLOSOWANIE. [dostęp 2024-11-30].
  38. ↑ Wieża widokowa. [dostęp 2024-11-30].
  39. ↑ Najbogatsi i najbiedniejsi w najnowszym rankingu samorządów. [dostęp 2024-12-01].
  40. ↑ ElanArtMetal. [dostęp 2024-11-30].
  41. ↑ SANMAR. [dostęp 2024-11-30].
  42. ↑ Mar-Granit. [dostęp 2024-11-30].
  43. ↑ ponad-2000-miejsc-pracy. [dostęp 2024-11-30].
  44. ↑ Dodatkowe połączenia autobusowe. [dostęp 2024-12-03].
  45. ↑ Będą autobusy miejskie do Świebodzic i Dobromierza. [dostęp 2024-12-03].
  46. ↑ Przy kościele pw. św. Michała Archanioła
  47. ↑ Lebensbild Karl Ferdinand Frhr v. Richthofen (Royn-Schützendorf), „In Gewissenssachen darf es keine Rücksicht geben, außer auf Gott allein“, s. 14-20. Fragment biografii rodziny dostępny na internetowej stronie zbierającej historię rodu: richthofen.eu.
  48. ↑ Wykaz Organizacji Pozarządowych na terenie Gminy Dobromierz:. [dostęp 2024-12-01].
  49. ↑ Wyniki głosowania i wyniki wyborów do Rady Gminy Dobromierz. [dostęp 2024-12-01].
  50. ↑ biskup-diecezjalny. [dostęp 2024-11-30].
  51. ↑ biskup-pomocniczy. [dostęp 2024-11-30].
  52. ↑ biskup-senior. [dostęp 2024-11-30].
  53. 1 2 Parafia Dobromierz. [dostęp 2024-11-30].

Bibliografia

  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 15.
  • A. Dobkiewicz, Gmina Dobromierz na dawnych pocztówkach, 2017.
  • ks. J. Gargasewicz, Bogu i człowiekowi. 700-lecie wspólnoty parafialnej Św. Michała Archanioła w Hohenfriedebergu – Dobromierzu, Warszawa 2010.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.