Harmonia (muzyka)

{{c'1 <c' f'>1 <c' g'>1 <c' c''>1 <f' g' c''>1}\addlyrics {"1" "2" "3" "4" "5"}}
Przykładowy dźwięk podstawowy c1 (1) i zbudowane na nim harmonie: współbrzmienia z interwałami kwarty (2), kwinty (3) i oktawy (4), oraz akord zbudowany z tych interwałów (5)

Harmonia (gr. harmonia = współdziałanie, porządek, ład) – w teorii muzyki jeden z elementów budowy wielogłosowego dzieła muzycznego określający relacje występujące między brzmiącymi jednocześnie dźwiękami (współbrzmieniami i akordami), ich budowę, klasyfikację, funkcje i zasady następowania po sobie[1][2][3][4][5][6][7]. Pojmowanie harmonii muzycznej, jej definiowanie i stosowanie są ściśle związane z historycznym rozwojem systemów dźwiękowych i budową akordów[1][5][8]. Termin „harmonia” bywa utożsamiany z terminem „harmonika”[7].

Historia

Pierwsze w historii teorii muzyki przejawy świadomego analizowania relacji między brzmiącymi jednocześnie dźwiękami miały miejsce w starożytności. Przypisywane są Pitagorasowi, który eksperymentując na monochordzie zdefiniował trzy współbrzmienia doskonałe oparte na interwałach oktawy, kwinty i kwarty[1].

W rozwoju teorii harmonii muzycznej wyróżnia się dwa etapy: średniowiecze (kiedy teoretycy nigdy nie uznali pełnej konsonansowości tercji i seksty) i okres od renesansu do współczesności[1][2][5]. Głównymi kryteriami takiego podziału są dominujące w danym okresie czynniki harmoniczne i systemy dźwiękowe. Teoria rozwijała się z opóźnieniem w stosunku do praktyki kompozytorskiej – ich periodyzacje nie pokrywają się. W praktykce kompozytorskiej harmonię analizuje się pod kątem harmoniki, czyli całokształtu zagadnień z nią związanych[1][5].

Średniowiecze

(na podstawie źródeł[1][5])

Renesans

(na podstawie źródeł[1][5])

Barok

(na podstawie źródeł[1][5])

Romantyzm

(na podstawie źródeł[1][5])

  • Dominujący czynnik harmoniczny: akord.
  • Główny system dźwiękowy: system równomiernie temperowany.
  • Rodzaj harmoniki: funkcyjna.
  • Teoretycy i opracowania: François Fétis (Traité complet de la théorie et de la pratique de l'harmonie), Moritz Hauptmann (Die Natur der Harmonik und der Metrik), Hermann von Helmholtz (Die Lehre von den Tonempfindungen).

Od końca XIX wieku

(na podstawie źródeł[1][5])

  • Dominujący czynnik harmoniczny: akord.
  • Główny system dźwiękowy: system równomiernie temperowany.
  • Rodzaj harmoniki: funkcyjna, sonorystyczna.
  • Teoretycy i opracowania: Carl Stumpf (Tonpsychologie), Simon Sechter (Die Grundsätze der musikalischen Komposition), Arthur von Oettingen (Harmoniesystem in dualer Entwicklung), Hugo Riemann (Skizze einer neuen Methode der Harmonielehre), Hermann Erpf (Studien zur Harmonie- und Klangtechnik der neueren Musik), Rudolf Louis i Ludwig Thuille (Harmonielehre), Kazimierz Sikorski (Harmonia), Georg Capellen (Fortschrittliche Harmonie- und Melodielehre), Paul Hindemith (Unterweisung im Tonsatz), Josef Achtélik (Der Naturklang ais Wurzel aller Harmonien), Edmond Costère (Lois et styles des harmonies musicales), Alois Hába (Neue Harmonielehre), Olivier Messiaen (Technique de mon langage musical), Herbert Eimert (Atonale Musiklehre), Robert Siohan (Horizons sonores).

Przypisy

Bibliografia

  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-13410-0.
  • Janusz Ekiert: Bliżej muzyki: encyklopedia. Warszawa: Muza SA, 2006. ISBN 978-83-7200-087-3.
  • Jerzy Habela: Słowniczek muzyczny. Kraków: PWM, 1998. ISBN 83-224-0336-4.
  • Kazimierz Sikorski: Harmonia. Cz. 1. Kraków: PWM, 1996. ISBN 83-224-0254-6.
  • Mała encyklopedia muzyki. Stefan Śledziński (red.). Warszawa: PWN, 1981. ISBN 83-01-00958-6.
  • Franciszek Wesołowski: Zasady muzyki. Kraków: PWM, 2017. ISBN 978-83-224-0461-4.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.