Irządze (województwo śląskie)

Irządze
wieś
Ilustracja
Dwór w Irządzach, obecnie urząd gminy
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

zawierciański

Gmina

Irządze

Liczba ludności (2022)

503[1]

Strefa numeracyjna

34

Kod pocztowy

42-446[2]

Tablice rejestracyjne

SZA

SIMC

0132552

Położenie na mapie gminy Irządze
Mapa konturowa gminy Irządze, w centrum znajduje się punkt z opisem „Irządze”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Irządze”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Irządze”
Położenie na mapie powiatu zawierciańskiego
Mapa konturowa powiatu zawierciańskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Irządze”
Ziemia50°37′29″N 19°40′55″E/50,624722 19,681944[3]
Strona internetowa

Irządze – wieś w Polsce, położona w regionie Progu Lelowskiego, w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Irządze.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Irządze oraz parafii rzymskokatolickiej pw. św. Wacława, należącej do dekanatu lelowskiego, diecezji kieleckiej.

W okolicach wsi bierze swój początek rzeka Białka, dopływ Pilicy.

Od ok. XIV do XIX w. Irządze (Dolne, Górne) administracyjnie należały do powiatu lelowskiego[4][5][6][7], potem do powiatu włoszczowskiego[8] (1867–1975).

Nazwa

Nazwa wsi pochodzi od słów: „jej rządze”, określające rządy kobiety. Według przekazów, wieś miała być uposażeniem żon książąt polskich: Dąbrówki (Dobrawa Przemyślidka), Ryksy i innych[5].

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1220 roku, z dokumentu biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża[9], w którym miejscowość wymieniona jest w formie Irzandze[10].

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Irzandz wymienia w latach (1470–1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[11].

Integralne części wsi

Integralne części wsi Irządze[12][13]
SIMCNazwaRodzaj
0132569Czarne Poleczęść wsi
0132575Góryczęść wsi
0132612Wielki Dółczęść wsi

Historia

Dzięki żonie Mieszka I, Dobrawie (Dąbrówka) został wzniesiony kościół pod wezwaniem św. Wacława (stan obecny z XIII-wieku, częściowo spalony podczas potopu szwedzkiego). Został odbudowany w XVII wieku.

Zabytki

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-07].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 358 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 42561
  4. ↑ Publikacje [online], Lelowskie Towarzystwo Historyczno-Kulturalne im. Walentego Zwierkowskiego [dostęp 2025-05-23].
  5. 1 2 Historia [online], Gmina Irządze [dostęp 2025-05-23].
  6. ↑ Jakub Wojkowski, Mapa województwa krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego 1788-1792 [online], północna część, środkowo-zachodnia (na płd.-wsch. od m. Lelów), CARTOGRAPHIA CRACOVIANA, 2020 [dostęp 2025-01-29] (pol.).
  7. ↑ Mapy z przeszłością [online], atlas.ihpan.edu.pl [dostęp 2025-01-29].
  8. ↑ Irządze, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 301.
  9. ↑ Stefan Krakowski, Alfred Czarnota: Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych. Katowice: Śląsk, 1964, s. 28-31.
  10. ↑ Franciszek Kulczycki, "Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia", Tomus IX, Cracoviae, 1886, str. 27.
  11. ↑ Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, str.207.
  12. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  13. ↑ GUS. Rejestr TERYT

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.