Józef Kotarbiński
 Józef Kotarbiński (przed 1905) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Odznaczenia | |
 | |
Józef Kotarbiński (ur. 27 listopada 1849[1] w Czemiernikach, zm. 20 października 1928[2] w Warszawie) – polski pisarz, krytyk i aktor teatralny i filmowy, brat Miłosza, mąż Lucyny[3].
Życiorys
Był wychowankiem Warszawskiej Szkoły Głównej, gdzie uczył się z Henrykiem Sienkiewiczem, Aleksandrem Świętochowskim oraz Piotrem Chmielowskim. W 1871 ukończył Cesarski Uniwersytet Warszawski.
Początkowo poświęcał się krytyce literackiej i teatralnej, którą później uprawiał, redagował dział literacki "Głosu Warszawskiego". Od 1882 r. redagował "Kolce", poza tym drukował liczne prace w różnych czasopismach. Oddzielnie wydawał szkice obyczajowopsychologiczne Niezdrowa miłość (1898) oraz książkę o Stanisławie Wyspiańskim Pogrobowiec romantyzmu (1909). Wydał też kilka tomów studiów i szkiców krytycznoliterackich i z własnych wspomnień.
Zadebiutował 7 września 1877 r. w Teatrze Letnim w Warszawie, grając w Mazepie Juliusza Słowackiego. Od tego czasu występował w Warszawie (1877-1893 oraz 1905-1926) i w Krakowie (w latach 1893-1905). Grał i reżyserował także w Poznaniu, Częstochowie i Lwowie. Od 3 kwietnia 1920 r. do 24 marca 1921 r. był prezesem ZASP.
Przez 6 lat (1893-1899) był bliskim współpracownikiem Tadeusza Pawlikowskiego. W latach (1899-1905) był dyrektorem Teatru Miejskiego w Krakowie, gdzie repertuarem i doborem sił aktorskich utrzymał ten teatr na bardzo wysokim poziomie, trwale zapisując się w dziejach teatru polskiego. Stworzył premierę Wesela (1901) Stanisława Wyspiańskiego, wystawił także Wyzwolenie (1903) i inne dzieła poetów polskich: Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego, Adama Mickiewicza (Dziady).
Wydał albumy: Aktorzy i aktorki[4], Ze świata ułudy[5], oraz W służbie sztuki i poezji (1929).
Był profesorem w warszawskiej Szkole Derynga i w Klasie Dykcji i Deklamacji przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Jego uczniami byli: Wanda Siemaszkowa, Stanisława Wysocka i Mieczysław Frenkiel. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie wraz z żoną Lucyną (kwatera C-IV-11/12)[6].
Role filmowe
Odznaczenie
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[7]
Przypisy
- ↑ Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej w Czemiernikach. Akt urodzenia 129/1850
- ↑ Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej Najświętszego Zbawiciela Warszawa. Akt zgonu 298/1928
- ↑ Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej św. Barbary Warszawa. Akt małżeństwa 98/1884
- ↑ Józef Kotarbiński: Aktorzy i aktorki. Wyd. 1. Warszawa: Mazowiecka Spółka Wydawnicza, 1924, s. 275, [5] s. ; 17 cm. OCLC 749859322. [dostęp 2025-01-11].
- ↑ Józef Kotarbiński: Ze świata ułudy. Wyd. 1. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1926, s. 357, [3] s., [1] k. tabl. ; 19 cm. OCLC 831102186. [dostęp 2025-01-11].
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: ALINKA KOTARBIŃSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-12-02].
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 25.
Bibliografia
- Listy Lucyny i Józefa Kotarbińskich, wybór i opracowanie Zofia Jasińska, wyd.: Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978.
Linki zewnętrzne
- Józef Kotarbiński w bazie IMDb (ang.)
- Józef Kotarbiński w bazie Filmweb
- Józef Kotarbiński w bazie filmpolski.pl
- Józef Kotarbiński, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2021-04-09].
- Józef Kotarbiński w bazie Filmoteki Narodowej „Nitrofilm”
- Dzieła Józefa Kotarbińskiego w bibliotece Polona