Jarosław Kozakiewicz

Jarosław Kozakiewicz

Jarosław Kozakiewicz z pracą „Zaburzenie horyzontalne” (2021, kolekcja Galerii Miejskiej Arsenał w Poznaniu)
Data i miejsce urodzenia	1961 Białystok
Alma Mater	Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
Dziedzina sztuki	sztuka współczesna
Ważne dzieła
Oxygen Towers, Projekt Mars (rzeźba ziemna, Boxberg), BRUG (Brugge Triennale, 2018)
Odznaczenia

Jarosław Kozakiewicz (ur. 1961 w Białymstoku) – polski twórca multidyscyplinarny: artysta wizualny, rzeźbiarz, autor projektów architektonicznych; profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Ukończył studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w 1985 roku^[1][2]. Przez kolejne trzy lata kształcił się w The Cooper Union for the Advancement of Science and Art w Nowym Jorku^[3][1]. W 1997 roku otrzymał stopień doktora, a 2013 roku tytuł profesora na warszawskiej ASP^[4][2], gdzie prowadzi Interdyscyplinarną Pracownię Projektową na Wydziale Wzornictwa^[5].

Laureat wielu krajowych i zagranicznych konkursów^[6][5]. W 2003 roku otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie na zagospodarowanie terenów pokopalnianych w Boxbergu na Pojezierzu Łużyckim^[1][6]. W ramach Projektu Mars powstała wielohektarowa rzeźba ziemna w kształcie ludzkiego ucha^{[7][8][9][10]}.

W 2005 roku jego projekt Most Duchów zwyciężył w międzynarodowym konkursie na Park Pojednania Narodów w okolicy Muzeum w Auschwitz-Birkenau^[5][1][11].

W 2006 roku reprezentował Polskę na X Międzynarodowej Wystawie Architektury w Wenecji^[12], gdzie pokazał swój utopijny projekt Transfer^[2][13].

Na X Triennale Kleinplastick w Fellbach w 2007 roku otrzymał nagrodę publiczności^[5]. W tym samym roku zdobył też specjalne wyróżnienie w konkursie na projekt budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie^[1].

Został odznaczony przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w 2015 roku^[6][14].

Jego projekty były wystawiane w wielu prestiżowych galeriach i muzeach, takich jak: Centre for Fine Arts BOZAR w Brukseli^[15][16], Martin Gropius Bau w Berlinie^[17], Istanbul Modern^[18], La Triennale di Milano^[19]. Realizacje artysty są też stałymi elementami przestrzeni publicznej, jak np. fontanna Akwaporyna przed Centrum Nauki Kopernik czy Przejście – kładka na stawie w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku^[5].

Jego prace znajdują się w zbiorach m.in. Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie, Muzeum Narodowym w Krakowie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu, Instytucie Sztuki Wyspa w Gdańsku, Galerii Arsenał w Białymstoku, Galerii Arsenał w Poznaniu, MS2 – Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK i CAP Collection^[5].

Mieszka i pracuje w Warszawie^[20].

Twórczość Kozakiewicza charakteryzuje się unikalnym połączeniem sztuki, architektury i nauki^[21]. Jego prace stanowią eksperymenty z formą przestrzenną^[22][23].

W centrum jego praktyki artystycznej znajduje się ludzkie ciało^[24][25]. Jego projekty zawdzięczają swoją geometrię organizacji ludzkich zmysłów^[26]. Artysta eksploruje w nich związki pomiędzy człowiekiem a jego otoczeniem, między mikro- i makrokosmosem^[27][28].

Często powraca do problemu degradacji środowiska naturalnego i analizuje społeczno-ekologiczne aspekty urbanistyki^[5]. Według Kozakiewicza architektura powinna być zintegrowana ze środowiskiem i odzwierciedlać złożoność relacji człowieka z naturą, zamiast odpowiadać jedynie na potrzeby użytkowe^[2][29].

Kozakiewicz tworzy projekty o charakterze site-specific, podejmując dialog z historią i symboliką danego miejsca^[5]. Obok terenów zdegradowanych i wymagających rewitalizacji (obszary poprzemysłowe, wysypiska śmieci itp.), w kręgu jego zainteresowań znajdują się przestrzenie miejskie^[30]. Działa zarówno w tych zaniedbanych i zapomnianych, jak i w „miejscach zapisanych historią”, aby stworzyć nowe konteksty lub wydobyć niewidoczne warstwy znaczeniowe^[5][31].

W swoich projektach testuje granice architektury i stawia pytanie o jej przyszłość^[5]. Projekty Kozakiewicza to przykłady architektury konceptualnej i krytycznej^[32]. Są to często utopijne wizje architektoniczne prezentowane w formie modeli, makiet i wizualizacji^[6]. Za ich pomocą artysta diagnozuje problemy przestrzeni publicznej, a także tworzy platformę dialogu o ludzkim doświadczeniu i ekologicznym wymiarze współczesnych miast^[5][33].

Jest także autorem projektów science-fiction, obejmujących krótkie filmy w konwencji mockumentary. Artysta wzoruje się na popularnonaukowych programach telewizyjnych. W swoich produkcjach manipuluje faktami w celu stworzenia fikcyjnych, utopijnych wizji rzeczywistości. Jego futurystyczne opowieści koncentrują się na, odczuwalnych już dziś, skutkach nieprzemyślanych działań człowieka^[5].

Już od lat dziewięćdziesiątych uwaga Kozakiewicza koncentruje się wokół możliwości wykorzystania nowych technologii oraz osiągnięć nauk biologicznych, równocześnie podejmując koncepcje najnowszej myśli humanistycznej, zagadnienia z kręgu ekokrytyki, transhumanizmu, posthumanizmu. Artystę interesują kwestie odpowiedzialności człowieka za przyrodę, szczęścia istot ludzkich i nie-ludzkich, a także problem transformacji i hybrydyzacji ciała^[5]. Najnowsze prace artysty zespalają ze sobą biomorficzne formy z geometrycznymi modułami, stanowiącymi metaforę kultury wytwarzanej przez człowieka^[34]. Te hybrydyczne obiekty stają się metaforą, za pomocą której artysta ukazuje wspólnotę ludzi i nie-ludzkich Innych^[35].

Kozakiewicz jest uważany za jednego z wizjonerów polskiej sztuki współczesnej^[6][36]. Jego podejście do projektowania wyznacza nową perspektywę w architekturze – organiczną, zorientowaną na zrównoważony rozwój i respektującą skomplikowane relacje człowieka z przyrodą. Prace Kozakiewicza stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń artystów i architektów, wskazując na potrzebę ponownego przemyślenia roli, jaką architektura i sztuka mogą odegrać w tworzeniu bardziej zrównoważonego świata^[5].

Podstawowe koncepcje

Koncepcje Kozakiewicza mają na celu krytykę antropocentryzmu w architekturze oraz redefinicję przestrzeni jako miejsca, które powinno służyć harmonijnej koegzystencji człowieka z jego otoczeniem. Wizje artysty wykraczają poza tradycyjne rozumienie architektury, łącząc jej funkcjonalność z głębszym doświadczeniem emocjonalnym i społecznym^[5].

Geometria wnętrza

Koncepcja „geometrii wnętrza” jest uważana przez krytyków za najbardziej nowatorski wkład Kozakiewicza do teorii i praktyki architektonicznej. Od lat dziewięćdziesiątych artysta kwestionuje dominującą w architekturze antropocentryczną tradycję człowieka witruwiańskiego, opartą na kanonie proporcji ludzkiego ciała^[5]. W zamian proponuje paradygmat organiczny dając wyraz przekonaniu, że człowiek jest integralnie zrośnięty z przestrzenią, w której żyje^[37].

Jego prace tworzą przestrzenie, których struktura wyznaczana jest przez linii łączące otwory w ludzkim ciele, odpowiadające za zmysły, wydalanie i reprodukcję^[5]. Dzięki nim kontaktujemy się ze światem zewnętrznym i stajemy się częścią wielopoziomowej sieci komunikacji między bytami^[38]. Te połączenia odzwierciedlają harmonijną relację człowieka z naturą^[5].

Geometrię wnętrza poprzedza Enneagram (2001)^[39] – przestrzenny model ciała reinterpretujący człowieka witruwiańskiego z rysunku Leonarda da Vinci^[5][40]. Kolejny projekt, Absentia (2002)^[41], stanowi graficzne przedstawienie metody wyprowadzania brył geometrycznych z ludzkiego ciała. Enneagram wraz z Absentią składają się na deklarację ideową artysty^[5].

Pierwszą realizacją tej koncepcji była Wieża miłości (2004), w której struktura architektoniczna została oparta na formach powstałych z modeli ciał złączonych pocałunkiem^[42][43].

Anatomia przestrzeni

Stanowiąca rozwinięcie Geometrii wnętrza, koncepcja koncentrująca się na cielesnym i relacyjnym wymiarze przestrzeni^[44].

Na Anatomię przestrzeni składają się plany architektoniczne i wizualizacje Domu nieustającej projekcji (2007)^[45], Pawilonu zimowego (2008)^[46], a także „archi-rzeźby” (sformułowanie prof. Marty Leśniakowskiej)^[5]. Struktury te tworzone są z trójwymiarowych modułów wywodzących się z układów punktów przyporządkowanych otworom w głowie odpowiadającym za funkcje życiowe^[47].

„Archi-rzeźby” mogą zostać przekształcone w obiekty użytkowe, np. Wieża obserwacyjna nad Wartą (2009–2011), jednak sensem ich istnienia jest nie tyle użyteczność publiczna, co stworzenie przestrzeni doświadczenia^[5]. Konstrukcja site-specyfic z pogranicza architektury i sztuki instalacji, którą Kozakiewicz zaprojektował dla Brugii (Brug, 2018)^[48] miała na celu stworzenie warunków do pogłębienia doświadczenia przestrzeni i czasu^[5]. Zaprojektowany przez niego most nad kanałem stał się symbolicznym pomostem między architekturą przeszłości (średniowieczna zabudowa Brugii) i architekturą jutra^[49][5].

• O granicach ciał (1997) – praca podkreślająca ścisły związek mikro- i makrokosmosu; ołowiane odlewy dziewięciu otworów w ludzkim ciele przyporządkowanych dziewięciu planetom Układu Słonecznego^[56][57][58].
• Pejzaże (1998–1999) – mapa planet Układu Słonecznego zostaje rzutowana na mapę Europy^[59]; każda z planet powiązana jest z odpowiednim otworem w ciele człowieka i przyjmuje postać makiety rzeźby ziemnej (np. przykład Wenus i Ziemia to prawe i lewe nozdrze, a Saturn to odbyt)^[60]; struktury te rozmieszczone zostały na mapie kontynentu z zachowaniem rzeczywistych proporcji orbit ciał niebieskich i odległości pomiędzy nimi – został więc wykreowany zupełnie nowy krajobraz, w którym skala kosmologiczna koresponduje ze skalą ludzkiego ciała^[5].
• Stwarzacz chmur (1999) – projekt nawiązujący do sporu wokół niechcianego dziedzictwa socrealizmu, którego symbolem stał się warszawski Pałac Kultury i Nauki^[5].
• Wieża miłości (2004) – projekt, w którym struktura architektoniczna została oparta na formach powstałych z modeli ciał złączonych pocałunkiem^[61][62][63].
• Park Pojednania (2005) – zwycięski projekt w międzynarodowym konkursie na zagospodarowanie terenu w pobliżu Muzeum Auschwitz-Birkenau (ogłoszonym przez Fundację „Park Pojednania – Ogrody Europy w Oświęcimiu”); plan zakłada budowę Mostu duchów, łączącego teren byłego obozu koncentracyjnego z założeniem parkowym powstającym po drugiej stronie rzeki Soły; spiralna kładka dla pieszych symbolizuje przejście od śmierci do życia, od wojny do pokoju^[5][64][65].
• Wieże Tlenowe (2005) – projekt ekologicznych struktur przypominających formą ludzkie płuca powstał jako odpowiedź na problem zatłoczenia i zanieczyszczenia środowiska miejskiego^[66][67][68].
• Transfer (2006) – projekt konceptualno-urbanistyczny przedstawiony podczas Międzynarodowej Wystawy Architektury w Wenecji: sieć wiaduktów dla pieszych i rowerzystów, umożliwiających bezpieczniejsze i zdrowsze („transfer” świeżego powietrza) poruszanie się po mieście, a zarazem tworzących „ścieżkę pamięci prowadzącą przez historyczne miejsca Warszawy” (określenie Gabrieli Świtek)^[5][69][70].
• Projekt Mars (2007) – monumentalna rzeźba ziemna utworzona na terenie byłej kopalni węgla brunatnego nad jeziorem Baerwalde w Niemczech; rzeźba ma kształt ludzkiego ucha, wskazującego na konieczność wsłuchiwania się w naturę i zrozumienia naszego miejsca w ekosystemie^[71][72].
• Natura (do) mieszkania (2007) – utopijna wizja rewitalizacji betonowych peerelowskich blokowisk osiedla Za Żelazną Bramą, uwzględniająca integrację zieleni miejskiej^[5][73].
• Drzwi do Muzeum (2008) – instalacja przed wejściem do ms2 w łódzkiej Manufakturze mający na celu wyróżnienie muzeum z sąsiedztwa centrum handlowego, a jednocześnie dialog z otoczeniem przemysłowym; monumentalny obiekt wykonano ze stali kortenowskiej, na której – po wystawieniu na działanie powietrza i deszczu – pojawia się rdzawy nalot; drzwi opierają się o fasadę muzeum, nawiązując do kształtu ślepych arkad z elewacji budynku^[5].
• R/ewolucja (2011) – krótki film w konwencji science-fiction, ukazujący szerszenie azjatyckie wykorzystujące energię słoneczną jako inspirację dla biotechnologicznych zmian ludzkich ciał; namysł nad ewolucją, zagrożeniami klimatycznymi i ideą wspólnoty ludzi i istot nie-ludzkich^[74][75].
• Fontanna Akwaporyna (2015) – instalacja przed Centrum Nauki Kopernik, składająca się z kilku helis, inspirowana akwaporyną – strukturą białka transportującego wodę w komórkach organizmów żywych^[76].
• Przejście (2015) – kładka dla pieszych na stawie w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, służąca do nauki „chodzenia po wodzie”; ma prowokować do refleksji nad doświadczeniem niemożliwego w sztuce^[77][5].
• Projekt Instytutu Rozbrojenia Kultury i Zniesienia Wojen im. Józefa Rotblata (2016) – powstały we współpracy z Krzysztofem Wodiczką projekt-apel o rewizję tradycji zaangażowanych w gloryfikację wojny, na lokalizację którego wybrano okolice Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie^[78][79].
• Nie-podzielone (2022-2023) – biomorficzne formy zespolone z geometrycznymi modułami, stanowiące metaforę wspólnoty ludzi i innych bytów, promujące idee ekorozwoju i harmonii z naturą^[80][81].

Wystawy indywidualne:

Wystawy zbiorowe:

• Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia, Muzeum Narodowe w Warszawie, 2022^[165]
• Leopold Buczkowski. Przebłyski historii, przelotne obrazki, Muzeum Sztuki, Łódź, 2021-2022^[166]
• Boska Komedia Dantego, koncepcja plastyczna, scenografia, projekt lalek i kostiumów, Teatr Lalka, Warszawa, 2021^[167]
• Teresa Tyszkiewicz: dzień po dniu, Muzeum Sztuki, Łódź, 2020^[168][169]
• Anna Bella Geiger. Mapy pod niebem Rio de Janeiro, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa, 2018^[170]
• LAGERTHEATER, MOCAK, Kraków, 2017-2018^[171][172]
• Kilka gramów czerwonego, żółtego, niebieskiego. Nowa sztuka z Rumunii, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2014^[173]
• Obok. Polska-Niemcy. 1000 lat historii w sztuce, Martin Gropius Bau, Berlin, Niemcy, 2011^{[174][175][176]}
• Powtórka z teorii widzenia, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2010^[177]
• Performer, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa, 2009^[178]
• Panoptykon. Architektura i teatr więzienia, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, 2005^[179]
• Nostalgia jest gdzie indziej, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa, 2003^[180]
• Bracia i siostry, projekt scenografii, Teatr Dramatyczny, Warszawa, 1996^[181][182]

• 2003: I nagroda w konkursie na projekt zagospodarowania zdegradowanych terenów poprzemysłowych w Boxberg na Pojezierzu Łużyckim (Projekt Mars)^[183]
• 2004: nagroda Stowarzyszenia Klubu Krytyki Artystycznej „Pokaz”^[184]
• 2004: wyróżnienie w konkursie na projekt architektoniczny Centrum Sztuki Nowoczesnej w Toruniu^[185]
• 2005: I nagroda w międzynarodowym konkursie na koncepcję Parku Pojednania w Oświęcimiu^[186]
• 2006: reprezentant Polski na X Międzynarodowej Wystawie Architektury w Wenecji^[187]
• 2006: I nagroda w konkursie na projekt rzeźby w przestrzeni publicznej w Stuttgarcie^[188]
• 2007: nagroda magazynu „Arteon” za 2006 rok^[189]
• 2007: nagroda publiczności na 10.Triennale Kleinplastick w Fellbach^[190][191]
• 2007: wyróżnienie specjalne w konkursie na projekt budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie^[192]
• 2015: Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”^[193]

• Oficjalna witryna internetowa artysty. kozakiewicz.art.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-06-07)].
• Jarosław Kozakiewicz, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-21] .