Kolegiata św. Idziego w Neustadt an der Weinstraße

Kolegiata św. Idziego
Stiftskirche St. Ägidius
	kościół symultaniczny
	; Widok z południowego zachodu
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Nadrenia-Palatynat
Miejscowość	Neustadt an der Weinstraße
Wyznanie	protestanckie, katolickie
Kościół	Ewangelicki Palatynatu,; rzymskokatolicki (łaciński)
Wezwanie	św. Idziego
Historia
Data rozpoczęcia budowy	1368
Data poświęcenia	1400
Ważniejsze przebudowy	1707
Dane świątyni
Styl	gotycki
Wieża kościelna; • liczba wież	; 2
Liczba naw	3
Dzwonnica; • typ dzwonnicy; • nazwa dzwonu	; zwarta; Kaiserglocke
	Położenie na mapie Nadrenii-Palatynatu Kolegiata św. Idziego
	Położenie na mapie Niemiec Kolegiata św. Idziego
	49°21′14″N 8°08′11″E/49,353889 8,136389

Kolegiata św. Idziego (niem. Stiftskirche St. Ägidius) – gotycka świątynia symultaniczna znajdująca się w niemieckim mieście Neustadt an der Weinstraße. Korpus nawowy służy wspólnocie luterańskiej, a prezbiterium – rzymskokatolickiej.

Historia

Kapitułę w Neustadt założył w 1356 roku hrabia Ruprecht I Rudy ku pamięci swojego zmarłego brata Rudolfa II. Budowę rozpoczęto w roku 1368^[1]. Około 1370 roku powstała południowa wieża^[2], a w 1383 roku poświęcono prezbiterium^[1]. W 1400 roku bp Raban von Helmstatt konsekrował świątynię^[3], nadano jej wezwanie Najświętszej Maryi Panny (niem. Marienkirche lub Liebfrauenkirche). W 1489 wzniesiono wieżę południową^[2]. W 1561 roku świątynia przeszła w ręce luteran^[4].

W 1707 roku wnętrze świątyni przedzielono ścianą, odtąd prezbiterium służy katolikom, a korpus nawowy – protestantom. W 1739 roku wzniesiono barokowy hełm południowej wieży^[2]. W latach 1928–1929 świątynię odrestaurowano, powstały wówczas m.in. spiralne schody prowadzące na taras widokowy na wieży południowej^[5]^[6]. Kolejna renowacja miała miejsce w latach 2011–2013, polegała m.in. na przeprowadzeniu prac archeologicznych, wymianie pokrycia dachu, remoncie elewacji, konserwacji fresków zdobiących wnętrze, wymianie posadzki czy założeniu nowej instalacji grzewczej i elektrycznej^[6]^[7].

Architektura i wyposażenie

Świątynia gotycka, trójnawowa. Częścią elewacji zachodniej jest trójprzęsłowy krużganek, znany pod nazwą Paradies, ze sklepieniem pokrytym freskami ukazującymi proroków, ewangelistów, ojców Kościoła i muzykujących aniołów^[3].

Należące do katolików prezbiterium jest oddzielone od ewangelickiego korpusu nawowego ścianką działową, ozdobioną od strony luterańskiej mozaiką autorstwa Augusta Babbergera. Kamienna ambona w korpusie nawowym pochodzi z XV wieku. Łuk tęczowy zdobią odsłonięte w 2013 roku malowidła przedstawiające: Boga Ojca, Matkę Bożą, Marię Magdalenę, Archanioła Gabriela i św. Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus^[3]. Przy ołtarzu ustawiono 20-głosowe organy autorstwa szwajcarskiego organmistrza Bernhardta Edskesa z 2016 roku. Najdłuższa piszczałka ma długość ok. 2,4 metra, a najkrótsza – około centymetra^[8].

Prezbiterium zdobi barokowy ołtarz główny^[1], fragment stalli służących pierwotnie kanonikom^[3] i zabytkowe freski^[1]. 6-głosowe organy tej części świątyni pochodzą z roku 1879, w 1968 wmontowano je w barokowy prospekt z 1788, pierwotnie znajdujący się w kościele w Rheinsheimie w Badenii, a od 1893 – w kościele w Mechtersheimie^[9].

Wewnątrz południowej wieży zawieszono pięć mniejszych dzwonów, a w północnej – dwa największe dzwony. Wszystkie zostały odlane 1949 roku przez przedsiębiorstwo Bochumer Verein. Największy z nich, znany jako Kaiserglocke, o wadze 14 ton^[5], jest największym kołysanym dzwonem stalowym na świecie i drugim co do wielkości kołysanym dzwonem w Niemczech (po dzwonie Świętego Piotra z Katedry Kolońskiej)^[3]. W południowej wieży zachowało się założone w 1744 roku mieszkanie strażnika^[3].