Konserwatywny liberalizm

Konserwatywny liberalizm, zwany także wolnościowym konserwatyzmem – pogląd będący połączeniem liberalizmu w gospodarce i konserwatyzmu w kwestiach społeczno-obyczajowych i politycznych, a także ustrojowych. Konserwatywni liberałowie uważają, że idee konserwatyzmu (poszanowanie tradycji) i liberalizmu (połączenie wolności z odpowiedzialnością) nie tylko nie są sprzeczne ze sobą, ale dobrze się uzupełniają.[1]

Podstawowe idee

Polska

W Polsce konserwatywny liberalizm zyskał popularność po 1989 roku, szczególnie wśród środowisk dążących do szybkiej transformacji gospodarczej i odbudowy państwa prawa. Łączono wówczas idee wolnego rynku z potrzebą odbudowy tradycyjnych wartości i instytucji społecznych.[2]

Konserwatywni liberałowie w Polsce opowiadają się za ograniczoną rolą państwa w gospodarce, obniżeniem podatków, deregulacją oraz ochroną własności prywatnej. Jednocześnie podkreślają znaczenie tradycji, rodziny, tożsamości narodowej i odpowiedzialności obywatelskiej.

Do ugrupowań i środowisk, które w różnym czasie odwoływały się do takich lub podobnych idei, należały m.in.

Unia Polityki Realnej, KoLiber, Kongres Nowej Prawicy, Polska Jest Jedna, Polska Razem, KORWiN, Kukiz'15, Federacja dla Rzeczypospolitej, Republikanie, Porozumienie, Koalicja Polska, Wolnościowcy, Nowa Nadzieja, Konfederacja, Konfederacja Korony Polskiej.

We wczesnych latach dwutysięcznych konserwatywny liberalizm był również obecny w Platformie Obywatelskiej oraz Prawie i Sprawiedliwości.[3]

Wielka Brytania

Wielka Brytania jest historycznie jednym z głównych ośrodków myśli konserwatywno-liberalnej. Filozofia ta była szczególnie widoczna w polityce Margaret Thatcher (lata 1979–1990), która promowała wolny rynek, deregulację gospodarki, prywatyzację przedsiębiorstw państwowych oraz wartości tradycyjne, takie jak porządek społeczny i odpowiedzialność indywidualna.[4]

Współcześnie jednym z najbardziej znanych brytyjskich polityków łączących konserwatyzm społeczny z liberalizmem gospodarczym jest Nigel Farage. Jako lider Partii Niepodległości Zjednoczonego Królestwa (UKIP), a później partii Brexit, Farage opowiadał się za ograniczeniem biurokracji, wolnym rynkiem, niskimi podatkami i deregulacją, przy jednoczesnym sprzeciwie wobec masowej imigracji i dalszej integracji europejskiej.[5]

Od 2021 roku Farage i jego współpracownicy kontynuują ten kierunek w ramach Partii Reform, która wywodzi się bezpośrednio z partii Brexit. Partia Reform prezentuje się jako ugrupowanie opowiadające się za prostym systemem podatkowym, wolnością gospodarczą, redukcją roli państwa w życiu obywateli oraz obroną brytyjskich wartości kulturowych i suwerenności narodowej.[6]

Stany Zjednoczone

W USA konserwatywny liberalizm przejawia się w programach politycznych części Partii Republikańskiej, szczególnie nurtu zwanego „fuzjonizmem”, który łączy klasyczny liberalizm gospodarczy z konserwatyzmem. Przykładem może być prezydent Ronald Reagan, który podkreślał zarówno wolność gospodarczą, jak i przywiązanie do wartości rodzinnych, religii oraz silnej obrony narodowej.[7]

Prezydentura Donalda Trumpa (2017–2021) była przez wielu komentatorów określana jako przykład praktycznego zastosowania niektórych elementów konserwatywnego liberalizmu – szczególnie w dziedzinie gospodarki. Trump promował obniżki podatków, deregulację, protekcjonizm gospodarczy (co jednak nie wpisuje się w klasyczny liberalizm), a także politykę opartą na wartościach tradycyjnych i konserwatywnych. Jego retoryka często odwoływała się do konieczności przywrócenia porządku, silnej państwowości i patriotyzmu, choć jego niektóre decyzje budziły kontrowersje wśród bardziej klasycznych republikanów.[8]

Niemcy

W Niemczech konserwatywno-liberalne elementy można odnaleźć w polityce Wolnej Partii Demokratycznej (FDP), szczególnie w okresach współpracy z Unią Chrześcijańsko-Demokratyczną (CDU). FDP opowiada się za wolnym rynkiem, redukcją biurokracji i silnymi prawami jednostki, przy jednoczesnym poszanowaniu konstytucyjnego ładu i tradycyjnych wartości europejskich.

W Niemczech rozwinęła się również Alternatywa dla Niemiec (AfD) – partia, która łączy elementy liberalizmu gospodarczego (np. krytykę redystrybucji i wysokich podatków) z konserwatyzmem kulturowym i naciskiem na suwerenność narodową oraz ograniczenie imigracji.[9]

Francja

W myśli politycznej Francji konserwatywny liberalizm reprezentowany był przez takich polityków jak Raymond Aron, który opowiadał się za wolnością jednostki, demokracją parlamentarną i ograniczoną interwencją państwa, przy zachowaniu ładu społecznego i szacunku dla instytucji.[10]

Japonia

W Japonii niektóre elementy konserwatywnego liberalizmu są widoczne w polityce Partii Liberalno-Demokratycznej (LDP), która od dziesięcioleci dominuje na scenie politycznej. Łączy konkurencyjne podejście do gospodarki z tradycyjnym japońskim etosem społecznym i silną tożsamością narodową.[11]

Singapur

W Singapurze ustrój przybrał wyjątkową formę. Kraj ten łączy liberalizm gospodarczy z autorytarnym konserwatyzmem społecznym. Rządy od czasów premiera Lee Kuan Yewa stawiały na:

  • Silną ochronę własności prywatnej,
  • Otwartość na inwestycje zagraniczne i niskie podatki,
  • Państwo prawa i antykorupcyjne instytucje,
  • Społeczną dyscyplinę, porządek i szacunek dla tradycyjnych wartości.

Choć wolności obywatelskie (np. wolność słowa) są ograniczane, to swoboda gospodarcza, efektywność administracji i bezpieczeństwo tworzą środowisko przyjazne dla przedsiębiorczości. Singapur uchodzi za wzorcowy przykład autorytarnego liberalizmu gospodarczego.[12]

Hongkong

Hongkong przez wiele dekad uchodził za modelowy przykład w praktyce. Jeszcze pod rządami brytyjskimi (do 1997 roku) miasto-państwo rozwijało się w oparciu o zasadę maksymalnej wolności gospodarczej, minimalnej roli państwa w gospodarce oraz przywiązania do rządów prawa i porządku społecznego.

Po przekazaniu suwerenności Chinom, wiele z tych zasad uległo osłabieniu, jednak dziedzictwo pozostaje widoczne w lokalnej kulturze politycznej i gospodarczej. Dla wielu zwolenników tej ideologii Hongkong w latach 1970–2000 stanowił symbol sukcesu wolnego rynku połączonego z tradycyjnym ładem społecznym.[13]

Inspiracje intelektualne

Istotny wpływ stanowiły trzy nurty ekonomiczne i filozoficzne:

  • Ordoliberalizm – niemiecki nurt reprezentowany przez Waltera Euckena, który podkreślał, że wolny rynek wymaga ram instytucjonalnych zapewnianych przez państwo. Ordoliberałowie postulowali aktywne państwo, które zapobiega monopolom i chroni własność, lecz jednocześnie nie ingeruje nadmiernie w mechanizmy rynku. Koncepcje ordoliberalizmu miały zasadniczy wpływ na powojenną niemiecką gospodarkę społeczną i kształt polityki gospodarczej.[14]
  • Szkoła chicagowska – reprezentowana przez Milton Friedman oraz jego uczniów, takich jak Gary Becker i George StiglerSzkoła chicagowska broniła idei maksymalnej wolności gospodarczej, krytykując ingerencje państwa w formie wysokich podatków, regulacji czy interwencjonizmu monetarnego. Friedman szczególnie podkreślał związek między wolnością gospodarczą a wolnością polityczną, uznając wolny rynek za fundament sprawiedliwego i efektywnego społeczeństwa.[15]
  • Szkoła austriacka – zainicjowana przez Carla Mengera, rozwinięta przez Ludwiga von Misesa i Friedricha Augusta von Hayeka. Austriacy kładli nacisk na rolę jednostki i spontaniczny porządek rynkowy, krytykując planowanie centralne i rozbudowany aparat państwowy. Hayek w swojej słynnej pracy The Road to Serfdom ostrzegał, że dążenie do „społecznej sprawiedliwości” często prowadzi do utraty wolności osobistej. Myśl austriacka wywarła duży wpływ na rozwój liberalizmu klasycznego i jest ściśle powiązana z konserwatywnym liberalizmem poprzez silne akcentowanie wolności i ograniczenia państwa.[16]

Przypisy

  1. ↑ Por. Roger Scruton, Jak być konserwatystą, przeł. Tomasz Bieroń, Zysk i S-ka, Poznań 2015; Friedrich A. Hayek, Konstytucja wolności, przeł. Witold Falkowski, Wydawnictwo Arcana, Kraków 2012.
  2. ↑ Por. Rafał Matyja, Konserwatyzm po komunizmie. Idee w III Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2018; oraz Andrzej Zybertowicz, Transformacja i społeczeństwo. Polska lat 90., Toruń 1999.
  3. ↑ Zob. Antoni Dudek, Historia polityczna Polski 1989–2015, Znak Horyzont, Kraków 2016; oraz Marek A. Cichocki, Porwanie Europy, Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2004.
  4. ↑ Andrew Gamble, The legacies of Thatcherism, London: Macmillan Education UK, 1994, s. 207–256, ISBN 978-0-333-59333-2 [dostęp 2025-05-22].
  5. ↑ Peter Jones, Book Review: Roger Eatwell and Matthew Goodwin, National Populism: The Revolt against Liberal Democracy, „Sociology”, 54 (2), 2019, s. 420–422, DOI: 10.1177/0038038519880465, ISSN 0038-0385 [dostęp 2025-05-22].
  6. ↑ Oficjalna strona Partii Reform, www.reformparty.org.uk (dostęp: 2025).
  7. ↑ Andrew E. Busch, 5: Reagan and the Rise and fall of the Federal Deficit, Rowman & Littlefield Publishers, 2001, s. 119–150, ISBN 978-1-4616-4216-9 [dostęp 2025-05-22].
  8. ↑ Jonathan Chait, „Trump and the Conservative Tradition,” New York Magazine, 2020.
  9. ↑ Michael Minkenberg, The Radical Right in Europe: An Overview, Routledge, 2019.
  10. ↑ Raymond Aron, The Opium of the Intellectuals, Transaction Publishers, 2001.
  11. ↑ Takashi Inoguchi, Japan’s Political System, Routledge, 2014.
  12. ↑ Por. Lee Kuan Yew, From Third World to First: The Singapore Story, HarperCollins, 2000. Zob. także: Heritage Foundation Index of Economic Freedom – Singapur wielokrotnie zajmował pierwsze miejsce w rankingu gospodarczej wolności, przy ograniczeniach w zakresie wolności politycznych.
  13. ↑ Por. Milton Friedman, Free to Choose, 1980 – w którym autor wskazuje Hongkong jako wzór działania wolnego rynku. Zob. także: Heritage Foundation, Index of Economic Freedom – przez wiele lat Hongkong zajmował pierwsze miejsce na świecie. Od 2020 roku utracił to miejsce ze względu na ograniczenia polityczne narzucone przez rząd Chin.
  14. ↑ Walter Eucken, Grundsätze der Wirtschaftspolitik, Mohr Siebeck, 1952.
  15. ↑ Milton Friedman, Capitalism and Freedom, University of Chicago Press, 1962.
  16. ↑ Friedrich A. Hayek, The Road to Serfdom, Routledge, 1944.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.