Metody wróżenia
Metody wróżenia można podzielić na wróżbiarstwo naturalne i obiektowe. Do tego pierwszego zaliczają się techniki, w których medium wróżbiarskim jest człowiek w sensie odczuć i natchnienia (np. onejromancja), a do drugiego wszystkie, w których odczytuje się znaki zawarte w przedmiotach lub zjawiskach. Granica między tymi dwoma typami jest dość płynna i nie wszystkie metody wróżenia da się dokładnie przypisać do którejś z nich[1].
Metody obiektowe można podzielić na siedem podrzędnych kategorii[2]:
- Wróżenie, w którym narzędziem wróżbiarskim jest człowiek w sensie fizycznym (np. chiromancja, amniomancja)
- Wróżenie ze zwierząt - ich organizmów lub zachowań (np. alektromancja, haruspicjum)
- Wróżenie z roślin i produktów spożywczych (np. alomancja, wróżenie z jabłka)
- Wróżenie z obiektów codziennego użytku (np. tasenografia)
- Wróżenie z liczb i alfabetów (np. numerologia, bibliomancja)
- Wróżenie z przyrody i żywiołów (np. aeromancja, hydromancja)
- Wróżenie z pomocą sił nadprzyrodzonych, demonów i duchów (np. nekromancja, demonomancja)
Metody wróżenia w kolejności alfabetycznej
A
- aeromancja – wróżenie na podstawie obserwacji zjawisk atmosferycznych (nieba): wróżenie z chmur, komet itp.[3][4]
- aksynomancja – wróżenie za pomocą obracającej się siekiery lub topora[4]
- alektromancja – wróżenie przy użyciu specjalnie tresowanego koguta → patrz ornitomancja[5]
- aleuromancja – wróżenie za pomocą mąki[5]
- alfitomancja – wróżenie za pomocą chleba[5]
- alomancja – wróżenie za pomocą soli[5][6]
- amniomancja – wróżenie z tzw. czepka, czyli błony otaczającej czasem głowę noworodka[7]
- antropomancja – wróżenie polegające na badaniu wnętrzności kobiet i mężczyzn, najczęściej składanych w ofierze dzieci[7]
- apantomancja – wróżenie na podstawie niespodziewanie napotkanych zwierząt[7]
- årsgång – dawna tradycja wróżbiarska wywodząca się z folkloru szwedzkiego[8]
- arytomancja – wróżenie z liczb (patrz: numerologia)[4][9]
- astragalomancja – wróżenie za pomocą kości do gry[5], kamyków lub kawałków drewna[10]
- astrologia – wróżenie na podstawie aspektów, pozycji i wpływów ciał niebieskich[4]
B
- belomancja – wróżenie ze strzał[4]
- bibliomancja – wróżenie przy użyciu świętych ksiąg[11], np. Biblii[4] lub Yijing („Księga przemian”)[12]
- botanomancja – wróżenie z roślin[5]
- brontoskopia – wróżenie z grzmotów i piorunów[13]
- bukomancja – wróżenie z wyglądu ust człowieka[14]
C
- ceromancja – wróżenie z wosku wlewanego do naczynia z wodą → patrz andrzejki[4]
- ceronoskopia – wróżenie z piorunów[4] → patrz brontoskopia
- chaomancja – wróżenie z obserwacji powietrza (patrz: aeromancja)[4]
- chiromancja – wróżenie z linii na dłoni[7]
D
E
- engastrimantyka – wróżenie z brzuchomówstwa[2]
- eromancja → patrz aeromancja[16]
F
- filirodomancja – wróżenie z liści róży[5]
- filomancja – wróżenie ze sposobu poruszania się drzew oraz szumu ich liści[17]
- firasa – arabska metoda odczytywania cech charakteru na podstawie wyglądu zewnętrznego[18]
- fizjognomika – wróżenie z kształtu i rysów twarzy[7]
- frenologia – wróżenie z kształtu czaszki[7]
G
- gastromancja – wróżenie z odgłosów żołądka lub ze szklanej kuli wypełnionej wodą[19]
- garosmancja – wróżenie ze światła świec odbitego na powierzchni wody umieszczonej w okrągłym szklanym naczyniu[20]
- geloskopia – wróżenie ze śmiechu osoby będącej pod wpływem narkotyków[7]
- gematria – wróżenie ze słów przekształconych w liczby (patrz: kabała, numerologia)[4][9][21][22]
- geomancja – wróżenie z naturalnych pęknięć i szczelin na powierzchni ziemi[23]
- wróżenie z gałęzi – np. wróżenie z gałęzi jemioły, wróżenie z gałązek wiśni → patrz dafnomancja
H
- halomancja → patrz alomancja[5][24]
- haruspicjum – wróżenie z wnętrzności zwierząt (starożytna technika znana np. u ludów etruskich)[7]
- hepatoskopia – wróżenie ze zwierzęcej wątroby[7][25]; odmiana haruspicjum
- hieromancja – wróżenie z ofiar (np. zwierząt ofiarnych)[26][27]
- hippomancja – wróżenie z ruchu koni[7]
- hydromancja – wróżenie z wody[4]
I
- ichtiomancja – wróżenie z wnętrzności ryb[7]
- idolomancja – wróżenie z figurek, wizerunków i posągów
J
- jasnowidzenie – prekognicja, retrokognicja i psychometria[28][29][30]
- wróżba z jabłka – tradycyjna polska metoda wróżenia w andrzejki, katarzynki i Wigilię[31]
K
- kapnomancja – wróżenie z dymu[4]
- kartomancja – wróżenie z kart, w tym także z kart tarota[2]
- katoptromancja – wróżenie ze zwierciadła[4] → patrz krystalomancja
- kattabomancja – wróżenie z naczyń wykonanych z metalu
- kefalomancja – wróżenie z gotującej się głowy osła[7]
- kledonismancja – wróżenie z wypowiedzianych lub zasłyszanych słów[20]
- kleidomancja – wróżenie za pomocą klucza[4]
- kleromancja – wróżenie za pomocą kości zwierząt, kości do gry lub nasion bobu[32]
- koskinomancja – wróżenie za pomocą sita lub przetaka[4][33]
- kozinomancja – wróżenie z palonych materiałów (patrz: piromancja)[4]
- kranjomancja (kranjoskopia) – wróżenie z właściwości czaszki[34]
- kromniomancja – wróżenie z cebuli[5]
- krystalomancja – wróżenie z kryształów, luster lub kryształowych kul[4]
- kubomancja → patrz astragalomancja[5]
L
- lampadomancja – wróżenie z lamp[4]
- lekanomancja – wróżenie z wody znajdującej się wewnątrz specjalnego naczynia → patrz hydromancja[4][35]
- libanomancja – wróżenie z dymu kadzidła (patrz: kapnomancja)[4]
- lichnomancja – wróżenie ze światła[36]
- litomancja – wróżenie z kamieni[4]
- lychnomancja – wróżenie ze sposobu spalania się knota świecy[4]
M
N
- nekromancja – wróżenie z pomocą duchów wywołanych zmarłych[15][37][38]
- nggàm – wróżenie z zachowania krabów i pająków (metoda plemienia Mambila)[39]
- numerologia – wróżenie oparte na symbolice cyfr → patrz arytomancja[4][40]
O
- ofiomancja – wróżenie z ruchów węża zanurzonego w wodzie[7]
- ojnomancja – wróżenie z wina oraz z okoliczności towarzyszących jego piciu[5][41]
- ololigomancja – wróżenie ze sposobu szczekania psów[7]
- omfalomancja – wróżenie z pępka[7]
- onejromancja – wróżenie z marzeń sennych[42][43]
- onomancja – wróżenie z liter imion lub nazwisk[9][4][44]
- onychomancja – wróżenie z paznokci[7]
- ornitomancja – wróżenie z lotu, krzyku i śpiewu ptaków[7]
- owomancja – wróżenie z jaj[5]
- wróżenie z orzechów włoskich – tradycyjna wigilijna wróżba z terenu Górnego Śląska i Opolszczyzny[31]
P
- palmoskopia → patrz antropomancja[7]
- pecomancja – wróżenie ze źródła[20]
- pedomancja – wróżenie z nóg[45]
- pegomancja – wróżenie z kamieni wrzucanych do wody[4]
- piromancja – wróżenie z ognia[4]
- plastromancja – wróżenie ze skorupy żółwia → patrz skapulimancja
- podomancja – wróżenie ze stóp[7]
- psychomancja – wróżenie przy pomocy kontaktu z duchami[15]
R
S
- sciomancja – wróżenie z cieni
- sferomancja – wróżenie za pomocą kryształowej kuli[48] → patrz krystalomancja
- sideromancja – wróżenie z opiłków żelaza[49]
- skapulomancja (spatulimancja[16], skapulimancja[49]) – wróżenie ze zwierzęcej łopatki[7]
- skiomancja – wróżenie za pośrednictwem zmarłych osób[49] → patrz nekromancja
- spodomancja – wróżenie z popiołu[50][51]
- stareomancja – wróżenie z żywiołów
- stoikomancja – wróżenie z dzieł Homera i Wirgiliusza (odmiana rapsodomancji)[4]
- sykomancja – wróżenie z liści figowca[5]
T
- tasenografia (tasseomancja, tassologia) – wróżenie z fusów kawy lub herbaty[5]
- teframancja → patrz spodomancja
- tuframancja – wróżenie z popiołów
- tyromancja – wróżenie z sera[52][53]
U
- urynoskopia – wróżenie z moczu[54]
Z
- zoomancja – wróżenie ze zwierząt[16] → patrz haruspicjum
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Rozmysł 2013 ↓, s. 129-130.
- 1 2 3 Rozmysł 2013 ↓, s. 131.
- ↑ aeromancja - definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Rozmysł 2013 ↓, s. 134.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Rozmysł 2013 ↓, s. 133.
- ↑ Cheung 2010 ↓, s. 17.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Rozmysł 2013 ↓, s. 132.
- ↑ Tommy Kuusela, 'He met his own funeral procession': The Year walk-ritual in Swedish folk tradition., „Chapter in: "Folk Belief and Traditions of the Supernatural". Edited by Tommy Kuusela & Giuseppe Maiello. Beewolf Press 2016. Pp. 58-91.” [dostęp 2025-05-10].
- 1 2 3 Kowalewska 2009 ↓, s. 38.
- ↑ astragalomancja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ bibliomancja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Yijing, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Maciej Popko: Mitologia hetyckiej Anatolii. Warszawa: WAiF, 1987. ISBN 83-221-0103-1.
- ↑ Gleic 1936 ↓, s. 15.
- 1 2 3 Rozmysł 2013 ↓, s. 135.
- 1 2 3 Tomasz z Akwinu ↓, s. 123.
- ↑ Gleic 1936 ↓, s. 26.
- ↑ Shams al-Dīn Muḥammad ibn Abī Ṭālib Dimashqī, Kitāb Jalīl fī ʻilm al-firāsah, 1400 [dostęp 2025-01-01].
- ↑ gastromancy, [w:] Collins Dictionary [dostęp 2024-11-25] (ang.).
- 1 2 3 Jacques Auguste Simon Collin de Plancy, Michał Karpowicz, Piotr Kuncewicz, Słownik wiedzy tajemnej, Warszawa ; Kraków: "Polczek", 1993, ISBN 978-83-85272-11-3 [dostęp 2025-01-03].
- ↑ gematria – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Michalski 2020 ↓, s. 164.
- ↑ geomancja, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Cheung 2010 ↓, s. 279.
- ↑ Arkadiusz Sołtysiak, Praktyki wróżbiarskie w starożytnej Fenicji i Kanaanie, „Antropologia Religii V”, 2013, s. 68-75 [dostęp 2025-01-01] (pol.).
- ↑ hieromancja, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Samuel (1810-1868) Wyd Orgelbrand, Samuel (1810-1868) Wyd Orgelbrand, S. Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami. T.7, Wydawnictwo S. Orgelbranda Synów, 1900, s. 49 [dostęp 2025-01-01].
- ↑ prekognicja [online], Wikisłownik, wolny słownik wielojęzyczny, 10 października 2024 [dostęp 2025-01-06].
- ↑ retrokognicja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-06].
- ↑ psychometria - definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-06].
- 1 2 Wera Sztabowa, Krupnioki i moczka, czyli gawędy o kuchni śląskiej, Wydawnictwo Śląsk, Katowice, 1990, s. 27, ISBN 83-216-0935-X
- ↑ kleromancja, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Gleic 1936 ↓, s. 45.
- ↑ Gleic 1936 ↓, s. 46.
- ↑ Gleic 1936 ↓, s. 48.
- ↑ Gleic 1936 ↓, s. 50.
- ↑ nekromancja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Tomasz z Akwinu ↓, s. 122.
- ↑ N. Lovell, ZEITLYN, David, Sua in Somie: Aspects of Mambila Traditional Religion, Sankt Augustin, Academia Verlag, 1994, 260 pp., 3 88345 375 7, „Journal of Religion in Africa”, 28 (1), 1998, s. 115–117, DOI: 10.1163/157006698x00152, ISSN 0022-4200 [dostęp 2025-05-07] (ang.).
- ↑ numerologia – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ ojnomancja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-03].
- ↑ Rozmysł 2013 ↓, s. 130.
- ↑ onejromancja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ onomancja – Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-01].
- ↑ Co to jest pedomancja?, [w:] Ryszewski H. (red.), Dziennik Bydgoski, Bydgoszcz: Drukarnia Bydgoska, 22 stycznia 1927 (17), s. 6 (pol.).
- ↑ radiestezja - definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-02].
- ↑ Sołtysiak A., Wróżbiarstwo we współczesnych ruchach neopogańskich, „Antropologia Religii V”, 2013, s. 76-85 [dostęp 2025-01-01] (pol.).
- ↑ Spheromancy [online], The Free Dictionary [dostęp 2025-01-02].
- 1 2 3 skapulimancja, sideromancja, skiomancja - Poradnia językowa PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-01-02].
- ↑ Andrzej Dróżdż, Epitafia i wyrocznie: szkice o początkach pisma i książki w starożytnej Grecji, Prace Monograficzne / Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2013, s. 125, ISBN 978-83-7271-831-0 [dostęp 2025-01-01] (pol.).
- ↑ Spodomancy definition and meaning | Collins English Dictionary [online], www.collinsdictionary.com [dostęp 2025-01-01] [zarchiwizowane z adresu 2021-05-02] (ang.).
- ↑ Jennifer Billock, The Un-Brie-Lievable History of Tyromancy [online], Saveur, 16 listopada 2023 [dostęp 2025-05-16] (ang.).
- ↑ Kathy Adams, When Cheese Can Tell the Future [online], Eater, 31 października 2023 [dostęp 2025-05-16] (ang.).
- ↑ Garabed Eknoyan, The Late Medieval Kidney—Nephrology in and about the Fourteenth Century, „Seminars in Dialysis”, 25 (5), 2012, s. 556, 558, DOI: 10.1111/j.1525-139X.2012.01088.x, ISSN 0894-0959 [dostęp 2025-05-07] (ang.).
Bibliografia
- Michał Rozmysł: Wróżbiarstwo. Zakres podmiotowy oraz typologizacja przedmiotowa technik przepowiadania przyszłości. W: Robert T. Ptaszek: Ezoteryzm w zachodniej kulturze. Diana Sobieraj (red.). Lublin: Wydawnictwo KUL, 2013, s. 130-136. ISBN 978-83-7702-666-3. [dostęp 2025-01-01]. (pol.).
- Theresa Cheung: THE ELEMENT ENCYCLOPEDIA OF THE PSYCHIC WORLD: The Ultimate A–Z of Spirits, Mysteries and the Paranormal. Wyd. EPub. Londyn: Harper Element, październik 2010. ISBN 978-0-007-38717-5. [dostęp 2024-12-31].
- Danuta Kowalewska: Magia i astrologia w literaturze polskiego oświecenia. Wyd. 1. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2009. ISBN 978-83-231-5452-5. [dostęp 2025-01-01]. (pol.).
- Mateusz Michalski: Gematria, geometria i inne fenomeny w architekturze judaizmu. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2020. ISBN 978-83-7493-131-1. [dostęp 2025-01-01].
- Alojzy Krzysztof Gleic: Glossarjusz okultyzmu z przedmową Józefa Świtkowskiego. Kraków: Nakł. Miesięcznika "Lotos", 1936. [dostęp 2025-01-01].
- Św. Tomasz z Akwinu: Suma Teologiczna. o. Feliks Wojciech Bednarski (tłum.). T. 19. Katolicki Ośrodek Wydawniczy "VERITAS". [dostęp 2025-01-01].
- Polskie Tradycje Ezoteryczne 1890-1939, Edycja Specjalna Serii Światło i Ciemność. Mariusz Dobkowski (red.); Tadeusz Cegielski (red.). T. 5. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2020. ISBN 978-83-8206-141-3. [dostęp 2025-01-02].
- Collin de Plancy: Słownik wiedzy tajemnej. Warszawa-Kraków: Oficyna Wydawnicza POLCZEK Polskiego Czerwonego Krzyża, 1993. ISBN 83-85272-11-9.