Mistrzostwa Rosji w piłce nożnej mężczyzn

Mistrzostwa Rosji w piłce nożnej (ros. Чемпионат России по футболу) – rozgrywki piłkarskie, prowadzone cyklicznie – corocznie lub co sezonowo (na przełomie dwóch lat kalendarzowych) – mające na celu wyłonienie najlepszej męskiej drużyny w Rosji.

Mistrzostwa Rosji w piłce nożnej oficjalne rozgrywane są od 1992 roku. Obecnie rozgrywki odbywają się w wielopoziomowych ligach: Priemjer-Liga, Futbołnaja Nacionalnaja Liga (FNL), Professionalnaja Futbołnaja Liga (PFL) oraz niższych klasach regionalnych.

W 1897 roku w Petersburgu powstał pierwszy rosyjski klub piłkarski Sport (KLS), potem następne. Po założeniu rosyjskiej federacji piłkarskiej – Wszechrosyjskiego Futbolowego Sojuszu (WFS) w 1912 roku, rozpoczął się proces zorganizowania pierwszych rozgrywek o mistrzostwo Rosji. W 1912 roku po raz pierwszy rozegrane mistrzostwo Imperium Rosyjskiego. Pierwszym mistrzem została reprezentacja miasta Petersburgu, która w finale zwyciężyła Moskwę w powtórce 4:1 (pierwszy mecz zakończył się remisem 2:2). W następnym sezonie w finale Odessa pokonała Petersburg 4:2, ale w składzie odeskiej drużyny grało 4 obcokrajowców (tylko 3 były dozwolone) i po protestach zawodników z Petersburgu Futbolowy Związek postanowił nie przyznawać tytułu mistrza. Sezon 1914 nie dokończono z powodu I wojny światowej.

8 listopada 1917 roku w wyniku rewolucji październikowej powstała Rosyjska Republika Radziecka, nazwa której 19 lipca 1918 została zmieniona na Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka. Pierwsza edycja mistrzostw Rosyjskiej FSRR startowała w sezonie 1920, w której systemem pucharowym 7 drużyn reprezentujące rosyjskie miasta walczyły o tytuł mistrza. Ukraińskie, białoruskie drużyny uczestniczyły w mistrzostwach swoich krajów. Jednak w mistrzostwach Rosyjskiej FSRR 1922 uczestniczyła również ukraińska drużyna reprezentująca Charków. Po utworzeniu ZSRR 30 grudnia 1922 roku mistrzostwa Rosyjskiej FSRR utraciły swój status i był to często tylko turniej kwalifikacyjny do Mistrzostw ZSRR. Rozgrywki z przerwami organizowane były do 1934 roku. W 1934 roku najsilniejsze drużyny Moskwy i Leningradu zignorowały mistrzostwo, a zwycięzcą została drużyna Woroneża. Po reformie piłki nożnej w ZSRR w 1936 roku i organizowaniu klubowych Mistrzostw ZSRR najlepsze kluby rosyjskie startowały w rozgrywkach ligowych. Mistrzostwa Rosyjskiej FSRR już nie były organizowane.

W 1948 po dłuższej przerwie ponownie startowały mistrzostwa Rosyjskiej FSRR, które rozgrywane były wśród drużyn towarzystw sportowych pomiędzy rosyjskimi zespołami, które nie uczestniczyły w rozgrywkach Mistrzostw ZSRR. Zwycięzca turnieju otrzymywał od przyszłego sezonu możliwość wzięcia udziału w mistrzostwach ZSRR. Od 1960 do 1969 rozgrywki prowadzono wśród klubów, które walczyły w odrębnych grupach strefowych Klasy B mistrzostw ZSRR. Zwycięzcy grup strefowych złożonych z rosyjskich klubów pod koniec sezonu brały udział w dodatkowym turnieju o tytuł mistrza Rosyjskiej FSRR. W sezonach 1960-1962 turniej był także finałem o awans do Klasy A. W sezonach 1963-1970 był finałem o awans do drugiej grupy Klasy A, a także w sezonach 1971-1975 mistrzem Rosyjskiej FSRR został klub, który zajął pierwsze miejsce w dodatkowym turnieju wśród rosyjskich zespołów, które zwyciężyły w swoich grupach strefowych i walczyły również z innymi zwycięzcami grup nierosyjskich o awans do pierwszej ligi (w 1974 i 1975 roku od Rosyjskiej FSRR w finale turnieju uczestniczyło tylko dwa zespoły). W 1970 i 1976 mistrzostwa Rosyjskiej FSRR rozgrywano w osobnym turnieju, który odbył się po strefowych turniejach mistrzostw ZSRR w drugiej lidze. W 1978 roku mistrzem Rosyjskiej FSRR zostawał zespół, który zwyciężył w turnieju piłkarskim Spartakiady narodów Rosyjskiej FSRR, w 1979 i 1982 mistrzostwa nie rozgrywano z powodu na Spartakiadę narodów ZSRR. W 1990 roku turniej nie odbył się, a tytuł mistrza Rosyjskiej FSRR rozegrano wiosną 1991 roku. Jednak nie były to pełnowartościowe mistrzostwa tak jak najlepsze kluby kraju uczestniczyły w mistrzostwach ZSRR.

26 grudnia 1991 – po rozwiązaniu ZSRR Rosja została uznana za następcę ZSRR.

Rozgrywki najwyższej ligi zwanej Wysszaja liga w obecnym formacie zainaugurowano w sezonie 1992^[1]. W 1998 liga zmieniła nazwę na Wysszij diwizion. W 2002 przyjęła obecną nazwę Priemjer-Liga.

Są 44 zespoły, które wzięli udział w 33 sezonach Mistrzostw Rosji, które były prowadzone od 1992 aż do sezonu 2024/25 łącznie. Tylko Spartak Moskwa, Lokomotiw Moskwa i CSKA Moskwa były zawsze obecne w każdej edycji.

Pogrubione zespoły biorące udział w sezonie 2024/25.

• 33 razy: CSKA Moskwa, Lokomotiw Moskwa, Spartak Moskwa
• 32 razy: Dinamo Moskwa
• 31 razy: FK Rostów
• 30 razy: Krylja Sowietow Samara, Zenit Petersburg
• 21 razy: Rubin Kazań
• 18 razy: Achmat Grozny
• 17 razy: Torpedo Moskwa
• 16 razy: Ałanija Władykaukaz
• 14 razy: Amkar Perm, FK Krasnodar, Rotor Wołgograd, Urał Jekaterynburg
• 12 razy: Saturn Ramienskoje
• 11 razy: Anży Machaczkała
• 10 razy: Szynnik Jarosław
• 9 razy: Kubań Krasnodar, FK Moskwa, Tom Tomsk,
• 8 razy: Czernomoriec Noworosyjsk, FK Chimki, Lokomotiw Niżny Nowogród, FK Ufa
• 7 razy: Arsienał Tuła, Fakieł Woroneż, Żemczużyna Soczi
• 6 razy: FK Orenburg², Spartak Nalczyk
• 5 razy: KAMAZ Nabierieżnyje Czełny, Tiekstilszczik Kamyszyn, FK Tiumeń, Urałan Elista
• 4 razy: Bałtika Kaliningrad, Łucz-Eniergija Władywostok, Pari Niżny Nowogród¹, PFK Soczi
• 3 razy: Dinamo Stawropol, Mordowija Sarańsk, Wołga Niżny Nowogród
• 2 razy: Asmarał Moskwa, Łada Togliatti, Okiean Nachodka, Sokoł Saratów, FK Tambow
• 1 raz: Akron Togliatti, Dinamo Machaczkała, Sibir Nowosybirsk, SKA-Chabarowsk, FK Tosno, Jenisej Krasnojarsk

• Tabela wszech czasów mistrzostw Rosji w piłce nożnej
• Priemjer-Liga
• Puchar Rosji

• Oficjalna strona RFPL (ang. • ros.)
• Premier League, [w:] baza Soccerway (liga) [dostęp 2021-01-02] .
• Oficjalna strona RFS (ang. • ros.)
• Archiwum wyników meczów i tabel w bazie RSSSF (ang.)