Niwiska (województwo podkarpackie)

Niwiska
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Mikołaja w Niwiskach
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

kolbuszowski

Gmina

Niwiska

Wysokość

194 - 253 m n.p.m.

Liczba ludności (2021)

1582[1]

Strefa numeracyjna

17

Kod pocztowy

36-147[2]

Tablice rejestracyjne

RKL

SIMC

0657220[3]

Położenie na mapie gminy Niwiska
Mapa konturowa gminy Niwiska, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Położenie na mapie powiatu kolbuszowskiego
Mapa konturowa powiatu kolbuszowskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Niwiska”
Ziemia50°13′27″N 21°38′21″E/50,224167 21,639167[4]
Strona internetowa
Eklektyczny dwór Hupków

Niwiska – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, w gminie Niwiska[5][3].

Wieś jest siedzibą i największą miejscowością gminy Niwiska. Leży przy drodze powiatowej relacji Kolbuszowa – Niwiska – Tuszyma, 12 km na południowy zachód od Kolbuszowej. Sołectwo zajmuje powierzchnię 23,87 kilometrów kwadratowych, z czego niemal połowę stanowią kompleksy leśne – pozostałości Puszczy Sandomierskiej.

Historia

Wieś została lokowana w 1575 przez Gabriela Krasowskiego, w dobrach Stanisława Tarnowskiego z Rzemienia. Powstała na „surowym korzeniu”, na prawie magdeburskim, wśród rozległych lasów Puszczy Sandomierskiej. Jej społeczność stanowiła mieszanka Polaków, Tatarów, Wołochów, Niemców, Rusinów, Czechów, Szwedów, Żydów i innych narodowości, o czym świadczą również dzisiejsze nazwiska. Pierwsi mieszkańcy Niwisk prowadzili gospodarkę rolno-hodowlaną uzupełnianą bartnictwem. Na słabych glebach wysiewano głównie żyto, owies i jęczmień, ważną rolę w gospodarce odgrywała hodowla trzody chlewnej wypasanej na żołędziach dębowych i buczynie. Od 1591 istniała tu, na przełomie XVI i XVII wieku, huta szkła.

W roku 1593 Zofia Tarnowska ufundowała na pagórku zwanym Niedźwiedzią Górą modrzewiowy kościół pw. św. Mikołaja jako wotum za powrót braci polskich do katolicyzmu dzięki kazaniom księdza Piotra Skargi. W 1598 za zgodą biskupa krakowskiego kościół otrzymał uposażenie i stał się filią parafii Rzochów w dekanacie mieleckim, posiadając własnego duszpasterza zależnego od parafii macierzystej. W 1619 kościół został konsekrowany przez biskupa Waleriana Lubienieckiego. Z 1602 pochodzi pierwsza wzmianka o szkole parafialnej, a z 1728 o szpitalu dla ubogich. Po pożarze kościoła z 1876 wybudowano staraniem ks. Józefa Grabowskiego nowy, murowany kościół, konsekrowany przez Ignacego Łobosa, biskupa tarnowskiego. W 1925 biskup Leon Wałęga erygował samodzielną parafię.

W czasie okupacji niemieckiej teren Niwisk przekształcono w poligon SS TruppenÜbungsPlatz Heidelager z siedzibą w Pustkowie. W sąsiedniej wsi Blizna Niemcy dokonywali prób z bronią rakietową V-1 i V-2. W związku z czym poligonem zainteresowali się członków wywiadu Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Proboszcz Jan Kurek, kapelan Armii Krajowej, mieszkający po wysiedleniu z Niwisk w miejscowości Hucisko, przewoził do Komendy Obwodu AK w Kolbuszowej części broni V zdobytej przez partyzantów. Stamtąd trafiała do Warszawy i Londynu. Jedną z istotnych części broni zdobył mieszkaniec Niwisk Michał Kasza, co spotkało się z uznaniem i pochwałą Komendy AK[6].

Ostatnim właścicielem majątku ziemskiego we wsi Niwiska był Jan Hupka.

Niwiska są wsią typu wielodrożnica, o luźnej zabudowie, uformowanej w przysiółki (części wsi).

Integralne części wsi Niwiska[5][3]
SIMCNazwaRodzaj
0657243Koniecczęść wsi
0657295Okrąglicaprzysiółek
0657250Podhucieczęść wsi
0657266Podkościeleczęść wsi
0657303Uwrocieprzysiółek
0657272Zadwórzczęść wsi
0657289Załużeczęść wsi

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Niwiska.

Wspólnoty wyznaniowe

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Mikołaja należącej do dekanatu Kolbuszowa Zachód w diecezji rzeszowskiej[7]. Parafia obejmuje swym zasięgiem miejscowości: Niwiska, Trześń, Hucisko, Leszcze, część Zapola i część Huciny.

Atrakcje turystyczne

  • Kompleks podworskich zabudowań z połowy XIX w. (eklektyczny dwór, neogotycki spichlerz, oficyna) razem z otaczającym je parkiem. We dworze znajdują się unikalne secesyjne polichromie (1908), rektora ASP w Krakowie, Karola Frycza.
  • Kaplica cmentarna z 1874, nazywana też Kaplicą Grobową Hupków (spoczywają tu w podziemiu zwłoki całej rodziny Hupków); nagrobki z przełomu XIX i XX w.
  • Kościół parafialny pw. św. Mikołaja z 1880. Wewnątrz znajdują się zabytkowe ołtarze w stylu późnobarokowym. Na ołtarzu głównym znajduje się wizerunek św. Mikołaja, a nad nim św. Jana Kantego, obok umiejscowione są dwie figurki św. Piotra i Pawła z Tarsu. Na jednym z ołtarzy bocznych umieszczone są obrazy Matki Bożej Różańcowej, św. Stanisława Kostki i Matki Bożej Nieustającej Pomocy, a na drugim - Najświętszego Serca Pana Jezusa, św. Franciszka i św. Józefa. W kaplicy bocznej znajduje się jeszcze ołtarz Matki Bożej Wniebowziętej i Pana Jezusa Ubiczwanego, a na ścianie wisi zabytkowy obraz przedstawiający ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. W kościele warte uwagi są jeszcze: zabytkowa chrzcielnica i organy z 1910, a w otoczeniu kościoła - dzwonnica z trzema dzwonami (jeden z 1923, dwa z 1959), Grota Matki Bożej Nieustającej Pomocy oraz pomniki papieża Jana Pawła II i św. Józefa. Wzgórze kościelne, tzw. Niedźwiedzia Góra lub Kościelna Góra otacza mur oporowy z początku XIX w.

Ludzie związani z Niwiskami‎

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Gmina w liczbach - zestawienie statystyczne w dniu 31.12.2021. www.niwiska.pl. [dostęp 2022-01-11].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 815 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 3 TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 87392
  5. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-03-09].
  6. ↑ Wojewódzki 1970 ↓, s. 150.
  7. ↑ Parafia na stronie diecezji

Bibliografia

  • Michał Wojewódzki: Akcja V-1,V-2. Warszawa: 1970.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.