Oodescelis melas
| Oodescelis melas | |||
| (Fischer von Waldheim, 1823) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
Tenebrioninae | ||
| Plemię |
Platyscelidini | ||
| Rodzaj |
zapylec | ||
| Podrodzaj |
Oodescelis (Clavatoodescelis) | ||
| Gatunek |
Oodescelis (Clavatoodescelis) melas | ||
| Synonimy | |||
| |||
Oodescelis melas – gatunek chrząszcza z rodziny czarnuchowatych i podrodziny Tenebrioninae. Zamieszkuje środkową i wschodnią Europę.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1823 roku przez Johanna Gotthelfa Fischera von Waldheima pod nazwą Platyscelis melas[1][2]. W 1940 roku umieszczony został przez Zoltána Kaszaba w podrodzaju Clavatoodescelis jako jego gatunek typowy[3].
Morfologia
Chrząszcz o krótko-owalnym w zarysie, silnie wysklepionym ciele długości od 11 do 13 mm[4]. Ubarwienie ma czarne[5][4]. Cały wierzch ciała jest nagi i matowy wskutek gęstego punktowania i wyraźnej ziarenkowatej mikrorzeźby[4].
Głowa jest wyraźnie szersza niż dłuższa, choć węższa od przedplecza[4], gęsto i równomiernie punktowana[5], zaopatrzona w poprzeczne, dość słabo na przednich krawędziach występami policzków wykrojone oczy[5][4] i nitkowate[5], sięgające tylnej krawędzi przedplecza czułki[4].
Przedplecze jest w zarysie trapezowate, najszersze na tylnej krawędzi, która to ściśle przylega do nasady pokryw[5]; wszystkie kąty ma wyraźnie zaznaczone[4], boczne krawędzie zaokrąglone i delikatnie listewkami obrzeżone[4][5], a krawędź tylną nieobrzeżoną, choć nieco rozdętą[5]. Pokrywy są lekko zaokrąglone, silnie wysklepione[4], wzdłuż szwu zrośnięte, w tyle spadziste, gęsto i niezbyt silnie punktowane[5], o rzędach i międzyrzędach słabo zaznaczonych[4].
Odnóża przedniej pary u samców mają golenie silniej niż u samic ku szczytom rozszerzone[4], silnie zakrzywione, od spodu zaopatrzone w tępą listwę[5]; ponadto człony przednich i środkowych stóp od pierwszego do czwartego są u samców mocno rozszerzone i porośnięte żółtymi szczecinkami, a u samic wąskie i porośnięte szczecinkami ciemnymi[4][5]. W przeciwieństwie do O. polita przednie uda samicy są rozszerzone, po wewnętrznej stronie zaokrąglone i odcinek krawędzi zewnętrznej między stawem kolanowym a zębem udowym mają prosty[5].
Odwłok samca ma pierwszy i drugi spośród widocznych sternitów zaopatrzone pośrodku w kępki żółtawych szczecinek[5].
Ekologia i występowanie
Owad ten zasiedla nasłonecznione stanowiska o charakterze stepowym[4][6][5], ale także piaszczyste wrzosowiska i świeżo założone uprawy leśne[7]. Bytuje wśród traw, pod kamieniami i w zagłębieniach gruntu[4][6][7]. Larwy przechodzą rozwój w glebie i detrytusie[4].
Gatunek palearktyczny, znany z Polski, Ukrainy, Węgier, Rumunii, centrum i południa europejskiej części Rosji oraz europejskiej części Kazachstanu[2][4]. W Polsce jest owadem bardzo rzadkim; przez większą część XX wieku nie był notowany[6] i w związku z tym umieszczony został na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce jako gatunek prawdopodobnie wymarły (EX?)[8], jednak w początkach XXI wieku ponownie go odnaleziono[7].
Przypisy
- ↑ G. Fischer von Waldheim: Entomographia Imperii Rossici, suae Caesareae Majestati Alexandro I dicata. Volumen II. Cum XL tabulis aeneis. Mosqua: Augusti Semen, 1823–1824, s. pl. 20.
- 1 2 I. Löbl, A. Smetana: Catalogue of Palearctic Coleoptera. Vol. 5: Tenebrionoidea. Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2008. ISBN 87-88757-84-6.
- ↑ Zoltán Kaszab. Revision der Tenebrioniden-Tribus Platyscelini (Col. Teneb.). „Mitteilungen der Münchner Entomologischen Gesellschaft”. 30, s. 896–1003, 1940.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Vladimir Novák: Beetles of the family Tenebrionidae of Central Europe. Praga: Academia, 2014, s. 288-291, seria: Zoological Keys.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 91 Czarnuchowate – Tenebrionidae, Boridae. Wrocław: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1991, s. 28-30.
- 1 2 3 B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3. „Katalog Fauny Polski”. 23 (14), 1987.
- 1 2 3 Rafał Cieślak. Nowe odnotowania Platyscelis melas Fischer, 1824 (Coleoptera: Tenebrionidae) w Polsce. „Wiadomości Entomologiczne”. 23 (1), s. 56-57, 2004.
- ↑ Jerzy Pawłowski, Daniel Kubisz, Mieczysław Mazur: Coleoptera. Chrząszcze. W: Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Zbigniew Głowaciński, Małgorzata Makomaska-Juchiewicz, Grażyna Połczyńska-Konior (red.). Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk (PAN), 2002, s. 88-110. ISBN 83-901236-8-1.