Prużański Pałacyk

Po III rozbiorze Polski ziemie powiatu prużańskiego znalazły się w granicach Imperium Rosyjskiego. Katarzyna II przekazała je feldmarszałkowi Piotrowi Rumiancewowi, który szybko je sprzedał. Majątek przeszedł na własność rodziny Szwykowskich. Zbudowano wówczas nowy dwupiętrowy dom z drewna sosnowego. Był on zwrócony frontem do drogi prowadzącej do miasta. W tym czasie majątek liczył 10 budynków. Łączna powierzchnia nieruchomości wynosiła przeszło 4000 akrów.

Właściciel majątku Walenty Szwykowski zbudował tu browar, cegielnię oraz oranżerię z czerwonej cegły. Później zbudowano pałac według projektu włoskiego architekta Franciszka Marii Lanci.

W wyniku poparcia przez Walentego Szwykowskiego powstania styczniowego władze rosyjskie skonfiskowały majątek, a sam właściciel udał się na emigrację. Większość roślin z oranżerii została przeniesiona do pałacu w Puszczy Białowieskiej, książki i inne mienie zostały sprzedane na aukcji, a zabudowania cegielni zdemontowane.

W 1895 roku Walenty Szwykowski sprzedał majątek hrabiemu Włodzimierzowi Klejnmichelowi i wyjechał do Warszawy, gdzie zmarł w 1900 r. Po śmierci został pochowany w jednej mogile z żoną na prużańskim cmentarzu.

W latach 1921–1939 w pałacu mieściło się starostwo powiatu, budynek przetrwał w dobrym stanie.

Podczas II wojny światowej budynek pełnił funkcję siedziby sztabu generała Guderiana oraz internatu dla niemieckich oficerów. Po wojnie w pałacyku mieściła się kawalerka uczelni rolniczej, przedszkole i przychodnia dentystyczna^[1].

W 1989 r. rozpoczęto generalny remont budynku. Zakończono go w 1999 r. i odrestaurowany pałacyk wraz z oranżerią przeznaczono na muzeum regionalne, w którym część pomieszczeń pełni rolę muzeum szlacheckiego dworu.