Samołęż

Samołęż
wieś
Ilustracja
Część nadjeziorna
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

szamotulski

Gmina

Wronki

Wysokość

60[1] m n.p.m.

Liczba ludności (2010)

356[2]

Strefa numeracyjna

67

Kod pocztowy

64-510[3]

Tablice rejestracyjne

PSZ

SIMC

0533185

Położenie na mapie gminy Wronki
Mapa konturowa gminy Wronki, blisko prawej krawiędzi nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Samołęż”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Samołęż”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Samołęż”
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa konturowa powiatu szamotulskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Samołęż”
Ziemia52°41′34″N 16°25′12″E/52,692778 16,420000[4]

Samołęż – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Wronki.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Wieś położona 4 km na południowy wschód od Wronek. Nazwa wsi wywodzi się od okolicznych mokradeł.

Historia

Wieś pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od połowy XIII wieku. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1252 (wg zachowanej kopii z XVIII) pod nazwą "Samolese", 1252 według kopii z 1298 "Samolense", 1296 (wg kop. z XV wieku) "Tzamolese, Tzarnolese", 1424 "Szamolesze", 1424 "Schamolasch", 1466 "Samolansz", 1469 "Samolansch", 1469 "Szamolansz", 1469 "Samolasz", 1475 "Szamoląsz", 1508 "Schamolasch", 1559 "Samoliąza"[5].

Miejscowość była początkowo własnością książęcą leżącą w dobrach Wronki, później kościelną należącą do katolickiego zakonu cystersów, a następnie szlachecką lub królewską. Należała m.in. do polskiej szlachty z rodu Szamotulskich, a później Górków herbu Łodzia oraz Czarnkowskich herbu Nałęcz III, Łąckich i Dzieduszyckich. W 1394 wieś leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego w parafii Wronki[5].

W 1252 książęta wielkopolscy oraz bracia Przemysł I i Bolesław Pobożny nadali m.in. wieś Samołęż klasztorowi cysterek w Owieńskach obdarzając ją także immunitetem. W 1280 książę wielkopolski, późniejszy król polski, Przemysł II potwierdził nadanie tych dóbr klasztorowi w Owieńskach[5][6].

W 1296 po zabiciu króla polskiego Przemysła II margrabiowie brandenburscy przejściowo zajęli północne ziemie Wielkopolski i nadali Henrykowi, Ottonowi i Janowi von Liebenau dobra, które mieli oni dotychczas w lennie od księcia Przemysła, a do tego dodali im 300 łanów pomiędzy Notecią, a Drawą oraz wsie Samołęż i Smolnica koło Wronek po obu stronach Warty na takich prawach, jak posiadał je kiedyś wspomniany książę[5].

W archiwalnych dokumentach odnotowani zostali także zwykli mieszkańcy wsi. W 1410 wspomniany został chłop (łac. "lacius") Przybigniew z Samołęża. W 1424 Adam kmieć samołężski toczył proces sądowy z Sędziwojem z Bobulczyna, który dowodził, "że nie wiedział, gdzie Adam był od 6 tygodni, ale jest on jego poddanym"[5].

Zapisy ze źródeł kościelnych mówią o tym, że w 1466 poznańska kapituła katedralna zgodziła się, aby biskup poznański Andrzej Bniński przekazał dziesięcinę snopową z Samołęża kapeli śpiewaków w Szamotułach w szamotulskiej bazylice koliegiackiej, ufundowanej przez Piotra z Szamotuł. W 1469 biskup poznański Andrzej odnowił spalony dokument fundacyjny tej kapeli nadając jej m.in. dziesięcin snopową z Samołęża. W 1475 nadanie tych dziesięcin zatwierdził papież Sykstus IV[5].

W latach 1508-1510 dziedzicem wsi był wojewoda poznański Andrzej Szamotulski. W 1515 jego zięć Łukasz Górka otrzymał na własność dzierżawione dotąd dobra królewskie Wronki wraz z przynależnymi im wsiami, w tym m.in. z Samołężem. W 1559 wnuk Łukasza po synu Andrzeju Łukasz III Górka sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Mikołajowi Łąckiemu Nową Wieś koło Wronek oraz Samołęż za 2660 złotych, jakie był mu winien[5].

Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe dzięki którym znamy stosunki własnościowe we wsi. W latach 1469 i 1475 Samołęż wymieniony został wśród wsi, które nie opłaciły wiardunków królewskich. W 1508 wieś należała do wojewody poznańskiego Andrzeja z Szamotuł, który zapłacił pobór podatkowy od 14 łanów. W 1510 w Samołężu było 15 łanów oraz 3 zagrodników. W 1563 pobrano podatki od 18 łanów, karczmy dorocznej. W latach 1564-1565 wieś leżała w dobrach Wronki, należących do starostwa Wieleń i miała 18 kmieci gospodarujących na 18 śladach oraz dwóch zagrodników. W 1577 wieś należała do kasztelana rogozińskiego Wojciecha Czarnkowskiego. W 1580 wieś należała do Barbary Rogozińskiej wdowy po Wojciechu Czarnkowskim. Zapłaciła ona pobór od 18 łanów, dwóch zagrodników oraz dwóch komorników[5].

W zapisie z lat 1564-1565 w Samołężu odnotowano Jezioro Samołęskie o wymiarach 12 x 4,5 sznurów, o 4 toniach, a przy nim lasek, w którym rosły dęby, brzozy i inne drzewa, który był długi na 3 staje, szeroki na jedno stajanie oraz sięgający aż do rzeki Warty. Odnotowano także, że do Samołęża przylegało jedno z pól w Nowej Wsi[5].

Do wsi przylega Jezioro Samołęskie, należące do najgłębszych w Wielkopolsce (22,2 m)[7].

Przypisy

  1. ↑ Według: http://www.wysokosc.mapa.info.pl/
  2. ↑ Wronki.pl - Samołęż
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1148 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 120633
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gąsiorowski 2003 ↓, s. 284-285.
  6. ↑ Zakrzewski 1877 ↓, s. 465-466.
  7. ↑ R.Krygiel, P.Mordal, Vademecum Krajoznawcze Ziemi Szamotulskiej, PTTK Oddział w Szamotułach, Szamotuły 2002, s. 105

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.