Wzgórze Gajowe

Wzgórze Gajowe

Wzgórze Gajowe od strony zachodniej
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Wysokość	155,4 m n.p.m.
Wybitność	31,5 m
Położenie na mapie Wrocławia Wzgórze Gajowe
Położenie na mapie Polski Wzgórze Gajowe
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego Wzgórze Gajowe
51°04′20″N 17°03′01″E/51,072222 17,050278

Wzgórze Gajowe – sztucznie usypane wzgórze położone na osiedlu Gaj we Wrocławiu^[1] o wysokości 155,4 m n.p.m.^[2][3], popularnie zwane przez okolicznych mieszkańców „Wysypem”. Określenie to związane jest z genezą wzgórza, która wiąże się głównie z odgruzowywaniem miasta po zniszczeniach wojennych^[4]. Wysokość względna Wzgórza Gajowego wynosi 31,5 m^[3]. Najwyższy punkt tego wzniesienia znajduje się w południowo-wschodnim narożniku wzgórza. Jest to drugi pod względem wysokości punkt terenowy we Wrocławiu (wyższe jest Wzgórze Maślickie)^[5][3]. Powierzchnia zajęta przez usypisko wynosi 8 ha^[6].

Wzgórze jest obiektem użyteczności publicznej Gminy Wrocław, a administratorem obiektu jest Młodzieżowe Centrum Sportu^[7]. Zgodnie z regulaminem służy do celów wypoczynkowych oraz aktywnej rekreacji. Na jego terenie zabrania się spożywania alkoholu i środków odurzających, palenia tytoniu, wnoszenia materiałów pirotechnicznych, wprowadzania psów bez smyczy i kagańca, biwakowania oraz organizowania imprez. Od godziny 22:00 do 6:00 obowiązuje cisza nocna^[8].

Ze względu na uwarunkowania środowiskowe na terenie obiektu obowiązuje bezwzględny zakaz grillowania, palenia ognisk oraz używania otwartego ognia^[8][9]. Częste jednak są pożary obiektu^[10][11].

Po zakończeniu aktywnego wywozu gruzu i ukształtowaniu stoków z ziemi, na wzgórzu i w jego otoczeniu wykształciło się środowisko przyrodnicze obejmujące płaski obszar wzniesienia gdzie dominuje roślinność typowa dla suchych, ubogich terenów, oraz stoki i podnóże, gdzie dominuje roślinność ruderalna^[20].

Inwentaryzacja przyrodnicza

Wzgórze, pozostawione bez ingerencji człowieka, uległo naturalnemu procesowi sukcesji – porosło spontaniczną roślinnością, która sprzyjała pojawieniu się charakterystycznych dla dzikich siedlisk gatunków flory i fauny^[22]. Zinwentaryzowano tu wiele gatunków zwierząt^[4][20][22], wśród których szczególnie cennych jest pięć gatunków chrząszczy^[23]:

- Melanophthalma maura – pierwszy stwierdzony przypadek tego gatunku w Polsce,

- Bruchus brachialis – drugie stanowisko w Polsce,

- Bruchus martinezi – stanowisko to jest potwierdzeniem występowania tego chrząszcza w Polsce,

- Bruchus affinis – pierwsze stwierdzone stanowisko na Dolnym Śląsku od XIX wieku,

- Spermophagus calystegiae – jedyne miejsce występowania na Dolnym Śląsku.

Stwierdzono także występowanie niespotykanego do tej pory w Polsce pająka Zodarion rubidum^[23].

Ponadto spotykane są tu pospolite: murawka darniowiec, hurtnica pospolita, ślinik luzytański i ślimak winniczek.

• Galeria gatunków. Zdjęcia spoza obiektu.
• 
  Zodarion rubidum
• 
  Bruchus affinis
• 
  Ślimak winniczek
• 
  Ślinik luzytański
• 
  Murawka darniowiec
• 
  Hurtnica pospolita

Jest doskonałym punktem widokowym na Wrocław i Sudety, co czyni je dogodnym miejscem do wykonywania dalekich obserwacji.

Budynki widoczne przy odpowiednich warunkach atmosferycznych to wrocławski Stary Ratusz, Hala Stulecia, Muzeum Poczty i Telekomunikacji, Sky Tower, kominy wrocławskiej elektrociepłowni, wieża ciśnień Gazowni na Tarnogaju, elektrociepłownia Czechnica w Siechnicach, wysokie budynki w Oławie i elektrownia wiatrową w Gaju Oławskim.

Widoczne są kościoły: Ducha Świętego, Wniebowzięcia NMP.

Często można dostrzec Wzgórza Strzelińskie, Masyw Ślęży, Góry Sowie^[24], Góry Bardzkie i Góry Kamienne. Nieco rzadziej obserwować można Karkonosze^[25], Góry Kaczawskie, Góry Opawskie, Jesioniki i Masyw Śnieżnika^[26][27] w Sudetach Wschodnich.

• Galeria – widoki z kolejnych punktów wokół krawędzi wzgórza, ułożone w porządku okrężnym
• 
  Widok ze Wzgórza Gajowego w kierunku osiedla Gaj. Na środku, w głębi Sky Tower.
• 
  Kierunek poł.-zach.: po lewej w głębi masyw Ślęży. Na jego tle Kościół Wniebowzięcia NMP na Ołtaszynie
• 
  Spojrzenie na wschód: wieża ciśnień Gazowni Miejskiej na Tarnogaju
• 
  W głębi Hala Stulecia. Widok ze zbocza wsch. w kierunku płn.-wsch. Budynek przy prawej krawędzi należy do PSG (ul. Ziębicka 44)^[28]. Biało-czerwona wieża przy lewej krawędzi: pogotowie na Ziębickiej - zauważ widoczne „999" na budynku obok^[29]
• 
  płn.-wsch.; lewa krawędź: wyższa zielona wieża z krzyżem – kośc. Ducha Świętego (ulica Bardzka), niższa z krzyżem – jego dzwonnica; pośrodku – wieże archikatedry św. Jana Chrzciciela
• 
  Na horyzoncie od lewej: Muzeum Poczty i Telekomunikacji, kościół Ducha Świętego, archikatedra św. Jana Chrzciciela

• Widok z ulicy Bardzkiej.
• 
  Wzgórze Gajowe od strony południowo-wschodniej. Widok z ulicy Buforowej, styczeń 2010 (data przesłania zdjęcia)
• 
  Strona południowo-wschodnia. 30 października 2009

Przed II wojną światową w miejscu obecnego usypiska znajdowała się fabryka nawozów „Silesia”^[22][30]. W 1933 roku istniał tu krótko jeden z pierwszych w III Rzeszy obozów koncentracyjnych – KZ Dürrgoy^[22][20][31].

Po II wojnie światowej przewożono tu gruz ze zniszczonych we Wrocławiu budynków. Zasadnicze usypisko powstało jednak w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku^[22].

W 1958 nakręcono tu scenę śmierci głównego bohatera filmu „Popiół i Diament”^[32].

W latach 70. składowano tu odpady komunalne z południowych osiedli Wrocławia^[22].

W 2005 roku wzgórze podwyższono, zwożąc tu ziemię z części Wzgórza Andersa podczas przygotowań do budowy wrocławskiego aquaparku^[19].

Wzgórze należało do ulubionych miejsc Andrzeja Ś., seryjnego gwałciciela, który wykorzystywał je jako miejsce do wyszukiwania ofiar^[33]. Uznawany za najniebezpieczniejszego gwałciciela w polskiej historii^[34]. Pierwszego ataku dopuścił się na Wzgórzu Andersa w 1995 roku^[33] i działał we Wrocławiu przez 15 lat – aż do zatrzymania 5 września 2010 roku^[33]. Przestępstwom poświęcono miniserial dokumentalny „Będziesz następna” w reżyserii Izy Michalewicz z 2023 roku^[35]. Na Wzgórzu Gajowym odbyła się jedna z wizji lokalnych przeprowadzanych podczas śledztwa^[33]. Przestępca miał opuścić więzienie w 2025 roku, jednak ostatecznie zdecydowano o umieszczeniu go w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie^[35].

• Wzgórza we Wrocławiu
• Zieleń miejska we Wrocławiu

• Wzgórze Gajowe w portalu Wratislaviae Amici