Zachód słońca w Milanówku

Zachód słońca w Milanówku – zbiór wierszy Jarosława Marka Rymkiewicza, wydany w 2002 roku, za który poeta otrzymał główną Nagrodę Literacką „Nike” w 2003 roku.

Książka poetycka licząca 66 stron ukazała się nakładem Wydawnictwa Sic! w 2002 roku w miękkiej okładce^[1], jej premiera nastąpiła 21 października 2002 roku^[2]. Autor zdobył za ten tom Nagrodę Literacką „Nike” dla najlepszej książki w 2003 roku^[3]. Poeta nie przyszedł na galę wręczenia nagrody^[4], ale przygotował list, który odczytano podczas uroczystości^[3].

Na podstawie tomów: Zachód słońca w Milanówku, Cicho ciszej oraz Do widzenia gawrony powstał spektakl teatralny pt. Zachód słońca w Milanówku, którego scenarzystką i reżyserką była Irena Jun^[5]. Sztuka została wystawiona w Teatrze Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Warszawie, miała premierę 20 maja 2006 roku^[6].

Anatol Niechaj przełożył wybrane wiersze ze zbioru na język rosyjski. Tom tych przekładów pt. Sad v Milânuvke wydano w Sankt Petersburgu w 2009 roku^[7].

Książka składa się z 37 wierszy, 24 z nich zostały napisane trzynastozgłoskowcem ze średniówką po 7. sylabie, 7 zostało napisanych dwunastozgłoskowcem, po 3 – jedenastozgłoskowcem i dziewięciozgłoskowcem^[8]. Czterokrotnie pojawiły się w nich odstępstwa sylabiczne^[8]. Zastosowane formy wierszowe dają efekt nadzwyczajnego zrytmizowania i „umuzycznienia” tekstów^[9]. Częste są powtórzenia wyrazów i całych fraz czy grup wyrazów oraz anafory^[10]. Interpunkcja została potraktowana selektywnie: brak przecinków oraz kropek, występują natomiast znaki zapytania i wykrzykniki^[11].

Zbiór jest utrzymany w charakterystycznej dla Jarosława Marka Rymkiewicza poetyce barokowo-romantycznej^[1]. Jest to głównie liryka refleksyjna^[12]. Poeta namyśla się nad bytem opisując dzikie i domowe zwierzęta oraz rośliny^[13]. Głównymi bohaterami wierszy są koty postrzegane jako byty metafizyczne^[14]. Istnienie oraz miejsce przebywania Boga nie jest dla podmiotu lirycznego pewne i znane^[11] – pozostaje wątpliwe^[15], choć pojawienie się Boga jest nieustannie wyczekiwane (jak np. w wierszu Ogród w Milanówku, pieśń nocnego wędrowca)^[16]. Najistotniejszym poruszanym tematem jest śmierć – thema regium^[1] oraz powiązanie człowieka z przyrodą^[13] i jego obecność w niej^[14]. Pomimo wagi poruszanych zagadnień teksty nie są pozbawione humoru oraz ironicznego dystansu^[17], a strefy sacrum i profanum przenikają się^[17]. Tytułowego Milanówka nie należy rozpatrywać jako realnego miasta, ale stanowi ono miejsce baśniowe i archetypiczne, scalające wątki i pełniące rolę kompozycyjną^[14].

Skojarzenia muzyczne są obecne niemal w każdym z wierszy tomu^[18]. Liczne są muzyczne nawiązania^[18]; w trzech wierszach został przywołany kompozytor Franz Schubert^[19], w tytułach wierszy pojawiają się także: Johannes Brahms, Antonín Dvořák, Siergiej Prokofjew^[18], a np. w wierszu Ogród w Milanówku, koniec listopada kosmos zostaje porównany do Antonia Vivaldiego^[20]; przywołany zostaje także np. taniec śmierci czy cykl Piękna młynarka^[18].

Adam Wiedemann w recenzji tomu był zdania, że nie jest on inny jakościowo od dwóch poprzednich zbiorów poetyckich Rymkiewicza, jednak jest dowodem znakomitej formy poety^[21]. Przychylnie do tomu był nastawiony także np. Bohdan Zadura^[22]. Ryszard Przybylski w posłowiu do książki napisał, że zdarzają się poeci, którzy egzystencję słyszą i [ś]piewają^[21]. Maciej Pinkwart w swej recenzji nie był przychylnie nastawiony do zastosowanych rymów, które jego zdaniem wyją sztucznością^[23].

• OlafO. Krysowski OlafO., Filozofia natury w zbiorze liryków Jarosława Marka Rymkiewicza „Zachód słońca w Milanówku”, „(Mało)miejskość”, 1, 31 marca 2014, ISSN 2353-4699 .
• AnnaA. Tryksza AnnaA., Ogród wierszowej tradycji. Kilka uwag o Zachodzie słońca w Milanówku Jarosława Marka Rymkiewicza, 2014, ISSN 2299-7458 [dostęp 2025-02-23] .

• Tytułowy wiersz czytany przez Jerzego Zelnika w serwisie YouTube
• Kilka wierszy ze zbioru w serwisie Onet