1989 (musical)

1989 – musical w reżyserii Katarzyny Szyngiery, którego premiera odbyła się 2 grudnia 2022 na deskach Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Autorami scenariusza są Marcin Napiórkowski, Katarzyna Szyngiera oraz Mirosław Wlekły. Musical opisujący działalność opozycjonistów antykomunistycznych w Polsce na przestrzeni lat 1980–1989 został bardzo dobrze przyjęty przez publiczność oraz krytyków, otrzymując m.in. Paszport „Polityki” oraz Nagrodę Teatralną im. Stanisława Wyspiańskiego. 27 maja 2024 nastąpiła premiera sztuki w Teatrze Telewizji Polskiej. 10 października 2024 ukazał się album 1989 (musical), który w kwietniu 2025 otrzymał Fryderyka.

Pomysłodawcą oraz twórcą libretta spektaklu jest Marcin Napiórkowski^[1]. Musical zainspirowany jest brodwayowską sztuką pt. Hamilton, a jego styl muzyczny opiera się w głównej mierze na rapie, zawierając poboczne motywy muzyczne takie jak: soul, R&B, pop oraz disco polo^[2][3]. Powstanie pomysłu opisał w wywiadzie z Katarzyną Kubisiowską dyrektor Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Krzysztof Głuchowski^[4][5]:

Twórcą muzyki jest Andrzej „Webber” Mikosz. W sztuce zostały zawarte nawiązania muzyczne do współczesnych wykonawców m.in.: Young Leosi (utwór Szklanki), spektaklu Hamilton (Alexander Hamilton) oraz 50 Centa^[6][7]. Teksty utworów zostały stworzone przez Marcina Napiórkowskiego, przy współpracy z Patrykem Bobrekiem (utwory „Debata”, „Porozmawiajmy” i „Olo, game changer”), Antonim Sztabą (piosenka „Olo, game changer”) oraz Adamem Zielińskim (tekst „A co jeśli wygramy?”)^[1][8]. Scenariusz musicalu został napisany przez Marcina Napiórkowskiego, Katarzynę Szyngierę oraz Mirosława Wlekłę. W ramach przygotowania autorzy tekstu sztuki przez dwa lata analizowali dokumenty oraz przeprowadzali wywiady ze świadkami wydarzeń m.in. Danutą i Lechem Wałęsą oraz Władysławem Frasyniukiem^{[9][10][11][12]}.

Prapremiera spektaklu odbyła się 19 listopada 2022 w Gdańskim Teatrze Szekspirowskim, będącym wspólnie z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie koproducentem sztuki^[13]. Premiera musicalu odbyła się 2 grudnia krakowskim teatrze im. Juliusza Słowackiego^[14]. W marcu 2024 poinformowano, że musical będzie miał swoją premierę w Teatrze Telewizji Polskiej^[15]. Transmisja emitowana na antenie TVP1 i TVP Kultura odbyła się 27 maja 2024 i zgromadziła ponad 800 tys. widzów^[16].

Spektakl trwa 2 godziny 40 minut z jedną przerwą^[17]. Akcja sztuki rozgrywa się w latach 1980–1989 i zawiera retrospekcję do lat. 50 XX wieku^[12][18]. Musical ukazuje zarówno wydarzenia historyczne takie jak: strajki w sierpniu 1980 roku, stan wojenny, odebranie nagrody Nobla dla Lecha Wałęsy przez Danutę Wałęsę, rozmowy w Magdalence, okrągły stół; oraz sceny prywatne między bohaterami, bądź śpiewane monologi^[19]. Główną rolę w sztuce odgrywają pary: Krystyna i Władysław Frasyniukowie, Gaja i Jacek Kuroniowie, Danuta i Lech Wałęsowie oraz Alina Pienkowska i Bogdan Borusewicz^[2][20]. Dodatkowo pojawiają się role m.in.: Anny Walentynowicz, Aleksandra Kwaśniewskiego, Bronisława Geremka, Wojciecha Jaruzelskiego, Alfreda Miodowicza, Henryki Krzywonos oraz Zofii Romaszewskiej^[1].

27 maja 2024 poinformowano, że ukaże się album z piosenkami ze spektaklu „1989”^[40]. Zgodnie z zapowiedzią pierwszy singiel promocyjny „Danuta odbiera Nobla” ukazał się 7 czerwca^[41]. W sierpniu 2024 podano datę premiery całego krążka, która przypadła na 10 października 2024^[42]. Wydanie płyty zostało poprzedzone opublikowaniem drugiego singla „A co, jeśli się uda?” w wykonaniu jego autorów Łony i Webbera^[43]. Album zajął na polskich listach sprzedaży OLIS: 3. miejsce (zestawienie ogólne albumów)^[44], 1. miejsce (albumy fizyczne)^[45] oraz 1. miejsce (albumy winyle)^[46]. W kwietniu 2025 krążek otrzymał Fryderyka w kategorii album roku muzyka ilustracyjna^[47].