Dwór Gorayskich w Szebniach

Dwór Gorayskich w Szebniach
Zabytek: nr rej. A-350/96 z 21.03.1996[1]
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Miejscowość

Szebnie

Typ budynku

dwór

Ukończenie budowy

pierwsza połowa XIX w.

Pierwszy właściciel

Aleksander Gorayski

Kolejni właściciele

Rodzina Gorayskich do 1939

Położenie na mapie gminy wiejskiej Jasło
Mapa konturowa gminy wiejskiej Jasło, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Szebnie, dwór Gorayskich”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Szebnie, dwór Gorayskich”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Szebnie, dwór Gorayskich”
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa konturowa powiatu jasielskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Szebnie, dwór Gorayskich”
Ziemia49°45′41,9″N 21°35′40,4″E/49,761639 21,594556

Dwór Gorayskich w Szebniach – zabytkowy dwór wybudowany w XIX w., wraz z parkiem, znajdujący się w miejscowości Szebnie koło Jasła.

Opis

W 1789 Aleksander Gorayski szambelan króla Stanisława Augusta Poniatowskiego ożenił się z Teofilą Bukowską właścicielką dóbr w Szebniach i odtąd aż do 1939 rodzina Gorajskich była w ich posiadaniu[2]. Po Aleksandrze dobra odziedziczył jego syn Ludwik, a następnie wnuk Aleksander, po którego śmierci majątek przejął jego bratanek Jan Korczak Gorayski. W roku 1890 właścicielem dóbr ziemskich w Szebniach był Kazimierz Gorayski, natomiast w 1899 prawnuk pierwszego Aleksandra Jan Gorayski (1871-1929), za którego własności nastąpiła przebudowa budynku dworu do obecnej postaci. Po nim dwór wraz z majątkiem odziedziczył jego syn Adam (1905-1980), który w 1939 opuścił Polskę. W trakcie II wojny światowej we dworze mieszkali oficerowie niemieccy oraz personel weterynaryjny[3][4]. Po wojnie w latach 1962–2001 w kompleksie dworskim znajdował się Państwowy Dom Dziecka[2]. W 2006 o zwrot upominali się spadkobiercy pierwotnych właścicieli ale sąd przyznał własność Starostwu Powiatowemu w Jaśle.

Dwór wzniesiony został w pierwszej połowie XIX w. dla rodziny Gorayskich. W 1899 został powiększony według projektu krakowskiego architekta Tadeusza Stryjeńskiego. To eklektyczny, murowany budynek, założony na planie prostokąta o urozmaiconej bryle[5]. W większej części parterowy, nakryty niskimi dachami, z głównym wejściem w parterowym aneksie po stronie zachodniej, flankowanym przyściennym półkolumnami i zwieńczonym falistym naczółkiem[3]. Przy okazji przebudowy w 1899 założony został zapewne park krajobrazowy[4].

W Szebniach na cmentarzu obok kościołów zachowała się neogotycka kaplica grobowa Gorayskich z 1895[6].

W okresie okupacji niemieckiej ziem polskich podczas II wojny światowej we dworze mieściło się najpierw dowództwo kompanii transportowej oddziału konnego Wehrmachtu (1939–1941), a następnie kwatera komendanta obozu w Szebniach[7]. Pierwsi dwaj komendanci obozu pracy przymusowej, untersturmführer Anton Scheidt i hauptsturmführer Hans Kellermann, urządzali we dworze od marca do końca 1943 pijackie orgie, znane wśród mieszkańców okolicy od nazwiska pierwszego organizatora scheidtówkami, których ofiarami były młode Polki i Żydówki. Uczestniczyli w nich dowódca SS i policji w dystrykcie krakowskim oberführer Julian Scherner, jego szef sztabu sturmbannführer Wilhelm Haase, komendant obozu w Płaszowie untersturmführer Amon Göth i starosta jasielski Walter Gentz[8].

Przypisy

  1. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025 [dostęp 2023-12-07].
  2. 1 2 Zdzisław Świstak i inni: Na śladach dworów i dworków Jasielszczyzny. Mała Poligrafia Redemptorystów w Tuchowie, Jasło 2005, s. 227, 235. ISBN 83-86744-58-8. OCLC 749753089.
  3. 1 2 Piotr Libicki: Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu. Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2012, s. 441. ISBN 978-83-7510-597-1.
  4. 1 2 Dwór w Szebniach. wuozprzemysl.pl. [dostęp 2023-12-17].
  5. ↑ Jacek Żabicki: Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia. Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2013, s. 371. ISBN 978-83-213-4787-5.
  6. ↑ Sylwester Polakowski: Pozostałości założeń dworskich województwa podkarpackiego. Wydawnictwo Lygian, Krosno 2012, s. 145, 146. ISBN 978-83-935995-0-9. OCLC 832725955.
  7. ↑ Jakub Hap, Jasielszczyzna miała swoje Auschwitz [online], Nowiny, 19 stycznia 2017.
  8. ↑ Stanisław Zabierowski, Rzeszowskie pod okupacją hitlerowską, Warszawa: Książka i Wiedza, 1975, s. 108–109.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.