Grono Konserwatorów Galicji Wschodniej
| Państwo | |
|---|---|
| Data założenia |
1889 |
| Data likwidacji |
1923 |
| Data rejestracji |
1889 |
| Dziedzina |
ochrona zabytków |
Położenie na mapie Polski w 1939 r. _location_map.png) | |
 49°50′31,20″N 24°01′55,19″E/49,842000 24,031997 | |
.jpg)
Grono Konserwatorów Galicji Wschodniej – instytucja ochrony zabytków, która zajmowała się ochroną, konserwacją i restauracją zabytków w Galicji Wschodniej. Istniała w latach 1889–1923 z siedzibą we Lwowie.
Historia
W 1848 r. w rzece Zbrucz koło Husiatyna odnaleziono Idola ze Zbrucza, który z inicjatywy przyszłego konserwatora Koła Konserwatorów Galicji Wschodniej Mieczysława Potockiego został przekazany Towarzystwu Naukowemu Krakowskiemu[1].
W 1850 r. w Wiedniu utworzono Centralną Komisję Badań i Konserwacji Zabytków w celu ochrony zabytków Cesarstwa Austriackiego, w skład którego wchodziła Galicja. W 1873 r. Centralna Komisja została zreorganizowana w Centralną Komisję Badań i Konserwacji Zabytków Historycznych i Artystycznych, która została podzielona na trzy sekcje: archeologiczną, zabytków architektury i sztuki oraz zabytków archiwalnych[2][3][4].
W dniach 24–25 maja 1888 r. w gmachu Muzeum Narodowego w Krakowie odbył się I Zjazd Konserwatorów Galicji. Podczas obrad podjęto decyzję o powołaniu w Galicji Wschodniej i Zachodniej organizacji, których zadaniem będzie pomoc i koordynacja działań konserwatorów i członków korespondentów w zakresie funduszy przeznaczanych corocznie przez Sejm Krajowy Galicji na konserwację i restaurację zabytków. Ich organy wykonawcze (komitety) mieściły się we Lwowie i Krakowie. Zjazd podjął również uchwałę o rozpoczęciu inwentaryzacji zabytków i opracowaniu mapy okręgów konserwatorskich[1][2][3][4].
Jesienią 1889 r. we Lwowie wschodniogalicyjscy konserwatorzy i członkowie korespondencyjni założyli organizację „Koło Konserwatorów Galicji Wschodniej”, która w 1905 r. została przemianowana na „Grono Konserwatorów Galicji Wschodniej”[1][5].
17 grudnia 1889 r. w Krakowie zachodniogalicyjscy konserwatorzy i członkowie korespondencyjni założyli Grono Konserwatorów Galicji Zachodniej, na czele którego stanął Józef Łepkowski[1].
W 1911 r., zgodnie z reformami w Galicji, ustanowiono stanowisko jedynego konserwatora państwowego, co przekształciło lwowskie Grono w Towarzystwo Miłośników Starożytności. W 1916 r. konserwatorzy wschodniogalicyjscy na zebraniu postanowili zreorganizować swoją organizację w Krajowe Grono Konserwatorów Galicji Wschodniej. W 1923 r. instytucja ochrony zabytków przestała istnieć[1][2][3][4].
W latach 1892, 1900, 1902–1910 Grono Konserwatorów Galicji Wschodniej wydało trzy tomy „Tek Konserwatorskich”[1][2][3][4].
W różnych latach dla organizacji pracowali: Ksawery Liske, Antoni Schneider, Adam Kirkor, Aleksander Czołowski, Izydor Szaranewycz, Władysław Przybysławski, Włodzimierz Antoniewicz, Bohdan Janusz, Teodor Talowski, Wojciech Kętrzyński, Julian Zachariewicz, Ołeksandr Kołessa, Eugeniusz Barwiński i wielu innych[1][2][3][4].
Kierownictwo
- Franciszek Stroiński (1856–1859)[1],
- Adolf Wolski (1859)[1],
- Mieczysław Potocki (1864–1878)[1],
- p.o. Józef Łepkowski (1878)[1],
- Wojciech Dzieduszycki (1879), historyk sztuki[1],
- Władysław Łoziński (1889–1898)[1],
- Ludwik Ćwikliński (1898–1902)[1],
- Ludwik Finkel (1902–1907)[1],
- Władysław Abraham (1907–1912)[1],
- Karol Hadaczek (1912–1914)[1],
- Tadeusz Szczydłowski (1914–1916)[2],
- Władysław Abraham (1916–1920)[1]
- p.o. Józef Piotrowski (1920)[2].
Zobacz
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Саламаха І. Охорона пам'яток історії та культури Східної Галичини у другій половині XІX-на початку XX ст: організаційні засади, законодавство, фінансування. — Львівський національний університет імені Івана Франка. — 2015. — 202 s.
- 1 2 3 4 5 6 7 Булик Н. М. Пам'яткоохоронні традиції кінця ХІХ – першої половини ХХ ст. у археологічному середовищі Галичини // Сіверщина в історії України. — Глухів, 2016. — Вип. 9. — S. 42–49.
- 1 2 3 4 5 Саламаха І Участь «Грона консерваторів Східної Галичини» у проведенні реставраційних робіт у Львові на початку ХХ ст. // Наукові записки Тернопільського національного педагогічного університету імені Володимира Гнатюка. Сер. Історія. Тернопіль : ТНПУ ім. В. Гнатюка, 2019. — Вип. 1. — S. 83–88.
- 1 2 3 4 5 Серцелевич Р. Об'єднання пам'яткоохоронців і кореспондентів Східної Галичини: організаційна структура та персоналії в 1889—1914 роках (до 125-річчя від дня створення) // Наша спадщина. — 2014. — № 1. — S. 39—41.
Руслан Серцелевич: Як виглядало Об'єднання пам'яткоохоронців і кореспондентів Східної Галичини в 1889 — 1914 роках. Фотографії старого Львова, 2024-11-22. [dostęp 2025-02-23]. - ↑
- Саламаха І. Державна охорона історичних пам'яток у Східній Галичині напередодні Першої світової війни (1910–1914) // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність. — 2008. — Вип. 17. — S. 73—79.