Karaiby Holenderskie
| Państwo | |
|---|---|
| Powierzchnia |
980 |
| Populacja (1 stycznia 2024) • liczba ludności |
|
| • gęstość |
375 |
| Numer kierunkowy |
+599 |
| Strefa czasowa |
UTC -4 |
| Języki urzędowe | |
Położenie na mapie | |
| 12°11′00″N 68°14′00″W/12,183333 -68,233333 | |
Karaiby Holenderskie (nld. Nederlandse Cariben, Nederlandse Caraïben, Nederlands Caribisch gebied, Caribisch deel van het Koninkrijk; pap. Karibe Hulandes; ang. Dutch Caribbean) – nazwa używana na określenie trzech krajów autonomicznych Królestwa Niderlandów położonych w Ameryce Południowej oraz Północnej, w Karaibach: Aruba, Curaçao oraz Sint Maarten jak i trzech gmin zamorskich, tzw. Holandia Karaibska, należących bezpośrednio do europejskiej Holandii: Bonaire, Sint Eustatius i Saba. Już od 1816 r. te sześć wysp były holendersimi koloniami, a od roku 1877 nazywane były Curaçao i terytoria zależne (Curaçao en Onderhorigheden).
Geografia
Wszystkie sześć wysp leżą w regionie Karaiby, w archipelagu Małe Antyle.
Wyspy SSS czyli Sint Maarten, Sint Eustatius i Saba należą do Wysp Nawietrznych w północno-wschodnich Karaibach.
Wyspy ABC czyli Aruba, Bonaire i Curaçao należą do Wysp Zawietrznych w południowych Karaibach, znajdują się ponad 100 km od wenezuelskiego wybrzeża.
Charakterystyka wysp
główne
| Aruba | Bonaire | Curaçao | Saba | Sint Eustatius | Sint Maarten | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kontynent | Ameryka Południowa | Ameryka Południowa | Ameryka Południowa | Ameryka Północna | Ameryka Północna | Ameryka Północna |
| Status | kraj autonomiczny od 1 stycznia 1986 | gmina zamorska od 10 października 2010 | kraj autonomiczny od 10 października 2010 | gmina zamorska od 10 października 2010 | gmina zamorska od 10 października 2010 | kraj autonomiczny od 10 października 2010 |
| Stolica | Oranjestad | Kralendijk | Willemstad | The Bottom | Oranjestad | Philipsburg |
| Powierzchnia (km²) | 180 | 288 | 444 | 13 | 21 | 34 |
| Liczba mieszkańców | 108.066 | 25.133 | 185.482 | 2.060 | 3.204 | 43.350 |
| Gęstość zaludnienia (os/km²) | 600 | 87 | 482 | 158 | 153 | 1275 |
| Języki urzędowe | niderlandzki papiamento | niderlandzki angielski | niderlandzki papiamento angielski | niderlandzki angielski | niderlandzki angielski | niderlandzki angielski |
| Waluta | Florin arubański (AWG) | Dolar amerykański (USD) | Gulden Antyli Holenderskich (ANG) | Dolar amerykański (USD) | Dolar amerykański (USD) | Gulden Antyli Holenderskich (ANG) |
pozostałe
| Lp. | Wyspa | Przynależność | Powierzchnia (km²) | Liczba mieszkańców |
|---|---|---|---|---|
| 1. | Cow & Calf | Sint Maarten | b.d. | niezamieszkana |
| 2. | Green Island | Saba | 0,3 | niezamieszkana |
| 3. | Guana Key | Sint Maarten | b.d. | niezamieszkana |
| 4. | Hen & Chickens | Sint Maarten | b.d. | niezamieszkana |
| 5. | Klein Bonaire | Bonaire | 6,00 | niezamieszkana |
| 6. | Klein Curaçao | Curaçao | 1,70 | niezamieszkana |
| 7. | Little Key | Sint Maarten | b.d. | niezamieszkana |
| 8. | Molly Beday | Sint Maarten | b.d. | niezamieszkana |
| 9. | Mona | Sint Maarten | b.d. | niezamieszkana |
| 10. | Palm Island prywatna | Aruba | 0,10 | b.d. |
| 11. | Pelikan Key | Sint Maarten | 0,01 | b.d. |
| 12. | Pond | Sint Maarten | b.d. | b.d. |
| 13. | Renaissance prywatna | Aruba | 0,48 | b.d. |
| 14. | Snoopy | Sint Maarten | b.d. | b.d. |
Historia
Po raz pierwszy powyższe wyspy stały się holenderskie w XVII w. dzięki podbojom Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej. Wcześniej zmieniały często swoją przynależność, należały m.in. do Wielkiej Brytanii czy Francji[2].
Zgodnie z traktatem brytyjsko-holenderskim z 1814 r. wyspy te stały się własnością Holandii dwa lata później. Na początku utworzono dwie kolonie. Kolonia Curaçao i terytoria zależne (Curaçao en Onderhorigheden) obejmowała wyspy Curaçao, Arubę i Bonaire[3], a kolonia Sint Eustatius i terytoria zależne (Sint Eustatius en Onderhorigheden) obejmowała Wyspy Nawietrzne tj. Sint Eustatius, Saba, Sint Maarten. Obie kolonie w roku 1828 zostały połączone z kolonią Surinam, tworząc nową kolonię (Gouvernement-Generaal van's rijks West-Indische bezittingen) z siedzibą w Paramaribo w Surinamie[4]. W 1845 r. kolonia ta została ponownie rozbita. Kolonia Curaçao i terytoria zależne obejmowała więc od tego czasu wyspy Curaçao, Arubę, Bonaire, Sint Eustatius, Sint Maarten i Sabę.
W 1863 r. zniesiono w kolonii niewolnictwo, uwolniono 12 000 osób[5].
W roku 1936 zmieniono nazwę kolonii na Gebiedsdeel Curaçao, a w 1948 r. nazwę zmieniono na Antyle Holenderskie. W 1954 r. Antyle Holenderskie stały się autonomicznym krajem (land) Królestwa Niderlandów[6].
W 1986 r. z Antyli Holenderskich występuje Aruba, stając się jednocześnie niezależnym krajem (land) Królestwa Niderlandów. Od 1998 roku holenderskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych jest odpowiedzialne za stosunki z innymi krajami i od tego czasu nazywa się Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
10 października 2010 r. rozwiązano kraj Antyle Holenderskie. W Królestwie Niderlandów utworzono nowe kraje Curaçao i Sint Maarten, jak również podlegające bezpośrednio pod Holandię gminy zamorskie Bonaire, Sint Eustatius i Saba[7]. Całe holenderskie Karaiby od tego czasu nazywają się Caribisch deel van het Koninkrijk[8].
Języki
Najważniejszymi językami na wyspach są niderlandzki, angielski i papiamento. Ten ostatni jest językiem ojczystym na Wyspach Zawietrznych, który bazuje na języku portugalskim, z wpływami języków niderlandzkiego, angielskiego francuskiego i hiszpańskiego.
Język angielski jest językiem ojczystym na Wyspach Nawietrznych. Językiem wykładowym w szkołach był zawsze język niderlandzki, ale na początku XXI w. postanowiono nauczać w szkołach podstawowych w językach angielskim i papiamento. W szkołach średnich nadal naucza się w języku niderlandzkim, ponieważ na ich zakończenie istnieje pisemny egzamin końcowy identyczny jak w Holandii, a dużo uczniów po zdaniu matury wyjeżdża do Holandii na studia. Od roku szkolnego 2008/2009 w szkołach podstawowych na Curaçao zajęcia odbywają się w po niderlandzku.
Literatura pisana jest głównie w języku niderlandzkim i papiamento, w niewielkim stopniu także w języku angielskim i hiszpańskim.
Alfabetyzm dla dzieci powyżej 15. roku życia, które umieją czytać i pisać wynosił w 2001 r. 96,7%.