Salangana lśniąca
| Aerodramus whiteheadi[1] | |||
| (Ogilvie-Grant, 1895) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
salangana lśniąca | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 brak danych | |||
Salangana lśniąca[3] (Aerodramus whiteheadi) – gatunek małego ptaka z rodziny jerzykowatych (Apodidae). Występuje na Luzonie i Mindanao; jedno stwierdzenie z Negros (Filipiny). Ma status gatunku niedostatecznie rozpoznanego (DD, Data Deficient).
Taksonomia
Po raz pierwszy gatunek opisał William Robert Ogilvie-Grant w 1895. Holotyp, wraz z trzema innymi okazami[4], pochodził z Mount Data na wyspie Luzon[5]. W 2017 znajdował się w zbiorach Muzeum Historii Naturalnej w Tring[6]. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Collocalia whiteheadi[4]. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza salanganę lśniącą w rodzaju Aerodramus. Wyróżnia 2 podgatunki[7], podobnie jak autorzy HBW[5].
Podgatunki i zasięg występowania
IOC wyróżnia następujące podgatunki[7]:
- A. w. whiteheadi (Ogilvie-Grant, 1895) – Mount Data, północny Luzon[5] (w pierwszej dekadzie XXI wieku obserwowany też na Mount Polis[8])
- A. w. origenis (Oberholser, 1906) – szczyty wulkaniczne: Apo, Kitanglad i Matutum (do tego jedna obserwacja z nieznanej lokalizacji w tej samej prowincji co Matutum – South Cotabato) na wyspie Mindanao (południowe Filipiny)[5].
W lutym 1998 osobnika nieokreślonego podgatunku obserwowano na szczycie Kanlaon na wyspie Negros[9].
Morfologia
Długość ciała wynosi około 13–14 cm[5][4], masa ciała u jednej samicy – 14 g[5]. Salangany lśniące to najwięksi przedstawiciele rodzaju spośród 8 gatunków spotykanych na Filipinach[10]. Są stosunkowo duże z szerokimi, masywnymi głowami. Ogon nieznacznie wcięty[9] (według innego źródła głęboko wcięty[5]), skok nagi. Przedstawicieli poszczególnych podgatunków odróżniają odcienie niektórych partii upierzenia. U reprezentantów A. w. origenis wierzch ciała jest ciemnobrązowy, ciemniejszy na głowie i płaszczu, z nieznacznie fioletowym połyskiem, szczególnie na skrzydłach i ogonie. Kantarek i obszar tuż nad okiem nieco upstrzone jasnobrązowo. Kuper nie wyróżnia się kolorystycznie. Spód ciała szarobrązowy. Dziób czarny, tęczówka ciemnobrązowa, nogi czarniawe[9]. Przedstawicieli podgatunku nominatywnego wyróżnia ogółem ciemniejsze upierzenie, zarówno na spodzie, jak i wierzchu ciała[6].
Ekologia i zachowanie
Salangany lśniące stwierdzano wyłącznie na terenach górskich porośniętych pierwotnymi lasami i powyżej 1000 m n.p.m.[5] Cztery okazy A. w. origenis miano złapać w pustym pniu drzewa, gdzie prawdopodobnie odpoczywały. Możliwe, że klify są istotnym elementem środowiska dla salangan lśniących (zakładając, że obserwacje z 1997 z Kitanglad dotyczyły na pewno przedstawicieli tego gatunku)[10]. O głosie i pożywieniu niczego nie wiadomo[5][9]. Na początku lipca 1904 odnaleziono na Apo cztery gniazda, przypuszczalnie w okolicy klifów w pustym pniu drzewa[10][5]. Przypisano je do A. w. origenis. Były zaokrąglone, zbudowane z zielonych mszaków i włóknistych materiałów roślinnych, najprawdopodobniej bez spoiwa[10] (śliny służącej do połączenia poszczególnych składników tworzących gniazdo[9]).
Status i zagrożenia
IUCN nadaje salanganie lśniącej status gatunku niedostatecznie rozpoznanego (DD, Data Deficient) nieprzerwanie od 2000 roku (stan w 2020). Wcześniej w latach 1996 i 1994 uznana została za gatunek narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie spadkowy[8]. Choć według Hume’a (2017) od czasu odkrycia nie widziano przedstawicieli podgatunku nominatywnego i ten być może wymarł[6], według BirdLife International w 2005 ponownie dokonano obserwacji. Miała miejsce na Mount Polis[8], nieco ponad 17 km od Mount Data. Liczebność populacji i jej trend są całkowicie nieznane, głównie ze względu na trudności w identyfikacji gatunku, nawet w przypadku ptaków trzymanych w ręce. Potencjalne zagrożenia dla salangan lśniących niesie ograniczony zasięg występowania (choć nie ma pewności, czy w istocie taki jest) oraz niszczenie środowiska życia. Na Kitanglad i Matutum prowadzona jest nielegalna wycinka i, podobnie jak na Apo, uprawa w systemie kaingin[8] (będącym lokalną odmianą systemu żarowego).
Przypisy
- ↑ Aerodramus whiteheadi, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Aerodramus whiteheadi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Collocalini Bonaparte, 1853 (wersja: 2024-10-02). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-15].
- 1 2 3 W.R. Ogilvie-Grant. On the birds of the Philippine Islands. „Ibis”, s. 459–461, 1895.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Chantler, P., Sharpe, C.J. & Boesman, P.: Whitehead's Swiftlet (Aerodramus whiteheadi). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-12-31].
- 1 2 3 Julian P. Hume: Extinct Birds. Bloomsbury Publishing, 2017, s. 396. ISBN 978-1-4729-3745-2.
- 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2025-01-15]. (ang.).
- 1 2 3 4 Whitehead's Swiftlet Aerodramus whiteheadi. BirdLife International. [dostęp 2019-12-31].
- 1 2 3 4 5 Robert Kennedy, Pedro C. Gonzales, Edward Dickinson, Hector C. Miranda, Jr, Timothy H. Fisher: A Guide to the Birds of the Philippines. Oxford University Press, 2000, s. 187. ISBN 978-0-19-854668-9.
- 1 2 3 4 Whitehead's Swiftlet. Collocalia whiteheadi, [w:] Threatened birds of Asia: the BirdLife International Red Data book, BirdLife International, Cambridge, 2001, s. 2471–2473 [zarchiwizowane z adresu 2019-12-31] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia salangany lśniącej. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).