Szosa Krakowska

Szosa Krakowska
Ilustracja
Widok na osiedle z powietrza, od południa
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miasto

Warszawa

Dzielnica

Ochota

Data budowy

1957–1967

Architekt

Bohdan Pniewski,
Leszek Kołacz,
Witold Parczewski

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Szosa Krakowska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Szosa Krakowska”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Szosa Krakowska”
Ziemia52°12′21″N 20°58′19″E/52,205833 20,971944

Szosa Krakowska (lub Ochota II[1]) – osiedle mieszkaniowe w dzielnicy Ochota w Warszawie.

Położenie i charakterystyka

Osiedle Szosa Krakowska znajduje się na warszawskiej Ochocie, na obszarach Miejskiego Systemu Informacji Rakowiec i Szczęśliwice[2][3]. Jest usytuowane po obu stronach ulicy Grójeckiej między ulicami Władysława Korotyńskiego, Adolfa Pawińskiego, Archiwalną, Opaczewską, Szczęśliwicką, Karola Dickensa i Urbanistów[4][5][2][6]. Jego powierzchnia wynosi ok. 60 hektarów[7].

Wybudowane zostało w latach 1957–1967 według projektów architektonicznych Leszka Kołacza i Witolda Parczewskiego[7]. Za zaplanowanie zagospodarowania terenu odpowiadał Bohdan Pniewski[8]. Powstały łącznie 6993 mieszkania przeznaczone dla ok. 25 tys. osób[7][9]. Budynki o 4, 8 i 11 kondygnacjach wzniesiono w technologiach wielkopłytowej „J” i wielkoblokowej „Żerań”[7][5]. Kubatura mieszkań wynosi ponad 1,28 mln m³[9]. Zabudowie mieszkaniowej towarzyszy pięć szkół (w tym m.in. tzw. szkoła tysiąclecia[10]), przedszkola, żłobek, budynki służby zdrowia a także lokale usługowe w parterach i wolnostojących pawilonach, zgrupowane głównie wzdłuż ulicy Grójeckiej[7][9].

Historia

Osiedle było kontynuacją powojennej zabudowy dzielnicy rozpoczętej osiedlem Ochota I[11]. Projekt Ochoty II dla ok. 40 000 mieszkańców powstawał pod kierunkiem Bohdana Pniewskiego od 1952 roku[1]. Inwestorem była Dyrekcja Rozbudowy Miasta Warszawa-Południe[5]. Pierwotnie osiedle miało zajmować obszar 180 hektarów i być wznoszone w zgodzie z założeniami socrealizmu[1]. Zaplanowano m.in. centralny duży plac u zbiegu ulic Grójeckiej i Dickensa z towarzyszącą dominantą w postaci wieżowca, a także z znajdującymi się w jego pobliżu zdobionym arkadami domem towarowym oraz kinem[1]. Ponadto na terenie osiedla, przy ul. Pawińskiego, znajdować się miały gmach teatru stylizowany na pałac magnacki oraz społeczny dom kultury[1]. Miał on zająć teren zieleni, który później urządzono jako park Zasława Malickiego[12]. Całość miała być poprzecinana ciągami pieszymi niezależnymi od ciągów kołowych[13]. Z planów tych w 1955 roku powstał bezpośrednio jedynie fragment zabudowy w rejonie ulic Białobrzeskiej i Opaczewskiej, a dalsze prace zostały wstrzymane w związku z odrzuceniem socrealizmu w architekturze[1][8]. Wznowiono je w 1957 według okrojonego projektu szczegółowego Leszka Kołacza i Witolda Parczewskiego, wciąż jednak realizującego ogólne założenia planu Pniewskiego[1][8]. Centralny plac został częściowo zabudowany pawilonem pod adresem ul. Grójecka 109, w którym mieściła się m.in. restauracja „Pod Skrzydłami”[1][14]. Na placu, nazywanym nieoficjalnie „placem Pod Skrzydłami”[15], zbudowano fontannę oraz ustawiono rzeźbę Lecące Łabędzie Anny Dębskiej[16].

W związku z budową nowego osiedla w 1956 roku Kościół katolicki podjął starania, aby na jego obszarze wybudować kościół zaprojektowany przez twórców osiedla – początkowo Bohdana Pniewskiego, a ostatecznie Leszka Kołacza. Mimo wstępnej aprobaty władze wydały zgodę na budowę kościoła dopiero w 1972 roku, do tego czasu utrudniając oddolne działania. Mimo to w 1962 roku wybudowano drewnianą kaplicę. Kościół poświęcono w 1979 roku[17]. Kościołowi nadano wezwanie Opatrzności Bożej, co uważano za namiastkę realizacji postanowienia budowy Świątyni Opatrzności Bożej[18]. Było to pierwsze zezwolenie na budowę kościoła wydane w Warszawie po 1945 roku[19].

W 2010 roku rondo w najbardziej na zachód wysuniętym punkcie osiedla, sąsiadującym z parkiem Szczęśliwickim, nazwano imieniem Bohdana Pniewskiego[20].

Nazwę „Szosa Krakowska” w XIX w. nosiła ulica Grójecka[21]. Nazwa osiedla może być inspirowana położeniem przy drodze wylotowej na Kraków[13] oraz moskiewskim osiedlem Szosa Możajska[8][1]. Osiedle, podobnie jak radziecki odpowiednik, miało stanowić triumfalną, zachodnią bramę miasta[1], i również mieć charakter wielkomiejski[14].

Szosa Krakowska-Działki

W latach 1970–72 pomiędzy ulicami Grójecką, Mołdawską i Racławicką wybudowano osiedle mieszkaniowe, nieznacznie oddalone od osiedla Szosa Krakowska, ale nawiązujące do niego nazwą: Szosa Krakowska-Działki[7][14]. Jego projektantem była Jadwiga Grębacka[7]. Zajęło ok. 9,5 hektara, a w jego skład weszły budynki pięcio- i jedenastokondygnacyjne mieszczące łącznie ok. 1000 mieszkań[7]. Do wznoszenia zastosowano technologię wielkopłytową „J”[7]. Zabudowę uzupełniły przedszkole, biblioteka, plac zabaw dla dzieci oraz punkty handlowo-usługowe[7].

Galeria

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jarosław Zieliński, Realizm socjalistyczny w Warszawie. Urbanistyka i architektura (1949–1956), Warszawa: Fundacja Hereditas, 2009, s. 360–362, ISBN 978-83-927791-3-1.
  2. 1 2 Główny Urząd Geodezji i Kartografii: Geoportal krajowy. geoportal.gov.pl. [dostęp 2024-12-05].
  3. ↑ Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie, Dzielnica Ochota − Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie [online] [dostęp 2024-12-05].
  4. ↑ Rada miasta stołecznego Warszawy, Uchwała nr XXV/697/2020 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 16 stycznia 2020 r. w sprawie zasad i warunków sytuowania obiektów małej architektury, tablic reklamowych i urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, 30 stycznia 2020, s. 44.
  5. 1 2 3 Zbigniew Filipow, Osiedle Szosa Krakowska, „Architektura” (183–184 (1–2/63)), Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1963, s. 7–11, ISSN 0003-8814.
  6. ↑ Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 198. OCLC 831027217.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Barbara Petrozolin-Skowrońska (red.), Encyklopedia Warszawy, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 842, ISBN 83-01-08836-2.
  8. 1 2 3 4 Magdalena Piwowar, OCH. Ilustrowany atlas architektury Ochoty, Centrum Architektury, 2020, s. 74, ISBN 978-83-949185-6-9.
  9. 1 2 3 Barbara Opławska, Andrzej Dobrucki, Wacław Orzeszkowski, Jan Kazimierz Zieliński, Warszawskie osiedla ZOR, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 52–54, 154.
  10. ↑ Maturzyści Warszawa 1962, „Stolica” (44 (778)), Warszawa, 4 listopada 1962, s. 20, ISSN 0039-1689.
  11. ↑ Mar., Teraźniejszość i perspektywy Ochoty, „Stolica” (40 (302)), Warszawa, 4 października 1953, s. 8–9, ISSN 0039-1689.
  12. ↑ Między Rakowcem a Szczęśliwicami, [w:] Jarosław Zieliński, Ochotnicy na spacer, Warszawa: Veda, 2010, s. 100–107, ISBN 978-83-61932-22-2.
  13. 1 2 M.S., Ochota II. Wielkomiejskie osiedle mieszkaniowe przy ulicy Grójeckiej i Szosie Krakowskiej, „Stolica” (28 (342)), Warszawa, 11 lipca 1954, s. 6–7, ISSN 0039-1689.
  14. 1 2 3 Lech Chmielewski: Przewodnik warszawski. Gawęda o nowej Warszawie. Warszawa: Agencja Omnipress i Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Rzeczpospolita”, 1987, s. 97–99. ISBN 83-85028-56-0.
  15. ↑ Asia Kwiecień, Ochota: Plac pod Skrzydłami w nowej odsłonie po remoncie [ZDJĘCIA] [online], 8 lipca 2013 [dostęp 2025-02-21].
  16. ↑ Pod skrzydłami / rzeźba / Anna Dębska [online] [dostęp 2025-02-18].
  17. ↑ Historia powstania parafii [online], Parafia Opatrzności Bożej w Warszawie [dostęp 2025-02-19] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-22].
  18. ↑ Joanna Trybuchowska, Świątynia Opatrzności Bożej – otwarcie po 225 latach [online], Dzieje.pl, 8 listopada 2016 [dostęp 2025-02-19].
  19. ↑ Warszawa. Opatrzności Bożej na Ochocie [online], Archidiecezja Warszawska [dostęp 2025-02-19].
  20. ↑ Uchwała nr LXXXIII/2470/2010 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 10 czerwca 2010 r. w sprawie nadania nazwy rondu w Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy [online].
  21. ↑ Jarosław Zieliński, Z dziejów Ochoty. Grójecka (cz. 1), „Ochotnik”, 18, wrzesień 2006, s. 4–5 [zarchiwizowane 2016-05-05].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.