Język liguryjski (współczesny)

Lìgure, Zenéize
Obszar	Włochy, Francja, Monako, Argentyna
Liczba mówiących	2 miliony
Klasyfikacja genetyczna
	Języki indoeuropejskie; Języki italskie; Języki romańskie; Języki zachodnioromańskie; Język włoski; Język liguryjski;
Status oficjalny
UNESCO	3 zdecydowanie zagrożony↗
Ethnologue	5 rozwojowy↗
Kody języka
ISO 639-3	lij
IETF	lij
Glottolog	ligu1248
Ethnologue	lij
Linguist List	lij
WALS	itg
	Występowanie
W Wikipedii
	Zobacz też: język, języki świata
	Wikipedia w języku liguryjskim
	Słownik języka liguryjskiego; w Wikisłowniku
	Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język liguryjski – zespół dialektów używanych przez niemal 2 miliony osób w Ligurii, krainie rozciągającej się na północnym wybrzeżu Morza Liguryjskiego, głównie na terytorium Włoch, ale także Francji i Monako. Tradycyjnie dialekty liguryjskie uważa się za regionalny wariant języka włoskiego, lecz bardzo różnią się one od włoskiego języka standardowego. Bliskie są natomiast dialektom piemonckim i lombardzkim. Niektórzy językoznawcy, tacy jak Frederick B. Agard, klasyfikują dialekt liguryjski jako należący do podgrupy gallo-italskiej języków zachodnioromańskich, podczas gdy włoski umieszczają w innej grupie, a mianowicie italsko-dalmatyńskiej^[1]^[2]^[3].

Jak dotąd nie został stworzony liguryjski ustandaryzowany język literacki. Na terenie Włoch najważniejszą rolę odgrywa gwara genueńska, która może pochwalić się, skromną co prawda, literaturą, audycjami radiowymi, stronami internetowymi itp.

Zazwyczaj do dialektów liguryjskich zalicza się również dialekt monegaski, rdzennych mieszkańców księstwa Monako, który ma charakter przejściowy, wykazuje bowiem pewne pokrewieństwo z dialektami prowansalskimi. Nie ma statusu języka urzędowego, jest jednak nauczany w szkołach.

Liguryjskim posługiwali się między innymi: Niccolò Paganini, Giuseppe Garibaldi, Eugenio Montale, Giulio Natta, Italo Calvino, Fabrizio De André. Nieprzerwana literacka tradycja tego języka sięga XIII wieku z autorami takimi jak Luchetto (Anonim z Genui), Martin Piaggio oraz Gian Giacomo Cavalli.

Porównanie leksyki języka liguryjskiego i innych języków zachodnioromańskich^[4]:

Liguryjski	włoski	francuski	hiszpański	portugalski	kataloński	polski
primmaveia [prima’veja]	primavera	printemps	primavera	primavera	primavera	wiosna
doménega [du’menega]	domenica	dimanche	domingo	domingo	diumenge	niedziela
zennâ [ze’na:]	gennaio	janvier	enero	janeiro	gener	styczeń
eutto ['øtu]	otto	huit	ocho	oito	vuit	osiem
òmmo ['ɔmu]	uomo	homme	hombre	homem	home	człowiek
ascordâse [askur’da:se]	dimenticare	oublier	olvidar	esquecer	oblidar	zapomnieć
cösa ['kɔ:sa]	cosa	chose	cosa	coisa	cosa	rzecz
nïo ['ni:u]	nido	nid	nido	ninho	niu	gniazdo
teito ['tejtu]	tetto	toit	techo	tecto	sostre	dach
freido ['frejdu]	freddo	froid	frio	frio	fred	zimno
ceuve ['ʧø:ve]	piovere	pleuvoir	llover	chover	ploure	padać (o deszczu)
graçie ['grasje]	grazie	merci	gracias	obrigado	gràcies	dziękuje
gexa ['ʤe:ʒa]	chiesa	église	iglesia	igreja	eglésia	kościół
rosso ['rusu]	rosso	rouge	rojo	vermelho	roig	czerwony
giäno ['ʤa:nu]	giallo	jaune	amarillo	amarelo	groc	żółty
gianco ['ʤaŋku]	bianco	blanc	blanco	branco	blanc	biały
sciô ['ʃu:]	fiore	fleur	flor	flor	flor	kwiat
fænn.a ['fɛŋa]	farina	farine	harina	farinha	farina	mąka
moæ ['mwɛ:]	madre	mère	madre	mãe	mare	matka
lalla ['lala]	zia	tante	tía	tía	tía	ciotka

Porównanie różnych dialektów liguryjskich:

Genova	Savona	Albenga	Ventimiglia	La Spezia	novi ligure	włoski	polski
['ʤaŋku]	['ʤaŋku]	['ʤaŋku]	['ʤaŋku]	['ʤaŋko]	['bjaŋku]	bianco	biały
[ku’niʤu]	[ku’niʤu]	[ku’niʤu]	[ku’niʎu]	[ko’niʤo]	[ku’ni]	coniglio	królik
[fa’miʤa]	[fa’miʤa]	[fa’mi:a]	[fa’miʎa]	[fa’miʤa]	[fa’mi:a]	famiglia	rodzina
['spe:ʤu]	['spe:ʤu]	['spe: ʤu]	['speʎu]	['speʧo]	['spe:ʤu]	specchio	lustro
['tɔ:a]	['tɔ:a]	['tɔɹa]	['tɔwɹa]	['tɔ:a]	['tɔra]	tavolo	stół
['ʧy:]	['ʧy:]	['ʧy:]	['ʧy:]	['ʧy:]	['py]	più	więcej
['ʃama]	['ʃama]	['ʃama]	['ʃama]	–	–	fiamma	płomień
[bruŋ'ziŋ]	[bruŋ'ziŋ]	[bruŋ'ziŋ]	–	[broŋ'ziŋ]	[bruŋ'zejŋ]	rubinetto	kran
[skɔ: 'sa:]	[skɔ: ‘sa:]	[sku’sa]	[skaw’sa]	[sko’sa]	[skusa’rejŋ]	grembiule	fartuch
['briku]	['briku]	['briku]	['briku]	['briko]	['briku]	monte	góra
[maŋ'dilu]	[maŋ'dilu]	[maŋ'dilu]	[maŋ'driʎu]	[maŋ'dilo]	[maŋ'dilu]	fazzoletto	chusteczka
['zia:rdwa]	['zia:rdwa]	[zga’vadwa]	[zga’vawduɹa]	[brilo’e:a]	['ʤɔrdura]	trottola	polski
[se’truŋ]	[se’truŋ]	[purtu’galu]	[purte’galu]	[se’trɔŋ]	[si’trɔŋ]	arancia	pomarańczowy
[baŋ'ka:]	[baŋ'ka:]	[baŋka'ɹa]	[baŋka'ɹa]	[baŋka’a]	[baŋka'ɹɔ]	falegname	stolarz
[mi’a:ʤa]	[mi’aʤa]	[my'ɹaja]	[my'ɹaʎa]	[mi’a:ʤa]	[my’rɔja]	muro	ściana
['fɛŋa]	[fa’iŋa]	['faɹina]	['faɹina]	[fa’ina]	[fa’rejŋna]	farina	mąka
['lyŋa]	['lyŋa]	['lyna]	['lyna]	['lyna]	['løjŋna]	luna	księżyc
['bejve]	['bɛjve]	['be:ve]	['beve]	['beve]	['bajve]	bere	pić
['mejze]	['mɛjze]	['me:ze]	['meze]	['meze]	['majze]	mese	miesiąc
['maska]	['maska]	['maska]	['maska]	['maska]	['maska]	guancia	policzek
[kreʃeŋ'tiŋ]	[kreʃeŋ'tiŋ]	[kreʃeŋ'tiŋ]	[saŋ'ʤytu]	[kreseŋ'tiŋ]	[kreseŋ'tɛiŋ]	singhiozzo	czkawka

Zobacz też

język liguryjski (starożytny)

Przypisy

↑ Gallo-Italian – MultiTree. [dostęp 2011-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-02)].
↑ Ethnologue report for language code: lij.
↑ Ethnologue report for language code: ita.
↑ Przykłady pochodzą z: Per conoscere il genovese, Genova, Amministrazione Provinciale, 2000.

Linki zewnętrzne

Wikipedia w języku liguryjskim
Ligurian, [w:] Ethnologue: Languages of the World, Dallas: SIL International [dostęp 2010-06-28] (ang.).
genoves.com.ar (genueński) (hiszpański)
Académia Ligùstica do Brénno (genueński)
Zeneize: Grafîa ofiçiâ (ortografia) (genueński)
A Compagna (Genua) (wł.)
Fonologia (wł.)

[1] Gallo-Italian – MultiTree. [dostęp 2011-03-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-02)].

[2] Ethnologue report for language code: lij.

[3] Ethnologue report for language code: ita.

[4] Przykłady pochodzą z: Per conoscere il genovese, Genova, Amministrazione Provinciale, 2000.

[1]

[2]

[3]

[4]