Jarogniewice (województwo wielkopolskie)

Jarogniewice
wieś
Ilustracja
Pałac w Jarogniewicach (2011)
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

kościański

Gmina

Czempiń

Liczba ludności (2009)

398[1]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

64-020[2]

Tablice rejestracyjne

PKS

SIMC

0581445

Położenie na mapie gminy Czempiń
Mapa konturowa gminy Czempiń, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Jarogniewice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Jarogniewice”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Jarogniewice”
Położenie na mapie powiatu kościańskiego
Mapa konturowa powiatu kościańskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Jarogniewice”
Ziemia52°09′25″N 16°41′18″E/52,156944 16,688333[3]

Jarogniewice (pol. hist. Jarogniewo[4]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Czempiń[5], przy drodze krajowej nr 5[6]. W odległości ok. 1,5 km na północny zachód od Jarogniewic przepływa Kanał Mosiński[6].

Historia

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XII wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy w źródłach historycznych odnotowana została w łacińskim XV wiecznym rękopisie pod datą 1170. Według historyków weryfikujących źródła rok został zapisany niepoprawnie i powinnien być to 1187. W 1218 miejscowość odnotowano jako "Jarognieuiz", 1301 oblatowane w 1522 "Yarognewycz", 1352 "Iarognevo", 1366 (oblatowane w 1608) "Iarognewicze", 1388 "Jarognevicze", 1395 "Iarognewo", 1397 według kopii z 1456 "Jarognyewicze", 1397 "Jarogwice", 1399 "Jergnewicz", "Yarognevicze", 1400 "Jarognewicz", 1401 "Iarogneuice, Jarogneuicze, Jarognyewycze", 1412 "Jarognewicze", 1418 (wg kopii z 1428) "Jarognewice", 1424 "Jarognewycze", 1428 "Gerognew[ice]", 1439 "Jarogneuui", 1439 "Iarogniewice", 1444 "Jaregnewicze", 1502 "Jerugnowice"[4].

Prawdopodobnie okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W okolicach wsi natrafiono na ślady kultur pogańskich[7]. W wyniku badań archeologicznych odkryto niezidentyfikowaną osadę na wzgórzu na zachód od wsi datowaną szacunkowo na lata ok. 800-1100[4].

Początkowo wieś była własnością książęcą, a później duchowną czyli należącą do kleru i w końcu szlachecką, należącą do wielkopolskiej szlachty z rodu Jarogniewskich herbu Orla zwanego także Szaszor, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Później miejscowość była także własnością Sułockich oraz Rydzyńskich. W 1445 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1581 leżała w parafii Głuchowo[4].

Pierwszy zapis związany ze wsią pochodzi z XV wiecznego rękopisu i podaje błędnie 1170 (powinno być 1187) kiedy to książę wielkopolski Mieszko III Stary nadał klasztorowi zakonu joannitów ze św. Jana koło Poznania, na prośbę biskupa poznańskiego Benedykta ufundowany przez siebie w 1170 szpital św. Michała pod Poznaniem wraz z wsiami książęcymi oraz nadanymi wspomnianemu szpitalowi przez wcześniejszego biskupa poznańskiego Radwana dziesięciny stołu biskupiego wraz z wsiami, a w tym m. in. z Jarogniewicami. W 1218 biskup poznański Paweł II zatwierdził te nadania poczynione na rzecz joannitów poznańskich dokonane przez swoich poprzedników, a w tym dziesięciny m. in. z Jarogniewic. W 1417 dokonana została transumacja tego dokumentu[4].

W latach 1301-1496 wieś należała do Jarogniewskich herbu Orla. W 1352 odnotowany został Jarosław z Jarogniewic, uczestnik w konfederacji Maćka Borkowica szlachty wielkopolskiej. W 1382 wspomniano Janusza Jarogniewskiego, który wraz z rycerstwem Wielkopolskim przyrzekał wierność tej córce króla polskiego Ludwika Węgierskiego, którą król przeznaczy na dziedziczkę Królestwa Polskiego. W 1406 Jerzy Jarogniewski, syn Janusza, wymieniony został w gronie studentów w Krakowie. W 1424 król polski Władysław II Jagiełło oznajmił, że szlachcic Jan Jarogniewski pozostaje na służbie królewskiej i bierze udział w zbrojnej pomocy cesarzowi Zygmuntowi Luksemburskiemu przeciwko husytom w Czechach, wobec czego do czasu jego powrotu, nie należy sądzić jego spraw. W 1431 Jan Jarogniewski herbu Orla oraz Bartosz Wezenborg z Gostynia i Dobrogost Koleński, zebrali lokalnych wieśniaków i mieszczan ziemi dobrzyńskiej wcielając ich do wojska przeciwko Krzyżakom, którzy spustoszyli ziemię kujawską oraz dobrzyńską. Stoczyli oni bitwę pod Dąbkami przeciw zakonowi krzyżackiemu. W 1476 Wojciech Jarogniewski z Jarogniewic wziął udział w wyprawie wojennej króla Węgier Macieja Korwina[4].

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W 1530 pobrano podatki z 10 łanów. W 1563 z części Łukasza Rydzyńskiego pobrano z 6 łanów oraz jednej kwarty, a także od karczmy, wiatraka w dzierżawie dorocznej oraz od dwóch komornika. Z części należącej do Wojciecha Rydzyńskiego miał miejsce pobór z jednego łana, a z częsci Sułockiego od 5 łanów oraz trzech kwart, karczmy i od jednego komornika. W 1581 z części Jana Rydzyńskiego pobrano podatki z 9 i 1/4 łana, wiatraka w dzierżawie dorocznej, od 6 zagrodników, dwóch komorników, owczarza z 45 owcami. Z części należącej do szlachcica Mikołaja Rybińskiego pobrano podatki z 2,5 łana osiadłego i 1/4 łana opuszczonego, a z części Andrzeja Rydzyńskiego z 3/4 łana[4].

Wieś szlachecka położona była w 1581 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[8]. W XIX wieku Jarogniewice były własnością hrabiego Stefana Żółtowskiego[7].

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Jarogniewice należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej[9]. Jarogniewice należały do okręgu czempińskiego tego powiatu i stanowiły odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas (1846) Nepomucen Żółtowski[9]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Jarogniewice liczyły 480 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 49 dymów (domostw)[9].

W mogiłach na północ od wsi spoczywają zamordowani przez hitlerowców chorzy psychicznie z zakładu w Kościanie i przywiezieni z innych części Rzeszy oraz kilkudziesięciu starców[6].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[6].

Urodził się tu Marceli Teodor Żółtowski (ur. 18 czerwca 1900, zm. 30 kwietnia 1940 w Katyniu) – porucznik rezerwy Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Zabytki

W Jarogniewicach zachował się zabytkowy zespół pałacowo-folwarczny z końca XVIII i XIX wieku[10]. Składają się nań klasycystyczny pałac z 1790-1792, przebudowany w 1870[6] lub 1893[11], a także oficyna i park z XVIII wieku o pow. 4,8 ha z domkiem ogrodnika w stylu neogotyckim[10][11]. Ochronie podlegają również obora i budynek gospodarczy[10].

Turystyka

Przez wieś przebiega żółty pieszy szlak turystyczny[6].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ woj. wielkopolskie >> pow. kościański >> gmina Czempiń. Wszystkie dane dla miejscowości Jarogniewice. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-10-06].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 377 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 44550
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Chmielewski 1982 ↓, s. 28-38.
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 711, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-10-06].
  6. 1 2 3 4 5 6 Alicja Dziewulska, Jan Maj: Kościan: mapa topograficzna Polski. Wydanie turystyczne. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-149-6.
  7. 1 2 Jarogniewice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 453.
  8. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 69.
  9. 1 2 3 Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 214.
  10. 1 2 3 Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 83. [dostęp 2014-10-06].
  11. 1 2 Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 341. ISBN 83-7079-589-7.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.