Jeleń (Jaworzno)

Jeleń
część miasta Jaworzna
Ilustracja
Pomnik z okazji 700-lecia Jelenia
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miasto

Jaworzno

Data założenia

1303

Prawa miejskie

1973–1977

W granicach Jaworzna

1 lutego 1977[1]

SIMC

0940520

Plan Jelenia
Plan Jelenia
Położenie na mapie Jaworzna
Mapa konturowa Jaworzna, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Jeleń”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Jeleń”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Jeleń”
Ziemia50°09′54″N 19°14′24″E/50,165000 19,240000

Jeleń – część oraz dzielnica Jaworzna[2][3], położona w południowej części miasta nad Przemszą. Graniczy od północnego zachodu z dzielnicą Wesołe Miasteczko; od północy ze Śródmieściem, Borami i Byczyną; od południa z miastami Libiąż, Chełmek i Chrzanów; od zachodu z miastami Imielin i Mysłowice.

Dzielnica znajduje się w małopolskiej części województwa śląskiego na pograniczu historyczno-etnograficznym Małopolski i Górnego Śląska.

Dawniej miejscowość był wsią biskupstwa krakowskiego w powiecie proszowickim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku[4]. W latach 1973–1977 posiadała status miasta.

Przez Jeleń przebiega autostrada A4.

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1242 r., kiedy to Jeleń stał się własnością biskupów krakowskich i częścią klucza sławkowskiego, a w okresie późniejszym klucza lipowieckiego. W 1303 roku otrzymał od biskupa Jana Muskaty przywilej lokacyjny[5]. Na terenie miejscowości istniała karczma, warzelnia piwa, łaźnia i rozległe ogrody. W XV w. Jeleń miał prawo do 12 jarmarków rocznie oraz posiadał komorę celną, z której pobierano cło wodne.

Jeleń był częścią dawnego powiatu chrzanowskiego (gmina Jaworzno). W 1954 r. stał się siedzibą gromady Jeleń[6]. W 1958 roku miejscowość otrzymał status osiedla; włączono wtedy też do niego pobliską wieś Dąb[7]. Powiększono je w 1960 r., włączając teren Szybu Sobieski (przysiółek Borów), który w tym czasie należał do terytorium Jaworzna[8]. Prawa miejskie Jeleń uzyskał w 1973 roku[9].

W 1977 Jeleń zlikwidowano jako osobne miasto[10] i włączono do Jaworzna jako jego południową dzielnicę[11].

Na terenie Jelenia nosi się strój krakowski, jednak w odmianie najbardziej od podkrakowskiego wzorca oddalonej. Kobiecy strój ludowy rozwijał się aż do II wojny światowej. Strój posiadał tradycyjne, roślinne motywy hafciarskie. Zdobiono nimi gorsety szyte z różnobarwnych aksamitów oraz płócienne zapaski.

Obiekty historyczne

Inne obiekty i miejsca

  • Cmentarz parafialny
  • Oczyszczalnia ścieków Jaworzno - Dąb Wodociągów Jaworzno sp. z o.o.
  • Kilka wzgórz Pagórów Jaworznickich: Rudna Góra – 307 m n.p.m., Koniówki – 305 m n.p.m., Celinowe Górki – 297 m n.p.m., Staberek – 285 m n.p.m.

Ludzie związani z Jeleniem

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Dz.U. z 1977 r. nr 3, poz. 15
  2. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2025
  4. ↑ Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
  5. ↑ Zbiór dokumentów małopolskich, wyd. S. Kuraś, cz. I, Wrocław 1962, nr 14.
  6. ↑ Uchwała Nr 20/IV/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu chrzanowskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 17 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 29 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 50)
  7. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 listopada 1957 r. w sprawie utworzenia niektórych osiedli w województwach: katowickim, kieleckim, krakowskim, lubelskim, poznańskim i wrocławskim (Dziennik Ustaw z 1957 r. nr 59 poz. 317)
  8. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z 22 czerwca 1960 r. w sprawie zmiany granic miasta Jaworzna i osiedla Jeleń w powiecie chrzanowskim, województwie krakowskim (Dziennik Ustaw z 1960 r. nr 31 poz. 172)
  9. ↑ Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia, zniesienia i zmiany granic niektórych miast (Dziennik Ustaw z 1972 r. nr 50 poz. 327)
  10. ↑ Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 25 stycznia 1977 r. w sprawie zniesienia niektórych miast w województwie katowickim (Dziennik Ustaw z 1977 r. nr 3 poz. 13)
  11. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 25 stycznia 1977 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie katowickim (Dziennik Ustaw z 1977 r. nr 3 poz. 15)
  12. ↑ Franciszek Rusek. Pamięci ks. prałata Franciszka Dźwigońskiego. „Wiadomości”. s. 8-9. ISSN 1507-6105.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.