Ciężkowice (Jaworzno)

Ciężkowice
Część Jaworzna
Ilustracja
Widok na kościół MB Nieustającej Pomocy z Góry Wielkanoc - centralna część dzielnicy
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miasto

Jaworzno

W granicach Jaworzna

1 stycznia 1973[1]

SIMC

0940447

Populacja (1971)
• liczba ludności


4252[2]

Położenie na mapie Jaworzna
Mapa konturowa Jaworzna, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Ciężkowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Ciężkowice”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Ciężkowice”
Ziemia50°12′53″N 19°21′00″E/50,214722 19,350000
Dzielnice Jaworzna

Ciężkowice – część oraz dzielnica Jaworzna[3], położona we wschodniej części miasta. Graniczy z Pieczyskami, Dobrą, Wilkoszynem oraz powiatem chrzanowskim i powiatem olkuskim.

Przed drugą wojną światową samodzielna gmina, po wojnie gromada. Później włączona do Jaworzna. Pod względem historyczno-etnograficznym znajduje się na terenie zachodniej Małopolski.

Historia

W dokumentach spotyka się następujące nazwy tej miejscowości: Cieszkowice, Ceyskowice, Cienskowicy, Czeskowicze, Tiesnskowice[4].

Za czasów Leszka Białego w miejscowości toczyły się boje Konrada I mazowieckiego z Henrykiem Brodatym o srebrodajne pola. Dokument z 1238 r. wymieniający Jaworzno i Cięzkowice stał się przedmiotem dyskusji i kontrowersji wśród historyków o przynależność w owym czasie kasztelani chrzanowskiej do księstwa opolskiego[5].

W pierwszej połowie XIX w. wiedeński bankier Maks Löw Beer prowadził tutaj prace poszukiwawcze węgla. Bagnisty teren utrudniał wydobycie i około 1890 r. zaprzestano eksploatacji. Pracowało tu kilkunastu miejscowych górników. Węgiel transportowano konno do pobliskiej stacji. W okresie międzywojennym miejscowa ludność rolnicza zaczęła zatrudniać się w jaworznickich kopalniach, w szczególności w kopalni „Piłsudski”[5].

W 1858 roku powstała w miejscowości stacja o nazwie Cieszkowice (pierwotna pisownia) na linii łączącej Kraków z Mysłowicami, obecnie przystanek osobowy Jaworzno Ciężkowice na linii kolejowej nr 133. Dąbrowa Górnicza Ząbkowice - Kraków Główny[6].

W styczniu 1924 r. na posiedzeniu Komitetu Kościelnego ks. Andrzej Mroczek przedstawił plan budowy kościoła.10 lipca 1928 Komitet Parafialny podjął uchwałę o budowie nowego kościoła według projektu architekta prof. Ludwika Wojtyczki. Pracami budowlanymi kierował Bartłomiej Kowalczyk. Kosztorys wstępny wyniósł 500 000 zł. 23 grudnia 1934 r. poświęcono ołtarz, a ks. prałat Andrzej Mroczek odprawił pierwszą mszę świętą w nowym budynku kościoła[7].

Do 1934 r. miejscowość posiadała status samodzielnej gminy jednostkowej. W latach 1934–1954 Ciężkowice były gromadą w gminie Szczakowa w powiecie chrzanowskim w woj. krakowskim[8].

Podczas II wojny światowej włączone do III Rzeszy[9]. Po wojnie ponownie w gminie Szczakowa[10].

W związku z reformą znoszącą gminy w 1954 r., dotychczasowa gmina Ciężkowice utworzyła gromadę Ciężkowice (bez Dobrej i Pieczysk, które włączono do miasta Szczakowa)[11]. 20 marca 1956 r. Szczakowę wraz z jej częściami składowymi łącznie (a więc m.in. z Dobrą i Pieczyskami) włączono do Jaworzna[12]. Gromada Ciężkowice przetrwała do końca 1972 r., czyli do kolejnej reformy gminnej[13][14]. 1 stycznia 1973 r. Ciężkowice włączono do Jaworzna, jako jego najdalej na wschód wysunięta dzielnica[1][15].

25 marca 1992 r. parafię w Ciężkowicach włączono do nowo utworzonej diecezji sosnowieckiej (w metropolii częstochowskiej). Od tamtej pory Ciężkowice przestają być częścią diecezji krakowskiej[16].

W 2020 r. po ukończeniu modernizacji linii E30 na odcinku Katowice - Kraków Główny stacja w Ciężkowicach została zdegradowana do roli przystanku osobowego przez co uniemożliwiono na tym posterunku ruchu krzyżowanie się i wyprzedzanie pociągów[17].

Miejscowość doczekała się również książki, autorstwa Lucyny Burek, pod tytułem „Historia parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach” i została wydana w nakładzie 1 500 egzemplarzy[18].

Transport i komunikacja

Ciężkowice leżą około 4 km od centrum miasta. Jednak z najdalszych zakątków dzielnicy do śródmieścia jest nawet 7 km. Dzielnica jest obsługiwana komunikacją miejską PKM Jaworzno, a dokładnie liniami nr 314, 344 oraz N1. Autobusem do śródmieścia można tutaj dojechać w 10-15 minut, a samochodem w 5-10 minut. Do dzielnicy można się dostać również pociągiem. Znajduje się tutaj przystanek kolejowy Jaworzno Ciężkowice. Dojazd pociągiem osobowym z tego przystanku do stacji Kraków Główny trwa około 45 minut, zaś do stacji Katowice około 30 minut.

Zabytki

Inne obiekty i miejsca

Rozrywka

  • Klub Środowiskowy „WEGA” MCKiS
  • Zmodernizowany w 2007 r. stadion klubu LKS Ciężkowianka wraz z pawilonem sportowym, zaopatrzonym w zaplecze rekreacyjne, sanitarne i kulinarne
  • Ośrodek Jeździecki Ciężkowice

Edukacja

  • Przedszkole Miejskie nr 4.
  • Szkoła Podstawowa nr 18 im. Tadeusza Kościuszki.
  • Filia Ciężkowice Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jaworznie.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 325.
  2. ↑ Statystyczna charakterystyka miejscowości w gromadach: pow. Chrzanów, woj. krakowskie, GUS, 1971 /.
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych - miejscowości - format XLSX [online], Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, dane.gov.pl [dostęp 2025-05-30] (pol.).
  4. ↑ Dzielnice: tak, a nie inaczej – Ciężkowice – historia nazwy [online], jaw.pl, 26 sierpnia 2018 [dostęp 2025-05-30].
  5. 1 2 Czesław Kempiński, Kartki z dziejów Jaworzna, t. 2, Jaworzno: Towarzystwo Przyjaciół Miasta Jaworzna, 1985, s. 9-10 (pol.).
  6. ↑ Linia nr 133 Dąbrowa Górnicza Ząbkowice - Kraków Główny osobowy, [w:] Jakub Górniak i inni, Kolej w Jaworznie słowem i fotografią, Eurosprinter, 2019, s. 89, ISBN 978-83-63652-31-9 (pol.).
  7. ↑ Lucyna Burek. Historia parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach. Wydawnictwo parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach. 2001. s. 13-20.
  8. ↑ Dz.U. z 1934 r. nr 64, poz. 533.
  9. ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.
  10. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
  11. ↑ Uchwała Nr 16/IV/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 października 1954 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie krakowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 29 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 50).
  12. ↑ Dz.U. z 1956 r. nr 7, poz. 33.
  13. ↑ Obwieszczenie Wydziału Organizacyjno-Prawnego Prezydium WRN w Krakowie z dnia 1 października 1970 r. o podziale administracyjnym województwa krakowskiego – stan na dzień 1 stycznia 1970 r.(Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 7 października 1970 r., Nr. 9, Poz. 99) – ostatni wykaz gromad w Dzienniku Urzędowym WRN w Krakowie przed reaktywowaniem gmin.
  14. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  15. ↑ Zarządzenie nr 13/72 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 18 grudnia 1972 r. w sprawie szczegółowego określenia granic miasta Jaworzna i Nowego Sącza (Dziennik Urzędowy WRN w Krakowie nr 23 z 1972 r., poz. 307).
  16. ↑ Lucyna Burek. Historia parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach. Wydawnictwo parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Jaworznie Ciężkowicach. 2001. s. 59
  17. ↑ Karol Trammer. Ostre Cięcie. Jak niszczono polską kolej. Open Society Foundations. 2019. s. 176
  18. ↑ Niedziela – Edycja sosnowiecka 30/2001. [dostęp 2021-01-28].
  19. ↑ 4. WARTO ZOBACZYĆ, [w:] Roman Trzmielewski, Szlaki Rowerowe w Jaworznie, Wydawnictwo Compass, 2010, s. 25, ISBN 978-83-7605-138-3 (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.