Kompleks zamkowo-pałacowy w Żarach

Zamek w Żarach
Zabytek: nr rej. 143 z 10.03.1963
Ilustracja
Zamek i pałac
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Miejscowość

Żary

Typ budynku

zamek, pałac

Rozpoczęcie budowy

XIII i XIV wieku

Ważniejsze przebudowy

dobudowanie nowego zamku w l. 1710–28

Zniszczono

II wojna światowa

Położenie na mapie Żar
Mapa konturowa Żar, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Zamek w Żarach”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Zamek w Żarach”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Zamek w Żarach”
Położenie na mapie powiatu żarskiego
Mapa konturowa powiatu żarskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Zamek w Żarach”
Ziemia51°38′N 15°08′E/51,633333 15,133333

Kompleks zamkowo-pałacowy w Żarach – zabytkowy[1] zamek i pałac w Żarach na Dolnych Łużycach.

Historia

Najstarszy zamek w Żarach istniał w Górze Winnej, gdzie odkryto pozostałości okrągłej wieży obronnej z XIII wieku[2][3]. W niedalekiej odległości, przypuszczalnie w połowie XIII wieku, Albrecht Dewin wzniósł murowany zamek, odpowiadający obecnemu północnemu skrzydłu pałacowemu[4]. Od 1280 roku Żary należały do miśnieńskiego rodu von Packów. W latach 1320–29 Packowie powiększyli siedzibę dobudowując skrzydło zachodnie i wieżę od południa. Wzniesiono też mury obronne, powiązane ściśle z murami miejskimi[4]. W 1355 roku miasto przeszło na własność von Bibersteinów, którzy na miejscu dotychczasowego wznieśli zamek, nazywany zamkiem Bibersteinów. Skrzydło wschodnie powstało na początku XV wieku. W połowie XVI wieku Hieronim Biberstein oraz jego brat Krzysztof, przeprowadzili renesansową przebudowę zamku, obejmującą m.in. wzniesienie krużganków po trzech stronach dziedzińca z bogatą dekoracją sgraffitową. Wówczas też wprowadzono we wnętrzach sklepienia kolebkowe z lunetami wraz z wystrojem sztukatorskim i malarskim[4]. W 1558 r. zamek zakupili von Promnitzowie. Późniejsze sztukaterie, datowane na przełom XVI i XVII wieku, wiążą się już z działalnością Promnitzów. Zewnętrzny wygląd elewacji zamkowych został nadany około 1700 r. Wtedy też przebudowano wieżę nadając jej barokowy charakter. Od 1824 r. stary zamek pełnił funkcję pruskiego więzienia państwowego. W 1930 r. urządzono tutaj Muzeum Regionalne powiatu żarskiego, które funkcjonowało do 1945 r.[4]. W 1945 r. pożar zniszczył obie budowle, które jedynie przykryto nowym dachem.

Architektoniczna forma zamku, łącząca gotyk i renesans, zachowała się bez większych zmian do czasów obecnych. Cztery jednotraktowe skrzydła rozplanowane są wokół wewnętrznego dziedzińca, otoczonego z trzech stron krużgankami. Piwnice nakryte są sklepieniami kolebkowymi, natomiast komnaty sklepieniami kolebkowymi z lunetami, dekorowanymi renesansowymi i barokowymi sztukateriami. Trzykondygnacyjne skrzydła posiadają dachy wielospadowe. Nad zwartą bryłą budynku dominuje czworoboczna wieża wtopiona w skrzydło południowe.[4] Obecnie zamek jest zachowaną w dobrym stanie ruiną.

13 października 2019 r. na wieży wybuchł pożar, w całości trawiąc barokowy hełm. Paląca się konstrukcja runęła na dachy zachodniego skrzydła zamku, które uległy częściowemu uszkodzeniu[5]. Prawdopodobną przyczyną pożaru było podpalenie, zważywszy na fakt, iż od kilku lat obiekt nie jest pilnowany. Sam incydent miał miejsce na kilka dni przed przekazaniem posiadłości miastu[6]. 23 października 2019 r. Zamek Bibersteinów został przejęty od prywatnych właścicieli w użyczenie przez Stowarzyszenie Region Łużyce, które pojawiło się w Żarach z misją pozyskania środków na odbudowę spalonej wieży i dachów zamku. 16 stycznia 2020 r. miasto Żary otrzymało w darowiźnie Zamek Bibersteinów[7] z fosą i drogą dojazdową, a następnie oddało go ponownie w użyczenie Stowarzyszeniu Region Łużyce[8]. 31 grudnia 2020 r. zakończono 90% prac przy odbudowie spalonego hełmu i dachów zamku ze środków Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (630 tys. zł)[5] oraz środków Stowarzyszenia Region Łużyce. Ostatecznie prace zakończyły się w marcu 2021 r. Projekt nowego hełmu wieży, pod nadzorem Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków i Stowarzyszenie Region Łużyce, wykonał Sławomir Kubów na zlecenie miasta Żary.

Zamknięty od czasów zniszczeń II wojny światowej zespół zamkowo-pałacowo-ogrodowy jest okazjonalnie udostępniany dla zwiedzających przez Stowarzyszenie Region Łużyce. W obiekcie coraz częściej odbywają się wydarzenia o charakterze kulturalnym.

Pałac

Promnitzowie w latach 1710-28 dobudowali obok zamku barokowy pałac, nazywany nowym zamkiem. Środkowy ryzalit składa się z kolumnady, złożonej z ośmiu kolumn w porządku korynckim (cztery na środku, po dwie po bokach)[9], zwieńczonej półkolistym frontonem typu fr. circulaire, zawierającym herby: Erdmanna II von Promnitza i Anny Marii von Sachsen-Weissenfeles. Narożne ryzality, zwieńczone trój­kątnymi frontonami (tympanonami), eksponowane są pilastrami[10].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025.
  2. ↑ T.J. Nowiński, Żary, archeologiczne fragmenty z dziejów miasta , Bydgoszcz 2005, s. 11
  3. ↑ Join ResearchGate for free [online], researchgate.net [dostęp 2024-06-08] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 Żary - Zamek i pałac. lwkz.pl. [dostęp 2013-03-16].
  5. 1 2 Pożar wieży zamkowej w Żarach.... [dostęp 2024-12-18].
  6. ↑ Sietra, Eksploracja Pałacu w Żarach [2020] [online], Youtube, 22 maja 2020.
  7. ↑ Żary odzyskają zamek.... [dostęp 2024-12-18].
  8. ↑ Żary. Miasto zamku nie chciało, przejęło go stowarzyszenie.. [dostęp 2024-12-18].
  9. ↑ Żary. [dostęp 2024-12-18].
  10. ↑ LWKZ: Żary – Zamek i pałac. [dostęp 2024-12-18].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.