Nicoloso da Recco (1930)

Niszczyciele typu Navigatori miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym^[2]. Sylwetka okrętów wyróżniała się dwoma szeroko rozstawionymi pochylonymi kominami, na skutek zastosowania naprzemiennego układu przedziałów siłowni, w celu zwiększenia odporności na uszkodzenia^[1]. Wyporność standardowa pierwotnie wynosiła 1900 ton, a pełna 2599 ton^[8]. Długość całkowita pierwotnie wynosiła 107,28 m, szerokość 10,2 m, a zanurzenie 4,35 m przy wyporności pełnej^[9]. W odróżnieniu od większości okrętów typu, „Nicoloso da Recco” i „Antoniotto Usodimare” jako jedyne nie zostały poddane w latach 1939–40 drugiej modernizacji w celu polepszenia stateczności, zachowując pierwotne wymiary i prostą stewę dziobową^[10].

Załoga etatowo składała się początkowo ze 173 osób, w tym 9 oficerów, a do początku II wojny światowej wzrosła do 224 osób, w tym 12 oficerów^[11].

„Nicoloso da Recco” był napędzany przez dwa zespoły turbin parowych z przekładniami, poruszające dwie trzyłopatowe śruby o średnicy 3,56 m^[12]. Podobnie jak drugi okręt budowy stoczni CNR został wyposażony w turbiny akcyjno-reakcyjne Tosi oraz cztery kotły wodnorurkowe Odero, o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer^[12]. Moc projektowa wynosiła 55 000 KM^[12]. Projektowa prędkość maksymalna wynosiła 38 węzłów^[12]. Typowo okręty tego typu rozwijały podczas służby prędkość 33–36 węzłów^[13].

Zapas paliwa po pierwszej modernizacji w 1931 roku został ograniczony z pierwotnego 485–580 ton do 460 ton^[10]. Pierwotnie zasięg był przewidywany na 3800 mil morskich przy prędkości 18 węzłów; po modernizacji był mniejszy^[10]. Podczas II wojny światowej „Nicoloso da Recco” i „Antoniotto Usodimare”, z uwagi na brak drugiej modernizacji, pozostały szybsze od innych okrętów typu, mając jednak nieco gorszą dzielność morską i mniejszy zasięg^[10].

Główną artylerię stanowiło sześć armat kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy 50 kalibrów (L/50) umieszczonych na trzech dwudziałowych podstawach^[14]. Podwójne stanowiska dział z maskami ochronnymi umieszczone były: na pokładzie dziobowym i na niskich nadbudówkach przed drugim kominem i na rufie^[15]. Kąt podniesienia lufy wynosił od -10° do +45° i umożliwiał też strzelanie amunicją rozpryskową do nisko lecących samolotów^[14]. Działa strzelały pociskami o masie 23,15 kg z prędkością początkową 920 m/s na odległość do 19 600 m^[14]. Amunicja była łuskowa rozdzielnego ładowania^[14]. Szybkostrzelność wynosiła do 6–7 strzałów/min, lecz na dłuższą metę była ograniczona do czterech salw przez możliwości systemu podawania amunicji^[14]. Zapas amunicji wynosił etatowo 1200 pocisków bojowych (408 przeciwpancernych, 672 burzące i 120 zapalających) oraz 100 oświetlających – przy czym można było zabrać do komór 250 pocisków więcej^[14].

Uzbrojenie przeciwlotnicze początkowo stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, umieszczone na burtach na tylnych końcach pokładu dziobowego^[14]. Ich zapas amunicji wynosił 3000 nabojów^[14]. Uzupełniały je dwa podwójnie sprzężone karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda na mostku^[14]. W latach 1933–34 montowano dwa dalsze podwójnie sprzężone km-y na platformie za drugim kominem^[14]. Dla karabinów maszynowych przewidywano początkowo 3000 nabojów^[14]. Pod koniec 1941 roku na wszystkich ocalałych okrętach, w tym „Da Recco” zamieniono działka kalibru 40 mm i karabiny maszynowe na siedem działek automatycznych 20 mm Breda z 2400 nabojów na lufę^[16]. Pod koniec 1942 roku na miejscu rufowego aparatu torpedowego dodano platformę z dwoma działkami przeciwlotniczymi kalibru 37 mm Breda model 1939 z zapasem 3060 nabojów^[16]. Podczas remontu po uszkodzeniu w 1943 roku liczbę działek 20 mm zwiększono do dziewięciu, zamieniając je na 20 mm Oerlikon^[16].

Uzbrojenie torpedowe stanowiło pierwotnie sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych^[17]. Z uwagi jednak na ograniczoną dostępność torped kalibru 533 mm, w środkowych wyrzutniach stosowano wkładki kalibru 450 mm i etatowy zapas obejmował początkowo cztery torpedy kalibru 533 mm i dwie kalibru 450 mm^[17]. Już w latach 1932–33 środkowe wyrzutnie zostały jednak zdemontowane, pozostawiając cztery wyrzutnie torped kalibru 533 mm^[11]. W 1942 roku rufowy aparat torpedowy został zdemontowany dla zwiększenia uzbrojenia przeciwlotniczego, lecz na początku 1943 roku pozostawiony aparat torpedowy został zamieniony na trzyrurowy^[16].

Okręty początkowo przenosiły po 14 bomb głębinowych na dwóch zrzutniach na rufie, w tym cztery duże bomby o masie 100 kg i 10 małych o masie 50 kg^[17]. Podczas II wojny światowej stosowano także niemieckie bomby głębinowe oraz montowano na okrętach tego typu dwa lub cztery miotacze bomb głębinowych i zwiększano ich zapas^[16]. Pod koniec wojny „Da Recco” zabierał 40 bomb głębinowych (30 typu WBD i 10 modelu 1941/30T)^[16]. W 1931 roku okręty otrzymały holowane torpedy przeciw okrętom podwodnym Ginocchio model 1927/46T, wodowane za pomocą żurawika w części rufowej^[17]. „Nicoloso da Recco” z uwagi na powiększoną nadbudówkę rufową jako jedyny okręt nie był wyposażony w tory minowe na pokładzie^[17].

Po pierwszej modernizacji w 1931 roku „Nicoloso da Recco” na dachu nadbudówki dziobowej miał standardowy dla okrętów tego typu dalocelownik z dwoma dalmierzami optycznymi o bazie 3 m^[14]. Na platformie przed masztem znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu^[14]. Trzeci 3-metrowy dalmierz, rezerwowy dla artylerii oraz służący do strzelań torpedowych, był w zakrytej wieży na platformie nadbudówki za kominem rufowym^[14]. Dane były przetwarzane w centrali artyleryjskiej w dolnej kondygnacji nadbudówki, wyposażonej w przelicznik artyleryjski^[15].

Okręty miały dwa reflektory na skrzydłach mostka^[18]. W skład wyposażenia wchodziła aparatura do stawiania zasłony dymnej (czarnej albo białej) montowana w kominach^[17]. W 1940 roku okręty wyposażono w trały kontaktowe na rufie, o szerokości trałowania 200 m^[16].

„Nicoloso da Recco” jako jedyny z okrętów typu był przewidziany na okręt flagowy i miał dodatkowe pomieszczenia dla oficerów sztabu w poszerzonej nadbudówce na rufie, w tym apartament admiralski^[10]. Jako jeden z pięciu okrętów typu został wyposażony w 1942 roku w stacją hydrolokacyjną^[19]. Został też wyposażony latem 1943 roku we włoski radar EC./ter Gufo, lecz po kilku wyjściach w morze został on zdemontowany, ponieważ antena na nadbudówce dziobowej pogarszała stateczność^[19].

Okręt wcielono do służby w Regia Marina 20 maja 1930 roku^[5]. Już między 31 sierpnia a 10 października 1930 roku przeprowadzono modernizację okrętu w stoczni Ansaldo w Genui, polegającą przede wszystkim na obniżeniu nadbudówki i zmniejszeniu zapasu paliwa dla polepszenia stateczności^[20]. Od 1 grudnia 1930 do 27 marca 1931 roku „Nicoloso da Recco” wchodził w skład grupy niszczycieli tego typu zabezpieczających trasę grupowego przelotu transatlantyckiego 12 wodnosamolotów gen. Italo Balbo^[21]. Bazował wówczas w Las Palmas i był okrętem flagowym kontradmirała Bucchi, operując na środkowym Atlantyku^[22]. 8 grudnia 1931 roku w Genui okręt otrzymał banderę bojową ufundowaną przez miejscowość Recco^[22]. W 1933 roku złożył wizytę w Aleksandrii^[22]. Podczas hiszpańskiej wojny domowej pełnił służbę na wodach Hiszpanii, udzielając wsparcia stronie nacjonalistów^[22]. We wrześniu 1938 roku, po przeklasyfikowaniu na niszczyciel, został przydzielony do 16. flotylli niszczycieli^[22]. Od października 1939 do kwietnia 1940 roku operował na wodach Morza Egejskiego^[22].

„Nicoloso da Recco” nie zdążył być poddany drugiej modernizacji przed przystąpieniem Włoch do II wojny światowej i później prac w tym kierunku już nie prowadzono^[16]. Okręt wchodził w skład sił włoskich przed bitwą koło przylądka Stilo, lecz nie wziął w starciu aktywnego udziału^[22][23]. Od września 1940 roku niszczyciel wraz z 16. flotyllą bazował w Tarencie w związku z osłoną konwojów po inwazji na Grecję^[a]. 28 listopada ostrzeliwał w celu wsparcia oddziałów włoskich z niszczycielami i torpedowcami pozycje greckie na Korfu^[b]. 18 grudnia ponownie z krążownikami ostrzeliwał pozycje greckie pod Lukovë^[c].

28 marca 1941 roku „Nicoloso da Recco” wziął udział w pierwszej fazie bitwy pod Matapanem, lecz później w dzień odszedł do bazy^[22]. Między 19 a 24 kwietnia 1941 roku uczestniczył w operacjach stawiania zagród minowych S-11, S-12, S-13 w Cieśninie Sycylijskiej^[22]. 1 maja natomiast uczestniczył w stawianiu zagrody minowej T na północ od Trypolisu^[26]. Między 4 a 5 maja wchodził z trzema krążownikami i czterema niszczycielami w skład dalszej osłony konwoju Victoria, składającego się z siedmiu statków^[26][27]. Między 8 a 13 maja ponownie uczestniczył w dalekim przykryciu operacji konwojowej^[27]. Latem 1941 roku „Nicoloso da Recco” ponownie uczestniczył w operacjach minowania (3 czerwca, 28 czerwca – zagroda S-2, 7 lipca – zagrody S-31, S-32 i między 12 a 23 sierpnia – zagrody: S-41, S-42, S-43)^[28].

W drugiej połowie 1941 roku niszczyciel brał intensywny udział w osłonie dalszych konwojów do Afryki. Między innymi, 19-20 sierpnia eskortował cztery transportowce wojska, z których „Esperia” została zatopiona przez okręt podwodny HMS „Unique”^[29]. 1 września „Da Recco” wypłynął jako okręt flagowy konwoju czterech statków z Neapolu do Trypolisu, z sześcioma innymi niszczycielami, lecz 3 września w nocy jeden statek został zatopiony a drugi uszkodzony przez niewykryte samoloty torpedowe Fairey Swordfish z Malty^[d]. Od 16 września natomiast eskortował wraz z innymi niszczycielami tego typu statki pasażerskie transportujące wojsko „Vulcania”, „Neptunia” i „Oceania” z Tarentu do Trypolisu^[e]. Wywiad brytyjski rozszyfrował informacje o konwoju i wysłano tam okręty podwodne; niszczyciele udaremniły 18 września atak HMS „Upright”, ale „Neptunia” i „Oceania” zostały zatopione przez okręt podwodny HMS „Upholder”, po czym „Nicoloso da Recco” uratował 2083 rozbitków^[31][30]. W dniach 12-15 października ponownie osłaniał konwój dwóch statków z Trypolisu, z których jeden został zatopiony przez lotnictwo brytyjskie^[31]. Po szeregu nieudanych operacji, między 16 a 19 grudnia „Da Recco” eskortował jeden z konwojów operacji M-42, który doszedł bez strat^[31]. 23 grudnia „Da Recco” i „Usodimare” wyszły z Augusty do Trypolisu transportując na pokładzie beczki z benzyną^[31].

Od 3 do 6 stycznia 1942 roku „Da Recco” eskortował jeden z konwojów w ramach operacji M-43, która przebiegła pomyślnie^[31]. W dalszym ciągu w pierwszej połowie roku niszczyciel eskortował konwoje do Afryki. Podczas eskortowania konwoju 20-21 czerwca doszło do nalotu samolotów Bristol Beaufort, które zatopiły niemiecki transportowiec „Reichenfels”, lecz „Da Recco” zgłosił zestrzelenie pięciu samolotów^[31]. Utracono jednak na mieliźnie w pobliżu przylądka Bon niszczyciel „Strale”^[31]. W drugiej połowie sierpnia niszczyciele „Da Recco”, „Saetta” i trzy torpedowce uratowały 1664 brytyjskich jeńców transportowanych statkiem „Nino Bixio”, zatopionym przez okręt podwodny HMS „Turbulent”^[32]. Następnie „Da Recco” m.in. eskortował w dniach 24-26 sierpnia dwa statki z Pireusu do Tobruku przy czym „Proserpina” stał się ostatnim tankowcem jaki przybył do tego portu przed jego ponownym zdobyciem przez aliantów^[32].

2 grudnia 1942 roku „Nicoloso da Recco” został poważnie uszkodzony przez brytyjskie krążowniki zespołu Q: HMS „Aurora”, „Sirius” i „Argonaut” w bitwie koło Ławicy Skerki^[33]. Zginęło 118 członków załogi, w tym dowódca kmdr por. Aldo Cocchia, odznaczony pośmiertnie złotym Medalem za Męstwo Wojskowe^[33]. Okręt został po tym odholowany do Trypolisu przez niszczyciel „Antonio Pigafetta”^[34].

Niszczyciel był remontowany w Trypolisie, a od 9 stycznia do 26 czerwca 1943 roku w Tarencie^[34]. Po powrocie do służby „da Recco” eskortował okręty stawiające miny na Morzu Jońskim^[34]. Po kapitulacji Włoch w dniach 9-10 września przeszedł z Tarentu na brytyjską Maltę razem z pancernikami „Andrea Doria”, „Caio Duilio” i krążownikami „Luigi di Cadorna” i „Pompeo Magno”^[34]. W czasie wojny we włoskiej służbie wychodził bojowo w morze 176 razy i przepłynął 68 318 mil morskich^[34].

Do końca wojny „da Recco” służył po stronie aliantów, eskortując konwoje i przewożąc ładunki oraz zaopatrując internowane na Jeziorze Gorzkim włoskie pancerniki „Italia” i „Vittorio Veneto”^[34]. W charakterze szybkiego transportowca służył do 8 lutego 1946 roku, po czym został przeniesiony do rezerwy^[34]. 1 marca 1948 roku został jednak przywrócony do służby w powojennej włoskiej marynarce republikańskiej Marina Militare^[34]. Służył w niej do 15 lipca 1954 roku, a 30 lipca został skreślony z listy i następnie złomowany^[34]. Był jedynym niszczycielem typu Navigatori, który przetrwał wojnę i służył nadal po niej^[34].