Dzierżążno (powiat kartuski)

Dzierżążno
wieś
Ilustracja
Budynek stacji kolejowej w Dzierżążnie
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Powiat

kartuski

Gmina

Kartuzy

Liczba ludności (2021)

1627

Strefa numeracyjna

58

Kod pocztowy

83-332[1]

Tablice rejestracyjne

GKA

SIMC

0163104

Położenie na mapie gminy Kartuzy
Mapa konturowa gminy Kartuzy, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Dzierżążno”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Dzierżążno”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Dzierżążno”
Położenie na mapie powiatu kartuskiego
Mapa konturowa powiatu kartuskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Dzierżążno”
Ziemia54°18′58″N 18°16′01″E/54,316111 18,266944[2]

Dzierżążno, dodatkowa nazwa w języku kaszubskim Dzérzążno[3], (niem. Seeresen) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Kartuzy przy drodze wojewódzkiej nr 211. Zapis jako Derisno poświadcza jej istnienie w 1241 roku.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gdańskiego.

Miejscowość położona jest przy drodze i linii kolejowej łączącej Trójmiasto z Kartuzami.

Położenie

W pobliżu wsi położone są jeziora Dzierżąskie i Mezowskie, z malowniczą wyspą pośrodku.

Zdaniem historyków i archeologów na wyspie tej w średniowieczu istniał gród obronny, zniszczony w okresie kształtowania się państwowości polskiej.

Integralne części wsi

Integralne części wsi Dzierżążno[4][5]
SIMCNazwaRodzaj
0163110Ameryka Dzierżąskaczęść wsi
0163127Pikarniaczęść wsi
0163133Smolarniaczęść wsi

Nazwa miejscowości

Najstarszy zapis pochodzi z czasów książąt pomorskich w r. 1215 i ma postać Siresna, identyczną z nazwą pobliskiego jeziora. Odczytać można to jako Dzierżężna z domyślnym woda[6]. W 1241 r. pojawia się zapis Derisno[7]. Nazwa wsi pochodzi od nazwy jeziora, co jest dość częstym przypadkiem w nazewnictwie geograficznym. W ciągu dziejów nastąpiła zmiana końcówki -na w -no[6]. Sam zaś rdzeń jest nazwą rośliny wodnej dzierzęga lub też dzierżęga. Wyraz ten bywa odnoszony do rzęsy lub turzycy, ale na Kaszubach oznacza knieć błotną (kasz. dzerzãga). W różnych publikacjach i na mapach topograficznych jezioro to występuje pod nazwą Jezioro Dzierżąskie[8].

Niemcy dla których nazwa Dzierżążno / Dzérzążno jest nie do wymówienia w ich systemie fonetycznym zrobili z tej nazwy wariant Seeresen, gdzie See oznacza jezioro, a człon -resen pozostaje niewiadomą.[6] Bardzo możliwe, że jest to fonetyczne odniesienie do pierwszego zapisu z 1215 r. w formie Siresna.

Historia

Wieś pierwotnie należała do klasztoru cysterskiego w Oliwie. W roku 1316 stała się własnością norbertanek z Żukowa. Została spustoszona i następnie opuszczona podczas wojny trzynastoletniej Polski z zakonem Krzyżackim. Opuszczoną wieś dostał w dzierżawę radny gdański Konstanty Feber i ok 1600 r. zasiedlił ją na nowo. [9]

Rodzina Ferberów była luteranami, co ostatecznie doprowadziło do przejęcia wsi z powrotem przez żukowskie zakonnice. W roku 1754 zakonnice wystawiły przywilej na wolne sołectwo, a w roku 1779 oddały karczmę w wieczystą dzierżawę. Ogół włościan został uwłaszczony w 1823 r. Około 1880 r. we wsi oprócz sołtysa i karczmarza było 11 gburów i 4 chałupników a także szkoła katolicka.[9]

Na koniec 1892 r. miejscowość miała 348 mieszkańców, w tym 330 Kaszubów katolików i 18 Niemców (5 katolików i 13 ewangelików).[10]

W 1913 r. właścicielem karczmy był Wilma, kowalem Fritz Formella, rybakiem Swara (Zwara). Było też 2 szewców: Anton Kobiella i Anton Kuschowski; 2 stolarzy: M. Herbasch i A. Schimikowski i 3 sklepy kolonialno-spożywcze, które prowadzili: P. Okary (Okroy) i Adolf Wierczba (Wierzba) a trzeci był w karczmie.[11]

Walki w marcu 1945 r.


Walki w rejonie miejscowości toczone były w dniach 8-23 marca 1945 r. przez 65 armię wojsk radzieckich pod dowództwem P. Batowa.

8 marca 1945 w godzinach przedpołudniowych wojska radzieckie atakowały z Dzierżążna w kierunku Kartuz. Oddziałom niemieckim z pomocą przybyło 5 czołgów PzKpfw V „Panther" i jeden transporter. Natarcie zostało odrzucone. Dzierżążno ponownie zostało zajęte przez Niemców. Zniszczono dwa radzieckie działa samobieżne, a jedno typu SU-100 zdobyto. Po godz. 17 Niemcy uderzyli z Dzierżążna w kierunku Borkowa. Atak zakończony został niepowodzeniem. Nocą radzieckie czołgi wdarły się do Kobysewa. Armia Czerwona nacierała na linii Borkowo – Kobysewo w kierunku zachodnim. Niemcy wycofali się ze stacji kolejowej w Kiełpinie Kartuskim.

9 marca o 5 rano oddziały niemieckie uderzyły z Kartuz w kierunku Kobysewa i Przodkowa. Natarcie zatrzymało się 1,5 km od Przodkowa. Przy tym oddziały niemieckie zniszczyły 5 radzieckich czołgów. Jednocześnie zostało wyprowadzone natarcie z Żukowa w kierunku Borkowa. Jednak uległo ono załamaniu. Po południu Armia Czerwona dotarła do Kłosowa. Z uwagi na zagrożenie okrążenia "zgrupowania kartuskiego" oddziały niemieckie wycofały się z Dzierżążna. Nastąpił odwrót przez Kartuzy - Prokowo - Łebno - Szemud.

Infrastruktura

W Dzierżążnie znajduje się szpital rehabilitacyjny, będący jedynym tego typu ośrodkiem na obszarze północnej Polski. Wcześniej na jego miejscu znajdowało się sanatorium przeciwgruźlicze utworzone w 1953 r. Historia budynków szpitalnych sięga jeszcze czasów II wojny światowej.

W miejscowości znajduje się też Sala Królestwa zboru Świadków Jehowy[12].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 242 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 28868
  3. ↑ 24.02.2010 r., Uchwała Rady Gminy Kartuzy Nr XL/502/1-. Numer przypisany dodatkowej nazwie miejscowości lub obiektu fizjograficznego w MSWiA - NM/33-5
  4. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. ↑ GUS. Rejestr TERYT
  6. 1 2 3 Breza Edward. Nazwy miejscowości powiatu kartuskiego. Kartuzy 2017. s.52
  7. ↑ Bolesław Augustowski (red.): Pojezierze Kaszubskie. Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo Wrocław, Oddział Gdańsk 1979, s. 303
  8. ↑ Mapa topograficzna dostępna w serwisie geoportal.gov.pl. [dostęp 2009-11-08].
  9. 1 2 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl, s. 279 [dostęp 2025-05-08].
  10. ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899, s. 81 [dostęp 2025-05-08].
  11. ↑ Adressbuch aller Länder der Erde, der Kaufleute, Fabrikanten, Gewerbetreibenden, Gutsbesitzer etc, Leuchs, 1913, s. 74 [dostęp 2025-05-08] (niem.).
  12. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.