Kiełpino (województwo pomorskie)

Kiełpino
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny św. Michała Archanioła
(z roku 1647)
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Powiat

kartuski

Gmina

Kartuzy

Liczba ludności (2022)

4498[1]

Strefa numeracyjna

58

Kod pocztowy

83-307[2]

Tablice rejestracyjne

GKA

SIMC

0163268[3]

Położenie na mapie gminy Kartuzy
Mapa konturowa gminy Kartuzy, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Kiełpino”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Kiełpino”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kiełpino”
Położenie na mapie powiatu kartuskiego
Mapa konturowa powiatu kartuskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Kiełpino”
Ziemia54°17′27″N 18°13′43″E/54,290833 18,228611[4]
Przystanek kolejowy

Kiełpino, dodatkowa nazwa w języku kaszubskim Kôłpino[5], (niem. Kelpin[6]) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Kartuzy[3][7].

Jest wsią sołecką.

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kiełpino, po jej zniesieniu w gromadzie Dzierżążno. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.

Na północ od miejscowości znajdują się: Małe Jezioro i Duże Kiełpino, zaś na południe rezerwat Stare Modrzewie. Przez Kiełpino przebiega magistrala węglowa zbudowana w latach międzywojennych, z przystankiem kolejowym Kiełpino Kartuskie.

Kiełpino jest siedzibą klubu sportowego Amator, założonego w 1983. Klub w sezonie 2016/2017 występuje w klasie A, w grupie Gdańsk II[8].

15 stycznia 2014 – otwarto halę widowiskowo-sportową – powstałą kosztem 6,5 mln zł.

Integralne części wsi

Integralne części wsi Kiełpino[7][3]
SIMCNazwaRodzaj
0163274Bernardówkaczęść wsi
0163280Bórczęść wsi
0163305Lesznokolonia
0163297Trątkowiceczęść wsi

Nazwa miejscowości

Wieś pierwszy raz wzmiankowania w czasie książąt pomorskich, w roku 1241, w dokumencie Sambora II, w formie Kelpyno. Formę tą trzeba odczytać jako Kiełpino. Późniejsze zapisy potwierdzają również taką postać nazwy, jedynie niektóre poświadczenia oddają formę rodzaju męskiego Kielpin. W czasach krzyżackich pojawiają się z kolei zapisy typu Kolping.[9]

Etymologia nazwy jest prosta i typowa również dla innych kaszubskich miejscowości, takich jak np dawne podgdańskie wsie, dziś dzielnice miasta Kiełpino czy Kiełpinek. W nazwie tkwi staropolski rdzeń Kiełp, czyli 'łabędź'. W języku kaszubskim rdzeń ten utrzymał się w postaci Kôłp i z nim związana jest rodzima, kaszubska nazwa wsi Kôłpino.[9]

W czasach II wojny światowej Niemcy, w ramach systematycznej akcji zniemczania miejscowych nazw, zastąpili stosowaną w czasach pruskich nazwę Kelpin, bardziej niemiecką, ahistoryczną Kelpsee.[6]

Historia miejscowości

W latach 1381–1832 wieś była własność klasztoru Kartuzów[10].

W roku 1892 miejscowość miała 557 mieszkańców, w tym 523 Kaszubów (515 katolików i 8 ewangelików) i 34 Niemców ewangelików.[11]

W 1913 r. w Kiełpinie mieszkało 672 osób. Właścicielem karczmy i sklepu kolonialno-spożywczego był Fritz Bergau. Było 3 rzeźników: Josef Czapp, August Kluge i Hermann Kluge; 2 kowali: Robert Dreier i Johann Treder oraz stolarz Maximilian Knorr.[12]

Osoby związane z miejscowością

Zabytki

Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są[15]:

  • kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła z 1647 roku (przebudowany dwukrotnie: w XVIII wieku i 1929 roku) z dzwonem z 1400 r. i wyposażeniem barokowym z XVII w., nr rej.: 356 z 20.02.1971. Przed fasadą smukła wieżyczka z iglicą, na transepcie latarenka[16].
  • dawny zajazd z końca XIX w., obecnie dom mieszkalny, ul. Długa 22, nr rej.: A-1109 z 27.11.1987 i z 20.02.2013.

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 470 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 3 GUS. Rejestr TERYT
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 52982
  5. ↑ 24.02.2010 r., Uchwała Rady Gminy Kartuzy Nr XL/502/1-. Numer przypisany dodatkowej nazwie miejscowości lub obiektu fizjograficznego w MSWiA - NM/33-10
  6. 1 2 Germanizacja nazw miejscowości w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie 1939-1945. Wybór źródeł. Wstęp i opracowanie Mateusz Kubicki. Wydawnictwo IPN. Gdańsk-Warszawa 2012. s.56
  7. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  8. ↑ Strona 90minut.pl
  9. 1 2 Breza Edward. Nazwy miejscowości powiatu kartuskiego. Kartuzy 2017. s.58
  10. ↑ Historia – Parafia rzymskokatolicka pw. św. Michała Archanioła w Kiełpinie [online], parafiakielpino.pl [dostęp 2020-07-22].
  11. ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899, s. 84 [dostęp 2025-05-10].
  12. ↑ Adressbuch aller Länder der Erde, der Kaufleute, Fabrikanten, Gewerbetreibenden, Gutsbesitzer etc, Leuchs, 1913, s. 70 [dostęp 2025-05-10] (niem.).
  13. ↑ Ksiądz Antoni Arasmus – Parafia rzymskokatolicka pw. św. Michała Archanioła w Kiełpinie [online], parafiakielpino.pl [dostęp 2020-07-22].
  14. ↑ Ks. Prałat Arkadiusz Okroj – biskupem pomocniczym Diecezji Pelplinskiej [online], episkopat.pl [dostęp 2019-02-12].
  15. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 stycznia 2025, s. 43 [dostęp 2017-02-04].
  16. ↑ Piotr Skurzyński, Pomorze, Warszawa: Wyd. Muza S.A., 2007, s. 316, ISBN 978-83-7495-133-3.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.