Nagroda Abela

Nagroda Abela
Nagroda za

osiągnięcia matematyczne

Przyznający

Norweska Akademia Nauk

Państwo

 Norwegia

Lokalizacja

Oslo (Norwegia)

Pierwsze rozdanie

2003

Strona internetowa

Nagroda Abela (Nagroda Abla) – nagroda przyznawana w dziedzinie matematyki przez króla Norwegii. Pod wieloma względami stanowi matematyczny odpowiednik Nagrody Nobla.

Fundacja

Nagroda Abela została ustanowiona przez norweski rząd w 2002 roku, w dwusetną rocznicę urodzin matematyka Nielsa Henrika Abela[1]. 23 listopada 2001 roku premier Norwegii, Jens Stoltenberg, ogłosił na Uniwersytecie w Oslo, że rząd przeznaczył 200 milionów koron norweskich (około 25 milionów dolarów) na Fundację Abela, mającą wypłacać nagrody. Wartość Nagrody Abela wynosi obecnie 980 000 dolarów.

Nagroda Abela a Medal Fieldsa

Nagroda Abela w zamyśle ma niwelować braki Medalu Fieldsa – jak dotąd najbardziej prestiżowej nagrody matematycznej – które nie pozwalają mu stać się pełnym odpowiednikiem Nagrody Nobla, a mianowicie:

  • Nagroda Abela przyznawana jest co roku (Medal Fieldsa co 4 lata),
  • nie istnieje ograniczenie wiekowe dla laureatów (Medal Fieldsa mogą otrzymać tylko matematycy mający mniej niż 40 lat),
  • wreszcie idąca za nagrodą gratyfikacja finansowa jest porównywalna z nagrodą noblowską (w przypadku Medalu Fieldsa jest ona znacznie niższa, gdyż wynosi 15 000 dolarów).

Laureaci

Kandydatury do Nagrody Abela może zgłosić praktycznie każdy, nie można jednak zgłosić się samemu. Laureatów wybiera pięcioosobowy komitet powoływany na okres dwuletni przez Norweską Akademię Nauk w porozumieniu z Międzynarodową Unią Matematyczną (IMU). Nazwisko laureata ogłaszane jest corocznie na przełomie marca i kwietnia. Możliwe jest przyznanie nagrody więcej niż jednej osobie, jednak tylko wtedy, gdy prowadziły one badania w tej samej dziedzinie.

RokLaureatInstytucjaUzasadnienie
2003Jean-Pierre SerreKolegium Francuskieza osiągnięcia w dziedzinie topologii, geometrii algebraicznej oraz teorii liczb
2004Michael Atiyah
Isadore Singer
Uniwersytet Edynburski
Instytut Techniczny Massachusetts
za odkrycie i udowodnienie twierdzenia o indeksie, a także za osiągnięcia w łączeniu topologii, geometrii i analizy oraz wybitną rolę w budowaniu nowych mostów między matematyką a fizyką teoretyczną
2005Peter LaxInstytut Nauk Matematycznych im. Richarda Couranta (Uniwersytet Nowojorski)za wkład w teorię i zastosowanie równań różniczkowych cząstkowych oraz sposobów ich rozwiązywania
2006Lennart CarlesonKrólewski Instytut Technicznyza wkład w analizę harmoniczną i teorię gładkich systemów dynamicznych
2007S.R. Srinivasa VaradhanInstytut Nauk Matematycznych im. Richarda Couranta (Uniwersytet Nowojorski)za wkład do teorii prawdopodobieństwa, w szczególności za stworzenie jednolitej teorii dużych odchyleń
2008John Griggs Thompson
Jacques Tits
Uniwersytet Florydy
Kolegium Francuskie
za głębokie osiągnięcia w algebrze, a szczególnie za stworzenie nowoczesnej teorii grup
2009Michaił GromowInstytut Wyższych Studiów Naukowychza rewolucyjny wkład w dziedzinie geometrii
2010John TateUniwersytet Teksański w Austinza wybitne osiągnięcia w dziedzinie teorii liczb
2011John MilnorUniwersytet w Stony Brookza pionierskie odkrycia w topologii, geometrii i algebrze
2012Endre SzemerédiWęgierska Akademia Nauk oraz Uniwersytet Rutgersaza głęboki wkład w matematykę dyskretną i informatykę teoretyczną
2013Pierre DeligneInstytut Studiów Zaawansowanychza odegranie kluczowej roli w łączeniu geometrii algebraicznej z innymi dziedzinami matematyki[2]
2014Jakow SinajInstytut Fizyki Teoretycznej im. Lwa Landaua oraz Uniwersytet Princetonza wkład w teorię systemów dynamicznych, teorię ergodyczną i fizykę matematyczną
2015John Forbes Nash
Louis Nirenberg
Uniwersytet Princeton
Instytut Nauk Matematycznych im. R.C. (UN)
za wkład w teorię cząstkowych równań różniczkowych
2016Andrew Wiles[3]Uniwersytet w Princetonza udowodnienie wielkiego twierdzenia Fermata
2017Yves Meyer[4]École normale supérieure Paris-Saclayza teorię falek
2018Robert Langlands[5]Instytut Studiów Zaawansowanychza badania nad związkami między teorią liczb a teorią reprezentacji
2019Karen Uhlenbeck[6]Uniwersytet Teksański w Austinza osiągnięcia w badaniach geometrycznych równań różniczkowych cząstkowych, cechowania i wkład w geometrię, analizę i fizykę matematyczną
2020 Gregory A. Margulis[7]

Hillel Furstenberg[8]

Uniwersytet Yale

Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie

za nowatorskie wykorzystanie metod teorii prawdopodobieństwa i dynamiki w teorii grup, teorii liczb i kombinatoryce[8]
2021 László Lovász

Awi Wigderson

Uniwersytet Loránda Eötvösa

Uniwersytet Princeton

za fundamentalny wkład w informatykę i matematykę dyskretną, dzięki czemu stały się one centralnymi dziedzinami współczesnej matematyki[9]
2022 Dennis Sullivan Graduate Center, CUNY

Stony Brook University

za przełomowy wkład w szeroko pojętą topologię, a w szczególności jej aspekty algebraiczne, geometryczne i dynamiczne[10]
2023 Luis Caffarelli Uniwersytet Teksański w Austin za przełomowy wkład w teorię regularności nieliniowych równań różniczkowych cząstkowych, w szczególności zagadnienia ze swobodnym brzegiem i równanie Monge’a-Ampère’a[11]
2024 Michel Talagrand Centre national de la recherche scientifique za przełomowy wkład w teorię prawdopodobieństwa i analizę funkcjonalną z wyjątkowymi zastosowaniami w fizyce matematycznej i statystyce[12]
2025 Masaki Kashiwara Uniwersytet w Kioto za fundamentalny wkład w analizę algebraiczną i teorię reprezentacji, w szczególności za rozwój teorii D-modułów i odkrycie baz krystalicznych[13]

Zobacz też

Przypisy

  1. Abela Nagroda, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-30].
  2. Rozwiązał zagadkę za milion dolarów. Odkrywcy.pl, 2013-03-22. [dostęp 2013-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-13)].
  3. Andrew Wiles, który udowodnił słynne twierdzenie Fermata, dostał matematycznego Nobla [online], wyborcza.pl [dostęp 2016-03-19].
  4. Yves Meyer z nagrodą Abel [online], rp.pl [dostęp 2017-03-21].
  5. Robert Langlands receives the Abel Prize 2018 [online], royalsociety.org [dostęp 2018-03-23].
  6. Karen Uhlenbeck first woman to win the Abel Prize. abelprize.no. [dostęp 2019-03-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-24)]. (ang.).
  7. Jim Shelton, 2020 Abel Prize in Mathematics goes to Yale’s Gregory Margulis [online], YaleNews, 18 marca 2020 [dostęp 2020-03-19] (ang.).
  8. 1 2 Davide Castelvecchi, Mathematics pioneers who found order in chaos win Abel prize, „Nature”, 2020, DOI: 10.1038/d41586-020-00799-7 [dostęp 2020-03-19] (ang.).
  9. Davide Castelvecchi, Abel Prize celebrates union of mathematics and computer science, nature.com, 17 marca 2021, DOI: 10.1038/d41586-021-00694-9 [dostęp 2021-03-19] (ang.).
  10. 2022: Dennis Parnell Sullivan | The Abel Prize [online], abelprize.no [dostęp 2022-03-23].
  11. 2023: Luis A. Caffarelli | The Abel Prize [online], abelprize.no [dostęp 2023-03-22].
  12. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać 2024: Michel Talagrand, The Abel Prize, abelprize.no [dostęp 2024-03-20]
  13. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać 2025: Masaki Kashiwara, The Abel Proszę, abelprize.no [dostęp 2025-03-27]