Ukształtowanie powierzchni Tytana
Na powierzchni Tytana, największego księżyca Saturna można wyróżnić następujące formacje geologiczne[1]:
| Nazwa | Tłumaczenie | Znaczenie[2] |
|---|---|---|
| Cecha albedo | – | Obszar wyróżniający się jasnością |
| Arcus, arcūs | łuk | Obiekt geograficzny o kształcie łuku |
| Collis, colles | wzgórze | Małe wzgórze lub wybrzuszenie terenu |
| Facula, faculae | mała pochodnia | Jasna plamka |
| Fluctus, fluctūs | fala | Teren zalewowy |
| Flumen, flumina | rzeka | Rzeka węglowodorów |
| Insula, insulae | wyspa | Wyspa na jeziorze |
| Crater | krater | krater uderzeniowy |
| Labyrinthus, labyrinthi | labirynt | kompleks dolin |
| Lacus, lacūs | jezioro | jezioro węglowodorów |
| Lacuna, lacunae | dziura, luka | Obniżenie terenu o nieregularnym, wyraźnym kształcie, zapewne suche dno jeziora |
| Macula, maculae | plama | Ciemna plama |
| Mare, maria | morze | Bardzo duże jezioro węglowodorów |
| Mons, montes | góry | Góry |
| Patera, paterae | misa | Krater z poszarpanym brzegiem, potencjalnie krater wulkaniczny |
| Planitia, planitiae | równina | Równina |
| Obrączki (duże formacje obrączkowe) | – | Obiekt geograficzny o kształcie pierścienia |
| Regio, regiones | obszar | Duży obszar wyróżniający się kolorem lub jasnością wśród otaczających |
| Terra, terrae | ziemia | Wyróżniający się obszar |
| Unda, undae | fala | Pole wydm |
| Virga, virgae | kreska | Obiekt geograficzny o liniowym kształcie, wyróżniający się kolorem |
Poniżej znajdują się spisy wymieniające poszczególne formy geologiczne, należące do każdej z kategorii.
Oficjalne nazwy cech powierzchni nadano niedawno, gdyż powierzchnia Tytana pozostawała praktycznie nieznana do misji sondy Cassini. Niektóre cechy powierzchni były nazwane wcześniej, te nazwy są wówczas zaznaczone.
Cechy albedo
Nazwy obszarów o wyróżniającym się jasnym lub ciemnym albedo pochodzą od świętych lub magicznych miejsc światowych mitologii i literatury.
Jasne albedo
| Albedo | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Adiri | ⌘ 10°S 210°W/-10,000000 -210,000000 | Adiri, melanezyjski raj |
| Dilmun | ⌘ 15°N 175°W/15,000000 -175,000000 | Dilmun, sumeryjski raj |
| Quivira | ⌘ 0°N 15°W/0,000000 -15,000000 | Quivira, legendarne miasto w południowo-zachodniej Ameryce |
| Tsegihi | ⌘ 40°S 10°W/-40,000000 -10,000000 | Tsegihi, święte miejsce Nawahów |
| Xanadu | ⌘ 15°S 100°W/-15,000000 -100,000000 | Xanadu, magiczna kraina w poemacie Kubla Chan Samuela Coleridge’a |
Ciemne albedo
| Albedo | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Aaru | ⌘ 10°N 340°W/10,000000 -340,000000 | Aaru, egipski raj |
| Aztlan | ⌘ 10°S 20°W/-10,000000 -20,000000 | Aztlán, mityczna ojczyzna Azteków |
| Belet | ⌘ 5°S 255°W/-5,000000 -255,000000 | Belet, malajski raj |
| Ching-tu | ⌘ 30°S 205°W/-30,000000 -205,000000 | Jingtu, raj w buddyzmie chińskim |
| Fensal | ⌘ 5°N 30°W/5,000000 -30,000000 | Fensal, niebiański dwór w mitologii nordyckiej |
| Mezzoramia | ⌘ 70°S 0°E/-70,000000 -0,000000 | Mezzoramia, oaza szczęścia w Afryce we włoskich legendach |
| Senkyo | ⌘ 5°S 320°W/-5,000000 -320,000000 | Senkyo, japoński raj |
| Shangri-la | ⌘ 10°S 165°W/-10,000000 -165,000000 | Shangri-La, tybetański raj |
Arcus
Nazwy arcus pochodzą od bóstw szczęścia
| Arcus | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Hotei Arcus | ⌘ 28,0°S 79,0°W/-28,000000 -79,000000 | Hotei, japoński bóg |
Colles
Nazwy collis pochodzą od postaci z fantastycznego świata Śródziemia z powieści Tolkiena.
| Collis | Koordynaty | Rozmiar | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Arwen Colles | ⌘ 7,5°S 260,0°W/-7,500000 -260,000000 | 64 | Arwena, córka Elronda |
| Bilbo Colles | ⌘ 4,23°S 38,56°W/-4,230000 -38,560000 | 164 | Bilbo Baggins, główny bohater powieści Hobbit, czyli tam i z powrotem |
| Faramir Colles | ⌘ 4,0°N 153,8°W/4,000000 -153,800000 | 82 | Faramir, syn namiestnika Gondoru |
| Handir Colles | ⌘ 10,00°N 356,68°W/10,000000 -356,680000 | 100 | Handir, wódz ludu Halethy |
| Nimloth Colles | ⌘ 11,86°S 151,30°W/-11,860000 -151,300000 | 90 | Nimloth, małżonka Diora i królowa Doriathu |
Faculae
Nazwy facula pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne; nazwy grup faculae pochodzą od archipelagów na Ziemi.
Fluctus
Nazwy fluctus pochodzą od mitologicznych figur związanych z pięknem.
| Fluctus | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Ara Fluctus | ⌘ 39,8°N 118,4°W/39,800000 -118,400000 | Ara Piękny, legendarny król Armenii |
| Leilah Fluctus | ⌘ 50,5°N 77,8°W/50,500000 -77,800000 | Lajla, perska bogini |
| Mohini Fluctus | ⌘ 11,78°S 38,53°W/-11,780000 -38,530000 | Mohini, postać z mitologii indyjskiej |
| Rohe Fluctus | ⌘ 47,30°N 37,75°W/47,300000 -37,750000 | Rohe, maoryska bogini |
| Winia Fluctus | ⌘ 49,0°N 46,0°W/49,000000 -46,000000 | Winia, indonezyjska pierwsza kobieta |
Flumina
Nazwy flumina pochodzą od mitycznych rzek.
| Flumina | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Elivagar Flumina | ⌘ 19,3°N 78,5°W/19,300000 -78,500000 | Élivágar, grupa rzek w mitologii nordyckiej |
| Vid Flumina | ⌘ 72,90°N 242,25°W/72,900000 -242,250000 | Jedna z rzek grupy Élivágar |
Insula
Nazwy insula pochodzą od mitycznych wysp.
| Insula | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Mayda Insula | ⌘ 79,1°N 312,2°W/79,100000 -312,200000 | Mayda, legendarna wyspa na północnym Atlantyku |
Kratery
Nazwy kraterów pochodzą od bóstw mądrości.
| Krater | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Afekan | ⌘ 25,8°N 200,3°W/25,800000 -200,300000 | 115,0 | Afekan, nowogwinejska bogini stworzycielka |
| Hano | ⌘ 40,3°N 345,1°W/40,300000 -345,100000 | 100,0 | Hano, Bella Coola bogini nauki, wiedzy i magii |
| Ksa | ⌘ 14,0°N 65,4°W/14,000000 -65,400000 | 29,0 | Ksa, bóg mądrości Lakotów i Oglala |
| Menrva | ⌘ 20,1°N 87,2°W/20,100000 -87,200000 | 392,0 | Menrva, etruska bogini |
| Momoy | ⌘ 11,6°N 44,6°W/11,600000 -44,600000 | 40,0 | Momoy, dla ludu Chumash bogini bogini magii, wiedzy i uzdrawiania |
| Selk | ⌘ 7,0°N 199,0°W/7,000000 -199,000000 | 80,0 | Selk, mitologia egipska |
| Sinlap | ⌘ 11,3°N 16,0°W/11,300000 -16,000000 | 80,0 | Sinlap, duch w wierzeniach Kachin |
| Soi | ⌘ 24,3°N 140,9°W/24,300000 -140,900000 | 75,0 | Soi, melanezyjski bóg mądrości |
Labyrinthi
Nazwy labirynthus pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.
| Labyrinthus[3] | Planeta |
|---|---|
| Anbus Labyrinthus | Anbus |
| Corrin Labyrinthus | Corrin |
| Ecaz Labyrinthus | Ekaz |
| Gammu Labyrinthus | Gammu (Giedi Prime) |
| Gamont Labyrinthus | Gamont |
| Gansireed Labyrinthus | Gansireed |
| Ginaz Labyrinthus | Ginaz |
| Grumann Labyrinthus | Grumann |
| Harmonthep Labyrinthus | Harmonthep |
| Ipyr Labyrinthus | Ipyr |
| Junction Labyrinthus | Węzeł |
| Kaitain Labyrinthus | Kaitain |
| Kronin Labyrinthus | Kronin |
| Lampadas Labyrinthus | Lampadas |
| Lankiveil Labyrinthus | Lankiveil |
| Lernaeus Labyrinthus | Lernajos |
| Muritan Labyrinthus | Muritan |
| Naraj Labyrinthus | Naraj |
| Niushe Labyrinthus | Niushe |
| Palma Labyrinthus | Palma |
| Richese Labyrinthus | Richese |
| Salusa Labyrinthus | Salusa |
| Sikun Labyrinthus | Sikun |
| Tleilax Labyrinthus | Tleilax |
| Tupile Labyrinthus | Tupile |
Lacus
Lacūs (l. mn. lacus jest stosowana w nomenklaturze geologicznej Tytana) to jeziora węglowodorów. Cechy powierzchni nazywane lacus są uważane za etanowo-metanowe jeziora. Ich nazwy pochodzą od jezior ziemskich.
Lacunae
Nazwy lacunae pochodzą od wyschniętych lub słonych jezior.
| Lacuna | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Atacama Lacuna | ⌘ 68,2°N 227,6°W/68,200000 -227,600000 | 35,9 | Atakama, Chile |
| Eyre Lacuna | ⌘ 72,6°N 225,1°W/72,600000 -225,100000 | 25,4 | Eyre, Australia |
| Jerid Lacuna | ⌘ 66,7°N 221,0°W/66,700000 -221,000000 | 42,6 | Wielki Szott, Tunezja |
| Kutch Lacuna | ⌘ 88,4°N 217,0°W/88,400000 -217,000000 | 175 | Jezioro okresowe w dystrykcie Kaććh na granicy Indii i Pakistanu |
| Melrhir Lacuna | ⌘ 64,9°N 212,6°W/64,900000 -212,600000 | 23 | Szatt Malghigh, Algieria |
| Nakuru Lacuna | ⌘ 65,81°N 94,00°W/65,810000 -94,000000 | 188 | Nakuru, Kenia |
| Ngami Lacuna | ⌘ 66,7°N 213,9°W/66,700000 -213,900000 | 37,2 | Ngami, Botswana |
| Racetrack Lacuna | ⌘ 66,1°N 224,9°W/66,100000 -224,900000 | 9,9 | Racetrack Playa, Kalifornia |
| Uyuni Lacuna | ⌘ 66,3°N 228,4°W/66,300000 -228,400000 | 27 | Uyuni, Boliwia |
| Woytchugga Lacuna | ⌘ 68,88°N 109,00°W/68,880000 -109,000000 | 449 | Woytchugga, Australia |
Maculae
Nazwy maculae pochodzą od bóstw szczęścia, pokoju i harmonii w mitologiach świata.
| Macula | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Eir Macula | ⌘ 24,0°S 114,7°W/-24,000000 -114,700000 | Eir, nordycka bogini |
| Elpis Macula | ⌘ 31,2°N 27,0°W/31,200000 -27,000000 | Elpis, grecka personifikacja nadziei |
| Ganesa Macula | ⌘ 50,0°N 87,3°W/50,000000 -87,300000 | Ganeśa, hinduistyczny bóg |
| Omacatl Macula | ⌘ 17,6°N 37,2°W/17,600000 -37,200000 | Omacatl, aztecki bóg |
| Polaznik Macula | ⌘ 41,1°S 280,4°W/-41,100000 -280,400000 | Polaznik, słowiański bóg |
| Polelya Macula | ⌘ 50,0°N 56,0°W/50,000000 -56,000000 | Polelya, słowiański bóg |
Mare
Nazwy mare pochodzą od nazw potworów morskich w mitologiach świata.
| Mare | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Kraken Mare | ⌘ 68,0°N 310,0°W/68,000000 -310,000000 | 1170,0 | Kraken, nordycki potwór morski |
| Ligeia Mare | ⌘ 79,0°N 248,0°W/79,000000 -248,000000 | 500,0 | Ligeja, jedna z syren w mitologii greckiej |
| Punga Mare | ⌘ 85,1°N 339,7°W/85,100000 -339,700000 | 380,0 | Punga, maoryski przodek rekinów i jaszczurek |
Montes
Nazwy montes pochodzą od nazw gór w fantastycznych powieściach Tolkiena. Według tych pism wszystkie niżej wymienione góry i pasma wznosiły się na kontynencie Śródziemia, oprócz Taniquetilu, najwyższego szczytu świata, wznoszącego się w Amanie.
Obrączki (duże formacje obrączkowe)
Nazwy formacji obrączkowych pochodzą od bóstw mądrości w mitologiach świata.
| Formacje obrączkowe | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Guabonito | ⌘ 10,9°S 150,8°W/-10,900000 -150,800000 | Guabonito, taińska bogini morza |
| Nath | ⌘ 30,5°S 7,7°W/-30,500000 -7,700000 | Nath, irlandzka bogini mądrości |
| Veles | ⌘ 2,0°N 137,3°W/2,000000 -137,300000 | Weles, słowiański bóg |
Paterae
Nazwy patera pochodzą od wysp na Ziemi, które nie są politycznie niezależne.
| Patera | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Sotra Patera | ⌘ 14,54°S 40,00°W/-14,540000 -40,000000 | 40 | Sotra, Norwegia |
Planitia
Nazwy planitia pochodzą od planet w Uniwersum Diuny.
| Planitia | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Arrakis Planitia | ⌘ 78,4°S 117,0°W/-78,400000 -117,000000 | Arrakis |
| Chusuk Planitia | ⌘ 5,0°S 23,5°W/-5,000000 -23,500000 | Chusuk |
Regio
Nazwy regio pochodzą od bóstwa szczęścia i pokoju.
| Regio | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Concordia Regio | ⌘ 20°S 241°W/-20,000000 -241,000000 | 1500 | Concordia, rzymska bogini harmonii |
| Hetpet Regio | ⌘ 22°S 292°W/-22,000000 -292,000000 | 1080 | Hetpet, egipska personifikacja szczęścia |
| Hotei Regio | ⌘ 26,0°S 78,0°W/-26,000000 -78,000000 | 500 | Budai, chiński buddyzm |
| Tui Regio | ⌘ 24,5°S 124,9°W/-24,500000 -124,900000 | 1200 | Tui, mitologia chińska |
Terra
Nazwy terra pochodzą od nazw krain szczęśliwości w mitologiach świata.
| Terra | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Garotman Terra | ⌘ 13,5°S 348,0°W/-13,500000 -348,000000 | 970,0 | Garotman, irański raj |
| Tollan Terra | ⌘ 6,4°N 322,7°W/6,400000 -322,700000 | 800,0 | Tollan, aztecki raj |
| Yalaing Terra | ⌘ 19,5°S 324,0°W/-19,500000 -324,000000 | 980,0 | Yalaing, australijski ląd dla dobrych dusz |
Undae
Nazwy undae pochodzą od bóstw wiatru.
| Undae | Koordynaty | Średnica (km) | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|---|
| Boreas Undae | ⌘ 6°S 215°W/-6,000000 -215,000000 | 260,0 | Boreasz, grecki bóg północnego wiatru |
| Eurus Undae | ⌘ 7,5°S 210,3°W/-7,500000 -210,300000 | 220,0 | Eurus, grecki bóg wschodniego wiatru |
| Notus Undae | ⌘ 10,0°S 211,1°W/-10,000000 -211,100000 | 530,0 | Notus, grecki bóg południowego wiatru |
| Zephyrus Undae | ⌘ 8,5°S 217,1°W/-8,500000 -217,100000 | 130,0 | Zefir, grecki bóg zachodniego wiatru |
Virgae
Nazwy virgae pochodzą od bóstw deszczu w mitologiach świata.
| Virga | Koordynaty | Pochodzenie nazwy |
|---|---|---|
| Bacab Virgae | ⌘ 19,0°S 151,0°W/-19,000000 -151,000000 | Bacab, bóg deszczu w mitologii Majów |
| Hobal Virga | ⌘ 35,0°S 166,0°W/-35,000000 -166,000000 | Hobal, arabski bóg deszczu |
| Kalseru Virga | ⌘ 36,0°S 137,0°W/-36,000000 -137,000000 | Kalseru, bóg deszczu Aborygenów australijskich |
| Perkunas Virgae | ⌘ 27,0°S 162,0°W/-27,000000 -162,000000 | Perkūnas, najwyższy bóg Bałtów |
| Shiwanni Virgae | ⌘ 25,0°S 32,0°W/-25,000000 -32,000000 | Shiwanni, bóg deszczu w wierzeniach Zuni |
| Uanui Virgae | ⌘ 45,2°N 235,3°W/45,200000 -235,300000 | Uanui, maoryski bóg deszczu |
Formy geologiczne nieposiadające nazw oficjalnych
Ponieważ dokładny charakter wielu cech powierzchni pozostaje nieznany, wiele ukształtowań nie otrzymało nazw formalnych choć posiadają nazwy robocze. W większości przypadków nie są oceniane na podstawie różnic jasności i ciemności w świetle widzialnym, lecz ze względu na zachmurzenie księżyca są obserwowane w podczerwieni. Sonda Cassini-Huygens rozpoczęła także wykonywanie części mapy Tytana za pomocą radaru.
Przykłady nazw nieoficjalnych:
- Sierp: duży, ciemny obszar, w kształcie sierpa zaobserwowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble’a.
- Pies i piłka oraz Głowa smoka: duże ciemne obszary okołorównikowe zaobserwowane przez Europejskie Obserwatorium Południowe za pomocą Very Large Telescope, nazwane ze względu na ich charakterystyczny kształt.
- Kot Si-Si: ciemny obszar widoczny na obrazach radarowych, nazwany przez córkę jednego z naukowców gdy powiedziała, że wygląda jak kot.
Przypisy
- ↑ Planetary Names: Titan. [w:] Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06]. (ang.).
- ↑ Descriptor Terms (Feature Types). [w:] Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. MUA. [dostęp 2014-02-06].
- ↑ Nomenclature Search Results. USGS Gazetteer of Planetary Nomenclature. [dostęp 2023-10-03].
| Księżyce pasterskie (6) | |
|---|---|
| Księżyce koorbitalne (2) | |
| Pierścień G (1) | |
| Alkyonidy (3) | |
| Duże wewnętrzne (4) z księżycami trojańskimi (4) | |
| Duże zewnętrzne (4) | |
| Grupa inuicka (38) | |
| Grupa galijska (15) | |
| Grupa nordycka (197) |
|
