Kopciuszek (film 1950)

Kopciuszek

Cinderella

Gatunek	fantasy[1], musical[1], familijny[1]
Rok produkcji	1950
Data premiery	15 lutego 1950 czerwiec 1961 (Polska)
Kraj produkcji	Stany Zjednoczone[1]
Język	angielski[1]
Czas trwania	74 minuty[1]
Reżyseria	Clyde Geronimi[1], Hamilton Luske[1], Wilfred Jackson[1]
Scenariusz	Bill Peet[1], Erdman Penner[1], Harry Reeves[1], Homer Brightman[1], Joe Rinaldi[1], Ken Anderson[1], Ted Sears[1], Winston Hibler[1]
Główne role	Ilene Woods[1] Eleanor Audley[1] James MacDonald[1]
Muzyka	Oliver Wallace, Paul J. Smith
Scenografia	Bill Peet
Montaż	Donald Halliday
Produkcja	Walt Disney[1]
Wytwórnia	Walt Disney Productions
Dystrybucja	RKO Radio Pictures Centrala Wynajmu Filmów (Polska)
Budżet	3 000 000 USD[2]
Przychody brutto	85 000 000 USD[2]
Kontynuacja	Kopciuszek II: Spełnione marzenia
Strona internetowa

Kopciuszek (ang. Cinderella) – amerykański film animowany produkcji Walta Disneya z 1950 na podst. baśni o tym samym tytule w opracowaniu Charles’a Perraulta.

Został bardzo dobrze przyjęty przez publiczność i krytyków, a serwis Rotten Tomatoes przyznał mu wynik 97%^[3].

Film doczekał się dwóch kontynuacji: Kopciuszek II: Spełnione marzenia (2002) i Kopciuszek III: Co by było, gdyby... (2007). W 2015 premierę miał film aktorski Kopciuszek, w którym tytułową rolę zagrała Lily James.

Film w pierwszej wersji dubbingu wyświetlany w kinach w 1961 roku i wydany na VHS i DVD (w wydaniu specjalnym). CD Projekt wydał film na Blu-Ray z drugą wersją dubbingu (wykonaną w 2012 roku). Film w tej wersji wyemitowany na kanałach: Telewizja Polsat, Puls 2, i HBO Polska.

W późnym XIX wieku^[4] w pewnym królestwie żyje Cinderella zwana Kopciuszkiem, małoletnia córka bogatego wdowca, który po śmierci żony żeni się z owdowiałą hrabiną Tremaine mającą własne córki w wieku Cinderelli, Anastazję i Gryzeldę^[5]. Gdy bogacz umiera, jego córka jest chowana na bycie służącą^[5], która spełnia wszelkie zachcianki macochy i przyrodnich sióstr^[6], a także dba o ich leniwego kota, Lucyfera^[7]. Dorosłej Cinderelli^[a] nie podoba się ta sytuacja^[9], ale pomimo tego wierzy w spełnienie marzeń o lepszym losie^[10]. Szybko zaskarbia sobie sympatię domowych zwierząt, w tym myszy Jacka i Kajtka, psa Bingo i konia Majora^[5].

Tymczasem król złości się na syna, że ten jeszcze się nie ożenił. Wraz ze starym księciem organizuje bal, na który zaproszone zostają wszystkie panny z królestwa^[6], spośród których królewicz ma wybrać przyszłą żonę^[5]. Cinderella chce pójść na bal, by oderwać się od szarej rzeczywistości, na co macocha zaskakująco daje jej zgodę, pod warunkiem wykonania obowiązków domowych i znalezienia odpowiedniej sukni. Dziewczyna znajduje na strychu starą suknię swojej matki, ale przez nadmiar obowiązków domowych, celowo dodanych przez macochę i przyrodnie siostry, nie ma czasu jej przerobić, w czym wyręczają ją zaprzyjaźnione myszki i ptaki. Dzięki temu Cinderella jest gotowa na wyjście, co nie podoba Anastazji i Gryzeldzie. Hrabina Tremaine, chcąc dopiąć swego, a jednocześnie dotrzymać danej obietnicy przed wyjściem na bal, manipuluje swymi córkami, by te porwały suknię Cinderelli na strzępy^[3]. Zrozpaczona dziewczyna wybiega do ogródka, gdzie spotyka Dobrą Wróżkę, będącą jej matką chrzestną, która przy pomocy magii zamienia dynię w karetę, myszki w konie, Majora w stangreta, Bingo w lokaja, a podartą sukienkę Cinderelli w cudną balową suknię, wyposażoną w szklane pantofelki^[10][11][5]. Przed odjazdem na bal przestrzega Cinderellę, że czary tracą moc po wybiciu północy^[10].

Po dotarciu na bal królewicz zakochuje się w Cinderelli^[5]. Para spędza cały wieczór razem, aż do czasu, gdy wybija północ. Cinderella nieświadoma, że jej partner to królewicz, ucieka z zamku, gubiąc na schodach jeden ze szklanych pantofelków^[10]. Stary książę znajduje but, po czym – na zlecenie króla – przeczesuje królestwo w poszukiwaniu nieznajomej. Gdy do Cinderelli docierają wieści o królewskim dekrecie, rozanielona zaczyna nucić melodię z balu. Hrabina Tremaine wówczas uświadamia sobie, że to Cinderella była nieznajomą z balu, dlatego zamyka ją na klucz w sypialni^[5]. Cinderella robi wszystko, by się uwolnić i gdy zdaje sprawę, że sama nie da rady, prosi o pomoc zaprzyjaźnione zwierzęta^[9]. W czasie, gdy pantofelek bezskutecznie przymierzają Gryzelda i Anastazja, Jacek i Kajtek wykradają klucz z kieszeni macochy i uwalniają Cinderellę^[5] po tym, jak Lucyfer zostaje przepędzony przez Bingo i wypada z okna. Hrabina Tremaine próbuje powstrzymać księcia przed przymiarką Cinderelli i gdy to się nie udaje, podstawia nogę gońcowi, który tłucze pantofelek. Książę jest w rozpaczy, ale Cinderella pociesza go, wyjmując drugi szklany pantofelek. Dziewczyna przymierza pantofelek, a następnie bierze ślub z królewiczem^[5].

Walt Disney zdecydował się na ekranizację baśni w opracowaniu Charles’a Perraulta^[2]. Przed rozpoczęciem prac nad filmem wytwórnia była zadłużona na ponad 4 mln dolarów^[2][7]. By oszczędzić na produkcji, studio najpierw nakręciło roboczy film z udziałem aktorów-modeli, by na jego podstawie animatorzy narysowali poszczególne sceny^[7]. Podczas nagrań Kopciuszka i księcia zagrali Helene Stanley i Jeffrey Stone^[2]. Do stworzenia postaci Lucyfera zainspirował Walta Disneya kot jednego z animatorów, Warda Kimballa^[7].

W 1948 na prośbę znajomych Ilene Woods nagrała partie wokalne do piosenek „A Dream Is a Wish Your Heart Makes”, „Bibbidi-Bobbidi-Boo” i „So This Is Love”^[12][13], a następnie przyjęła ofertę Walta Disneya do użyczenia głosu tytułowej bohaterce filmu^[14][13]. Podczas rozmów z Disneyem nie wiedziała, że bierze udział w przesłuchaniach do roli Kopciuszka^[13]. W trakcie powstawania ścieżki dźwiękowej Disney zdecydował się na pionierskie zastosowanie efektu śpiewania harmonicznego, dlatego zlecił Woods nagranie kilku ścieżek wokalnych do „Sing, Sweet Nightingale”, które następnie nałożono na siebie^[2]. Głosu pozostałym postaciom użyczyli m.in. William Philips (jako książę)^[2], Eleanor Audley (macocha)^[2], Verna Felton (Dobra Wróżka)^[2] czy Jimmy MacDonald (Jacek i Kajtek)^[2].

Scena, w której Dobra Wróżka przemienia Kopciuszka w piękną księżniczkę, należała do jednej z ulubionych scen Disneya w całym jego dorobku artystycznym^[7].

Przed premierą z filmu usunięto kilka scen, m.in. pościg księcia za jeleniem^[2][7], przyjazd Kopciuszka i starego księcia do pałacu, gdzie królewicz widzi przyszłą żonę w łachmanach^[2] oraz scenę, w której Kopciuszek podsłuchuje macochę i przyrodnie siostry plotkujące o nieznajomej dziewczynie z balu^[2]. Z filmu została wycięta też piosenka „Cinderella Work Song”, którą główna bohaterka śpiewa podczas wypełniania kolejne obowiązki nałożone przez macochę i siostry przed balem^[2].

Prace nad animacją kosztowały wytwórnię 3 mln dol.^[2]. Film był sześciokrotnie wznawiany na potrzeby kin: w 1957, 1965, 1973, 1981, 1987 i 2013^[2]. Do 2015 zapewnił twórcom 85 mln dol. przychodu ze sprzedaży^[2].

Polska wersja językowa filmu miała premierę w 1961 z poprzedzającym dodatkiem w postaci „Naszej Kroniki” PKF nr 7/60^[15]. Za kinową dystrybucję filmu odpowiadała Centrala Wynajmu Filmów, a w 1991 – ITI Cinema.

Postacie z filmu pojawiły się w wielu innych produkcjach tworzonych lub współtworzonych przez firmy Walta Disneya, m.in. w filmach animowanych Magiczna gwiazdka Mikiego: Zasypani w Café Myszka (2001) i Jej Wysokość Zosia (2012), grach komputerowych z serii Kingdom Hearts: Kingdom Hearts (2002) i Kingdom Hearts: Birth by Sleep (2010), grze komputerowej Disney Magical World (2013) oraz grze mobilnej Disney Magic Kingdoms z 2016.

Postacie z Kopciuszka pojawiły się także w amerykańskich serialach Dawno, dawno temu (2011–2012, 2016–2018) i Once Upon a Time in Wonderland (2013).

• Kopciuszek II: Spełnione marzenia (2002)
• Kopciuszek III: Co by było, gdyby... (2007)

• Kopciuszek w bazie IMDb (ang.)
• Kopciuszek w bazie Filmweb