Niszczyciele typu Bojkij
 „Bujnyj” między 1901 a 1905 rokiem | |
| Kraj budowy | |
|---|---|
| Użytkownicy |
|
| Stocznia |
Zakłady Newskie, Petersburg |
| Wejście do służby |
1902–1907 |
| Wycofanie |
1904–1925 |
| Zbudowane okręty |
22 |
| Okręty w służbie |
0 |
| Dane taktyczno-techniczne[1][2] | |
| Wyporność |
350 ton |
| Długość |
64 metry |
| Szerokość |
6,4 metra |
| Zanurzenie |
2,59 metra |
| Napęd |
2 maszyny parowe potrójnego rozprężania |
| Prędkość |
26 węzłów |
| Zasięg |
1200 Mm przy prędkości 12 węzłów |
| Załoga |
62–69 |
| Uzbrojenie |
1 działo kal. 75 mm |
.svg.png){kind=small}
Niszczyciele typu Bojkij – rosyjskie niszczyciele z początku XX wieku. W latach 1901–1907 w krajowych stoczniach Zakłady Newskie w Petersburgu oraz Admiralicji i Nawal w Nikołajewie zbudowano 22 okręty tego typu. Jednostki weszły w skład Marynarki Wojennej Imperium Rosyjskiego w latach 1902–1907; większość służąca we Flocie Bałtyckiej po przebazowaniu na Daleki Wschód wzięła udział w wojnie rosyjsko-japońskiej, a te z Floty Czarnomorskiej w I wojnie światowej. W wyniku działań wojennych w obu konfliktach utracono łącznie dziewięć jednostek, w tym wcielonego do służby japońskiej „Biedowego”; ocalałe niszczyciele zostały złomowane w latach 20. XX wieku.
Projekt i budowa
Zbudowane w krajowych stoczniach niszczyciele typu Bojkij[a]. były ulepszoną i powiększoną wersją zaprojektowanych w brytyjskiej stoczni Yarrow jednostek typu Sokoł[1][2]. Spośród 22 zbudowanych jednostek 13 powstało w Zakładach Newskich w Petersburgu, cztery w Stoczni Admiralicji w Nikołajewie i pięć w stoczni Nawal w tym samym mieście[1][2]. Położenie stępek okrętów i ich wodowanie odbyło się w latach 1901–1904[1][2].
| Okręt | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Wejście do służby | Los |
|---|---|---|---|---|---|
| „Bojkij” (ex-„Akuła”) | Zakłady Newskie | 1901 | 11?/24 sierpnia 1901 | sierpień 1902 | internowany w Tsingtau w 1905; w latach 1918–1919 służył w Marine nationale jako „Quentin Roosevelt”; złomowany w 1923 |
| „Burnyj” (ex-„Makriel”) | 1901 | 29 września?/12 października 1901 | sierpień 1902 | samozatopiony 29 lipca?/11 sierpnia 1904 | |
| „Bujnyj” (ex-„Byczok”) | 1901 | 11?/24 sierpnia 1901 | wrzesień 1902 | samozatopiony 15?/28 maja 1905 | |
| „Brawyj” (ex-„Nalim”) | 1901 | 29 września?/12 października 1901 | wrzesień 1902 | złomowany w 1925 | |
| „Bystryj” (ex-„Płotwa”) | 1901 | 27 października?/9 listopada 1901 | 1902 | samozatopiony 15?/28 maja 1905 | |
| „Blestiaszczij” (ex-„Okunʹ”) | początek 1901 | 27 października?/9 listopada 1901 | wrzesień 1902 | samozatopiony 15?/28 maja 1905 | |
| „Bodryj” (ex-„Pieskar”) | 1901 | 4?/17 maja 1902 | wrzesień 1902 | internowany w Szanghaju w 1905; złomowany w 1922 | |
| „Biedowyj” (ex-„Kieta”) | 1901 | 4?/17 maja 1902 | październik 1902 | zdobyty w 1905 przez Japończyków; w latach 1905–1913 służył w Dai-Nippon Teikoku Kaigun jako „Satsuki”; złomowany w 1922 | |
| „Biezupriecznyj” (ex-„Pałtus”) | 1901 | 1?/14 czerwca 1902 | koniec 1902 | zatopiony 15?/28 maja 1905 | |
| „Widnyj” (ex-„Sig”) | 1901 | 1904 | sierpień 1905 | złomowany w 1922 | |
| „Żarkij” | Stocznia Admiralicji | 1902 | maj 1904 | 1905 | internowany w Bizercie w 1920, złomowany w 1924 |
| „Żywoj” | 1902 | 28 marca?/10 kwietnia 1903 | luty 1906 | zatonął 2?/15 listopada 1920 | |
| „Żywuczij” | 1902 | maj 1904 | 1906 | zatonął na minie 12?/25 kwietnia 1916 | |
| „Żutkij” | 1902 | maj 1904 | 1905 | złomowany w 1922 | |
| „Zawietnyj” (ex-„Bieługa”) | Nawal | lipiec 1901 | koniec 1901 | 1903 | samozatopiony 18 kwietnia?/1 maja 1918 |
| „Zawidnyj” (ex-„Karp”) | 1902 | wiosna 1903 | koniec 1903 | złomowany w 1923 | |
| „Zorkij” | styczeń 1904 | październik 1904 | sierpień 1905 | internowany w Bizercie w 1920, złomowany w 1924 | |
| „Zwonkij” | styczeń 1904 | listopad 1904 | sierpień 1905 | internowany w Bizercie w 1920, złomowany w 1924 | |
| „Lejtienant Puszczin” (ex-„Zadornyj”) | styczeń 1904 | listopad 1904 | sierpień 1907 | zatonął na minie 25 lutego?/9 marca 1916 | |
| „Groznyj” | Zakłady Newskie | czerwiec 1903 | 6?/19 lipca 1904 | jesień 1904 | złomowany w 1923 |
| „Gromkij” | lato 1903 | wiosna 1904 | październik 1904 | samozatopiony 15?/28 maja 1905 | |
| „Gromiaszczij” | 1903 | 1904 | 1905 | złomowany w 1924 |
Dane taktyczno-techniczne
Okręty typu Bojkij były niewielkimi, czterokominowymi niszczycielami, klasyfikowanymi do września 1907 roku jako torpedowce[1][2]. Długość całkowita wynosiła 64 metry, szerokość 6,4 metra i maksymalne zanurzenie 2,59 metra[1][b]. Wyporność jednostek wynosiła 350 ton[1][3][c]. Okręty napędzane były przez dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy 5700 KM, do których parę dostarczały cztery kotły[1][2]. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 26 węzłów[1][2]. Okręty mogły zabrać zapas węgla o maksymalnej masie 80 ton, co zapewniało zasięg wynoszący 1200 Mm przy prędkości 12 węzłów[1][2].
Uzbrojenie artyleryjskie okrętów stanowiły: umieszczone na nadbudówce dziobowej pojedyncze działo kalibru 75 mm Canet L/48 oraz pięć pojedynczych dział trzyfuntowych kalibru 47 mm Hotchkiss M1885 L/40[1][2]. Jednostki wyposażone były w jedną dziobową stałą i dwie pojedyncze obracalne pokładowe wyrzutnie torped kalibru 381 mm, z łącznym zapasem sześciu torped[1][2]. Ponadto mogły zabrać na pokład 12–18 min[1][2].
Załoga pojedynczego okrętu liczyła 62–69 oficerów, podoficerów i marynarzy[1][2].
Służba
Niszczyciele typu Bojkij zostały wcielone do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego w latach 1902–1907[2]. Pierwsze dziewięć niszczycieli tego typu, które weszły początkowo w skład Floty Bałtyckiej, zostało w pośpiechu wysłanych na Daleki Wschód, jednak przed wybuchem wojny rosyjsko-japońskiej do Port Artur dotarły tylko „Bojkij” i „Burnyj”, a pozostałe siedem musiało zawrócić („Biedowyj”, „Biezupriecznyj”, „Blestiaszczij”, „Bodryj”, „Brawyj”, „Bujnyj” i „Bystryj”)[4]. Powtórnie udały się w rejs na Daleki Wschód w składzie II Eskadry Oceanu Spokojnego w zespole kadma Felkerzama, płynąc krótszą drogą przez Kanał Sueski[5]. Tą samą drogą udały się świeżo wcielone do służby kolejne dwa niszczyciele typu Bojkij („Groznyj” i „Gromkij”), płynąc w zespole kmdra Dobrotworskiego[6][7]. „Bojkij” i „Burnyj” wzięły aktywny udział w obronie Port Artur: „Burnyj” został utracony po wejściu na skały po bitwy na Morzu Żółtym, a „Bojkij” po upadku twierdzy został internowany w Tsingtau[8][9]. Dziewięć niszczycieli typu Bojkij należących do II Eskadry wzięło udział w bitwie pod Cuszimą, w trakcie której utracone zostały „Biezupriecznyj”, „Blestiaszczij”, „Bujnyj”, „Bystryj” i „Gromkij”; „Bodryj” został internowany w Szanghaju, a „Biedowyj” zdobyty przez Japończyków[10][11]. Wcielono go następnie do składu Cesarskiej Marynarki Wojennej pod nazwą „Satsuki”, gdzie służył do 1913 roku[12].
W latach 1909–1913 dokonano modernizacji uzbrojenia będących w służbie jednostek: zdemontowano wszystkie wyrzutnie torped kalibru 381 mm i wszystkie działka kalibru 47 mm, instalując w zamian dwie pojedyncze wyrzutnie torped kalibru 450 mm oraz drugą armatę kalibru 75 mm Canet i sześć pojedynczych karabinów maszynowych kalibru 7,62 mm[1][2]. W okresie I wojny światowej na Dalekim Wschodzie służyły „Bodryj”, „Bojkij”, „Brawyj” i „Groznyj”[1], na Bałtyku „Gromiaszczij” i „Widnyj”[13][14], a we Flocie Czarnomorskiej „Lejtienant Puszczin”, „Zawidnyj”, „Zawietnyj”, „Zorkij”, „Zwonkij”, „Żarkij”, „Żutkij”, „Żywoj” i „Żywuczij”[15]. Okręty dalekowschodnie zostały podczas wojny domowej zdobyte w czerwcu 1918 roku we Władywostoku przez Japończyków, a następnie zdewastowane przez wycofujących się Białych w 1922 roku; złomowano je w latach 1922–1925[2][16]. Obie bałtyckie jednostki zostały w kwietniu 1918 roku przejęte przez Niemców, po czym odstawione do rezerwy zostały złomowane w latach 1922–1924[2]. Niszczyciele służące na Morzu Czarnym uczestniczyły w walkach z okrętami państwa centralnych, podczas których zostały utracone „Lejtienant Puszczin”, „Żywuczij” i „Zawietnyj”[17]. W maju i czerwcu ocalałe okręty zostały przejęte przez Niemców, a później przez aliantów i ostatecznie Białych lub bolszewików[18][19]. W 1920 roku „Żywoj” zatonął w sztormie na Morzu Azowskim, a „Zorkij”, „Zwonkij” i „Żarkij” udały się do Bizerty, gdzie zostały internowane przez Francuzów; złomowano je w 1924 roku[1][2].
Uwagi
- ↑ Taka nazwa typu liczącego 22 jednostki występuje u Gardiner, Chesneau i Kolesnik 1979 ↓, s. 207 i Gogin 2025B ↓. Podobnie podaje Bierieżnoj 2002 ↓, s. 251, z tym że do typu Bojkij (Akuła) zalicza 30 okrętów (22 + 8 typu Diejatielnyj). Natomiast Taras 2000 ↓, s. 162–164 dzieli go na dwa typy: niszczyciele typu Bujnyj (10 okrętów) i niszczyciele typu Gromkij (12 okrętów). Z kolei N. Afonin (Afonin 2005 ↓, s. 14, 31, 60, 67–68, Afonin 2012 ↓, s. 1, Afonin 2013 ↓, s. 1, Afonin 2014a ↓, s. 1 i Afonin 2014b ↓, s. 1) dzieli te okręty na cztery typy: Bujnyj (10 jednostek), Gromkij, a właśc. projekt 1903 (3 jednostki), Diejatielnyj, a właśc. projekt 1904 (8 jednostek) i Lejtienant Puszczin (9 jednostek).
- ↑ Niemal identyczne wartości podaje Gogin 2025B ↓. Natomiast Olender 2021 ↓, s. 620 podaje, że długość wynosiła 60,2 metra, szerokość 6,4 metra i zanurzenie 1,8 metra.
- ↑ Identycznie podaje Leyland i Brassey 1906 ↓, s. 300. Natomiast Gogin 2025B ↓ podaje wyporność normalną 427–445 ton i pełną 520–530 ton.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Gardiner, Chesneau i Kolesnik 1979 ↓, s. 207.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Gogin 2025B ↓.
- ↑ Olender 2021 ↓, s. 620.
- ↑ Dyskant i Michałek 2005 ↓, s. 94–95.
- ↑ Dyskant i Michałek 2005 ↓, s. 253–254, 264, 273.
- ↑ Dyskant i Michałek 2005 ↓, s. 289–292.
- ↑ Olender 2021 ↓, s. 484–486.
- ↑ Dyskant i Michałek 2005 ↓, s. 153, 246–247.
- ↑ Olender 2021 ↓, s. 321, 375.
- ↑ Dyskant i Michałek 2005 ↓, s. 400–412.
- ↑ Olender 2021 ↓, s. 546–554.
- ↑ Gogin 2025S ↓.
- ↑ Gozdawa-Gołębiowski 1994 ↓, s. 490.
- ↑ Herma 2010 ↓, s. 135, 362, 505.
- ↑ Brassey 1915 ↓, s. 185.
- ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 297.
- ↑ Gozdawa-Gołębiowski 1994 ↓, s. 160–167, 237, 326–328, 334, 414.
- ↑ Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 298.
- ↑ Gozdawa-Gołębiowski 1994 ↓, s. 573.
Bibliografia
- Nikołaj Afonin: Eskadriennyje minonoscy tipa «Bujnyj». Sankt Petersburg: Gangut, 2014, seria: Midel-Szpangout. nr 37. ISBN 978-5-904180-62-1. (ros.). [Н.Н. Афонин. Эскадренные миноносцы типа «Буйный».]
- Nikołaj Afonin: Eskadriennyje minonoscy tipa «Diejatielnyj». Sankt Petersburg: Gangut, 2013, seria: Midel-Szpangout. nr 35. ISBN 978-5-904180-76-8. (ros.). [Н.Н. Афонин. Эскадренные миноносцы типа «Деятельный».]
- Nikołaj Afonin: Eskadriennyje minonoscy tipa «Groznyj». Sankt Petersburg: Gangut, 2014, seria: Midel-Szpangout. nr 39. ISBN 978-5-904180-91-1. (ros.). [Н.Н. Афонин. Эскадренные миноносцы типа «Грозный».]
- Nikołaj Afonin: Eskadriennyje minonoscy tipa «Lejtienant Puszczin». Sankt Petersburg: Gangut, 2012, seria: Midel-Szpangout. nr 30. ISBN 978-5-904180-61-4. (ros.). [Н.Н. Афонин. Эскадренные миноносцы типа «Лейтенант Пущин».]
- Nikołaj Afonin: «Niewki». Eskadriennyje minonoscy tipa «Bujnyj» i jego modifikacyi. Sankt Petersburg: LeKo, 2005, seria: Eskadra. nr 2-3/2005. ISBN 5-902236-19-3. (ros.). [Н.Н. Афонин. «НЕВКИ». Эскадренные миноносцы типа «Буйный» и его модификации.]
- Siergiej Bierieżnoj: Kriejsiera i minonoscy: Sprawocznik. Moskwa: Wojennoje Izdatielstwo, 2002, seria: Korabli i suda Rossijskogo fłota. ISBN 5-203-01780-8. (ros.). [С.C. Бережной. Крейсера и миноносцы: Справочник.]
- Conway’s All The World’s Fighting Ships 1860–1905. Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik (red.). London: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 978-0-85177-133-5. (ang.).
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
- Józef Wiesław Dyskant, Andrzej Michałek: Port Artur Cuszima 1904–1905. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2005. ISBN 83-11-10209-0.
- Ivan Gogin: BOYKIY torpedo boats (1902 – 1907). Navypedia. [dostęp 2025-05-26]. (ang.).
- Ivan Gogin: SATSUKI destroyer (1902 / 1905). Navypedia. [dostęp 2025-05-26]. (ang.).
- Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
- Marek Herma: Rosyjska flota wojenna na Bałtyku w latach 1905–1917. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2010. ISBN 978-83-7271-606-4.
- Korabli rossijskogo impieratorskogo fłota 1892-1917 gg. А.Е. Таrаs (red.). Mińsk: Charwiest, 2000. ISBN 985-433-888-6. (ros.). [А.Е. Тарас. Корабли российского императорского флота 1892-1917 гг.]
- Piotr Olender: Wojna rosyjsko-japońska 1904–1905. Działania na morzu. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2021. ISBN 978-83-8178-686-7.
- The Naval Annual, 1906. J. Leyland, T.A. Brassey (red.). Portsmouth: J. Griffin and Co., 1906. (ang.).
- The Naval Annual, 1915. T.A. Brassey (red.). London: William Cloves and Sons, 1915. (ang.).
