Perłopiórka

Perłopiórka
Elachura formosa[1]
(Walden, 1874)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

perłopiórki
Alström et al., 2014[2]

Rodzaj

Elachura
Oates, 1889[3]

Gatunek

perłopiórka

Synonimy
  • Troglodytes formosus Walden, 1874[4]
  • Troglodytes punctatus Blyth, 1845[5]
  • Elachura punctata — Oates, 1889[3]
  • Elachura laurentei La Touche, 1923[6]
  • Spelaeornis formosus (Walden, 1874)[1]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[7]

Perłopiórka (Elachura formosa) – gatunek małego ptaka zamieszkującego nieregularnie Azję Południowo-Wschodnią. Należy do monotypowego rodzaju Elachura w monotypowej rodzinie perłopiórek (Elachuridae). Reprezentuje starą linię rozwojową, nie ma współcześnie blisko sobie spokrewnionych taksonów. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia

Po raz pierwszy perłopiórkę opisał w 1845 angielski zoolog i farmaceuta Edward Blyth na łamach „The journal of the Asiatic Society of Bengal”, nadając nowemu gatunkowi nazwę Troglodytes punctatus. Holotyp pochodził z Dardżyling (Bengal Zachodni, Indie)[5]. Jednak nazwa nadana przez Blytha okazała się identyczna z nazwą użytą w 1823 przez Christiana Ludwiga Brehma w odniesieniu do strzyżyka[4][8]. W 1874 na łamach „The Ibis” pomyłkę tę skorygował szkocki ornitolog i żołnierz Arthur Hay, 9. markiz Tweeddale, wówczas jeszcze znany jako wicehrabia Walden; nadał on perłopiórce nową nazwę – Troglodytes formosus[4].

Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza perłopiórkę w monotypowym rodzaju Elachura w monotypowej rodzinie perłopiórek (Elachuridae)[9]. Wcześniej tradycyjnie przypisywana była ona do rodziny tymaliowatych (Timaliidae), najczęściej w rodzaju Spelaeornis[10]. Rodzaj Elachura został opisany w 1889 przez Eugene’a Williama Oatesa, który jednak zachował stary epitet gatunkowy i opisał perłopiórkę jako E. punctata[3]. Nową rodzinę Elachuridae opisali w 2014 Alström et al. na podstawie wyników badań genetycznych. Stanowi ona klad bazalny w kladzie Passerida. Nie ma współczesnych, blisko spokrewnionych z perłopiórką taksonów; reprezentuje ona reliktową linię rozwojową. Pokrewieństwo z innymi taksonami w obrębie Passerida jest niejasne. Pod względem morfologii i ekologii perłopiórka przypomina skąpoogonki (Pnoepygidae). W wielu aspektach podobna jest także do strzyżyków Troglodytes. Pieśń perłopiórki jest mało podobna do pieśni innych azjatyckich wróblowych. Prawdopodobnie podobieństwo do przedstawicieli Spelaeornis i Troglodytes wynika z paralelizmu ewolucyjnego[2].

W 1923 John David Digues La Touche opisał nowy gatunek Elachura laurentei, którego holotypem był jeden osobnik o nieznanej płci i wieku pochodzący z Junnanu. La Touche przypuszczał, że mogła być to melanistyczna lub młoda perłopiórka (wówczas wyglądu młodego osobnika jeszcze nie znano), lecz uznał ubarwienie spodu ciała i proporcje za znacząco odmienne[6]. W Check-list of birds of the world (1964) uznano Elachura laurentei za synonim E. formosa[11]. Osobniki z odkrytej w czasach współczesnych populacji z Laosu nie mają białych plamek na gardle i piersi, być może reprezentują osobny podgatunek perłopiórki[12].

Przed zmianami w systematyce w języku polskim gatunek był znany jako tajwaneczka[13] lub tymalek nakrapiany[14]; nazwa perłopiórka została wprowadzona w 2017[13].

Morfologia

Detale upierzenia głowy na ilustracji z 1889

Długość ciała wynosi około 10 cm[12], w tym około 3 cm przypada na ogon[2]. U dwóch zbadanych osobników, samca i samicy, długość skrzydła wynosi 46 mm, długość dzioba – 14 mm, długość skoku – 18 mm, a długość ogona – 30 mm u samca i 25 mm u samicy[15]. W upierzeniu dymorfizm płciowy nie występuje[15][16]. Ciemię, kark, pokrywy uszne i wierzch ciała pokrywają brązowoszare pióra, z których wiele ma przed końcem białawą lub jasnopłową plamkę i różnorodne czarniawe wzory. Pierś i gardło zdobią szaro-brązowe cętki, na niektórych piórach przed końcem występują białawe lub czarniawe wzory. Pozostała część spodu ciała ma barwę jasnordzawą, zaś na wielu piórach znajdują się ulokowane przed końcem czarniawe wzory i białe końcówki; szczególnie wyraźnie widać to na bokach ciała. Zewnętrzne chorągiewki lotek i sterówki są rdzawe z szerokimi, dość daleko od siebie rozłożonymi czarniawymi paskami[2]. Tęczówka brązowa (ciemnobrązowa), podobnie jak dziób i nogi[15][17]. Osobniki młodociane wyróżniają się znacznie ciemniejszym upierzeniem[15][18], mają również intensywniej białe kropki[18].

Zasięg występowania

Zasięg występowania perłopiórki rozciąga się od wschodniego Nepalu na wschód po wzgórza północno-wschodnich Indii, północno-wschodni Bangladesz, północną i zachodnią Mjanmę, północną Tajlandię, północno-wschodnie Chiny (południowo-wschodni Tybet, zachodni, centralny i północno-wschodni Junnan na wschód po Hunan, północno-zachodni Fujian i północny Guangdong), północny i centralny Laos oraz północny Wietnam (północny Tonkin, północny Annam)[12]. Według szacunków BirdLife International obejmuje 2,84 mln km²[19].

Ekologia i zachowanie

Środowiskiem życia perłopiórek jest podszyt i gęste zarośla w podmokłych lasach szerokolistnych strefy umiarkowanej i subtropikalnej. Są to między innymi lasy rododendronów[12] z gęsto porastającymi runo paprociami, omszałymi skałami i murszejącymi pniami drzew[15]. Ogółem występują na terenach położonych powyżej 480 m n.p.m.[18] W Nepalu perłopiórki odnotowywano na wysokości 800–2300 m n.p.m.[16], w Chinach – 1100–2150 m n.p.m.[17], w Indiach – do 2300 m n.p.m. (Sikkim)[15]. Żywią się owadami, jednak brakuje dokładniejszych informacji o składzie ich pożywienia[12].

Lęgi

Okres lęgowy w Indiach[18] trwa od kwietnia do maja[12][18]. Brak potwierdzonych informacji o gnieździe[12][16][15]. Jedno przypisywane perłopiórce[12] (inne źródło sugeruje, że takich gniazd było więcej) miało kształt głębokiej, częściowo zadaszonej miseczki. Budulec stanowiły liście, uschnięte trawy, korzenie i inna materia roślina, a gęstą wyściółkę – pierze. Gniazdo mieściło się na ziemi, na skarpie, w połowie ukryte[15]. Zniesienie liczy 3 lub 4 jaja. Mają białą skorupkę pokrytą rdzawobrązowymi plamami[16][15] i wymiary około 16,5 na 12,5 mm[15].

Status zagrożenia

IUCN uznaje perłopiórkę za gatunek najmniejszej troski od 2000 roku (stan w 2025). Wcześniej w 1988 i 1994 została sklasyfikowana jako gatunek bliski zagrożenia. BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie spadkowy ze względu na utratę siedlisk leśnych[19]. W Nepalu perłopiórki w 2016 były określane jako bardzo rzadkie (w 2001 – jako rzadkie[16]), występujące bardzo lokalnie we wschodniej części kraju[20].

Przypisy

  1. 1 2 Elachura formosa, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 3 4 Alström i inni, Discovery of a relict lineage and monotypic family of passerine birds, „Biology letters”, 3, 10, 2014, DOI: 10.1098/rsbl.2013.1067.
  3. 1 2 3 Eugene W. Oates, The fauna of British India, including Ceylon and Burma, 1889, s. 339–340.
  4. 1 2 3 Arthur Hay, XII.—Letters, Announcements, &c.: To the Editor of The Ibis, „Ibis”, 1874, s. 91 [dostęp 2019-11-04].
  5. 1 2 Edward Blyth, Notices and Descriptions of various new or little known Species of Birds, „The journal of the Asiatic Society of Bengal”, 1845, s. 589.
  6. 1 2 J.D. La Touche, ''Elachura laurentei'' sp.nov., „Bulletin of the British Ornithologists' Club”, 43, 1923, s. 172–173.
  7. ↑ Elachura formosa, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  8. ↑ C.L. Brehm, Lehrbuch der Naturgeschichte aller europäischen Vögel, t. 1, Jena 1823, s. 318 (niem.).
  9. ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-04-06]. (ang.).
  10. ↑ Elachura (Elachuridae). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-11-05].
  11. ↑ Herbert D. Deignan, Raymond A. Paynter & S. Dillon Ripley: Check-list of birds of the world. T. 10. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology, 1964, s. 297.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 Collar, N., Robson, C. & de Juana, E.: Spotted Elachura (Elachura formosa). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona [on-line]. 2019. [dostęp 2019-11-04].
  13. 1 2 Mielczarek, P. & M. Kuziemko: Kompletna lista ptaków świata (wersja: 2019-10-15). Uaktualnienia strony (Updates). 15 października 2019. [dostęp 2019-11-05].
  14. ↑ P. Mielczarek, W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 292, 1999. ISSN 0550-0842.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Sálim Ali, Sidney Dillon Ripley, Handbook of the birds of India and Pakistan: together with those of Bangladesh, Nepal, Sikkim, Bhutan and Sri Lanka, wyd. 2, t. 6. Cuckoo-Shrikes to Babaxes, Mumbaj: Oxford University Press, 1996, s. 166, ISBN 0-19-562978-7.
  16. 1 2 3 4 5 Tej Kumar Shrestha: Birds of Nepal: Field Ecology, Natural History and Conservation. T. 2. Steven Simpson Books, 2001, s. 185–186. ISBN 978-0-9524390-9-7.
  17. 1 2 J. MacKinnon, K. Phillipps: A Field Guide to the Birds of China. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 0-19-854940-7. (ang.).
  18. 1 2 3 4 5 Craig Robson, A Field Guide to the Birds of South-East Asia, New Holland, 2008, s. 509.
  19. 1 2 Species factsheet: Spotted Elachura Elachura formosa [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2025-04-06] (ang.).
  20. ↑ Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp, Hem Sagar Baral: Birds of Nepal: Revised Edition. Bloomsbury Publishing, 2016, s. 246.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.