Koszary w Staszowie
 Budynki dawnego domu oficerskiego przy koszarach | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Typ budynku |
koszary |
| Pierwszy właściciel | |
| Kolejni właściciele | |
Koszary w Staszowie – kompleks koszarowy znajdujący się na terenie garnizonu Staszów.
Charakterystyka
Staszowskie koszary kawaleryjskie ulokowane po zachodniej stronie rzeki Czarnej przy ul. Koszarowej 4 i 7 oraz ul. Krakowskiej 44 pobudowane były pod koniec XIX w.[1] przez Rosjan i zajmowane do 1910 przez różne formacje wojsk rosyjskich, na koniec 14 Małorosyjski pułk dragonów[2]. Dokładnej daty ich budowy nie ustalono. Niektóre źródła wskazują, że wybudował je dla carskiego wojska liczącego ok. 800 żołnierzy Maciej Radziwiłł z Rytwian[1][3].
Po odzyskaniu niepodległości koszary przejęło Wojsko Polskie. W chwili zakończenia wojny polsko-bolszewickiej kwaterował w nich szwadron zapasowy 2 pułku ułanów[4]. Koszary opuścił 3 kwietnia 1921 i przeszedł do Suwałk[4]. Od 27 sierpnia 1921 kwaterowało tam dowództwo 24 pułku ułanów i jego 1. i 2 szwadron[5]. Wiosną 1922 ułani opuścili Staszów[6]. W 1922 r. w związku z masowymi zachorowaniami mieszkańców na czerwonkę i dur brzuszny jeden z budynków koszarowych zajęty został na tymczasowy szpital. Po przeniesieniu chorych na rekonwalescencję do pobliskiej Dobrej, budynek oddano wojsku[7]. W 1922[6] lub 1923[8] r. obiekty wojskowe zajął detaszowany do Staszowa 1 batalion[9] 2 pułku piechoty Legionów[6].
Powierzchnia koszar wynosiła 2 ha 59 arów i 63 m². W ich skład wchodziły dwa budynki do zakwaterowania żołnierzy, stajnia, dwa magazyny, dwa budynki gospodarcze, kuźnia, komora gazowa i ujeżdżalnia koni. Przy koszarach zlokalizowany był plac ćwiczeń z boiskiem sportowym, o łącznej powierzchni 3 ha[9]. Poza terenem koszar, przy ul. Krakowskiej, wojsko dysponowało „Domem Żołnierza” z salą teatralną w budynku dawnej cerkwi św. Jerzego, o powierzchni 73 arów i 12 m², oraz wartownią i prochownią, o powierzchni 52 ary i 5 m²[9]. W odległości około 200 m na wschód od dawnej cerkwi stał duży budynek, w którym od czasów carskich mieściła się wojskowa łaźnia i pralnia[3].
Działania zbrojne prowadzone w okresie I wojny światowej w tym regionie doprowadziły do dewastacji koszar[2]. Po detaszowaniu 1 batalionu 2 ppl odremontowano budynki koszarowe, ujeżdżalnię, łaźnię i pralnię[8]. Ponieważ koszary wybudowano dla oddziałów kawalerii, ich znaczną część stanowiły stajnie, a mało miejsca było na zakwaterowanie żołnierzy[9]. Dla kadry oficerskiej, podoficerskiej oraz żołnierzy zawodowych i ich rodzin, wybudowano dom oficerski przy prawym brzegu rzeki Czarnej, na północ od koszar[10]. Budynek mieszkalny powstał z Funduszu Kwaterunku Wojskowego. Oddano go do użytku 16 października 1928 r. Budynek liczył 20 mieszkań[11] i 82 izby[6]. Kadrę podoficerską, dla której nie wystarczyło mieszkań, kwaterowano czasowo w wydzielonej części budynku koszarowego lub w wynajętych w mieście mieszkaniach. Kilku podoficerów zawodowych wybudowało w Staszowie własne domy[12].
Garnizon Staszów, oprócz terenów szkoleniowych przy koszarach, dysponował także strzelnicą i placem ćwiczeń o powierzchni 20 ha i 15 arów w pobliskim Radzikowie[13]. Strzelnica przy koszarach przeznaczona była do szkoleń z broni małokalibrowej, a pełnowymiarowa strzelnica przygotowana w Radzikowie do strzelań amunicją bojową piechoty na odległość 100, 200 i 300 m[14]. Na ćwiczenia polowe oddziały wyruszały m.in. do Radzikowa, Pocieszki, Pluskawy i Pipały (integralne części miasta Staszów) oraz w Górki Oględowskie[15]. Dowódca 1 batalionu i dowódcy kompanii mieli przydzielone konie do jazdy wierzchem. Nie jest znana liczba koni taborowych[12], wiadomo tylko, że trzymano je by ciągnęły ciężkie wozy ze sprzętem i amunicją[16].
W sierpniu 1939 r. zmobilizowane wojsko opuściło koszary by uczestniczyć w kampanii wrześniowej. Po II wojnie światowej jeszcze w 1956 r. obiekty wojskowe w Staszowie były własnością Wojska Polskiego. Wówczas kompleks koszarowy użytkowała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, a budynek mieszkalny Ministerstwo Leśnictwa. W byłej cerkwi działał dom kultury, a z budynków łaźni korzystała Spółdzielnia Szewsko-Cholewkarska[9]. W latach 80. XX w. budynek mieszkalny użytkowany był przez Lasy Państwowe[10], w krytej ujeżdżalni na rogu ulic Krakowskiej i Oględowskiej działał magazyn zbożowy, a w miejscu dawnej cerkwi funkcjonowało wybudowane w latach 70. XX w. kino „Syrena”[3]. W dawnych koszarach mieściły się budynki Zespołu Szkół Mechanicznych[16], a na terenie przykoszarowego placu ćwiczeń, położonego na zachód od koszar przy ul. Oględowskiej, zlokalizowane zostało osiedle domów jednorodzinnych[3]. W latach 90. XX wieku w byłej łaźni działały zakłady „WUMET”[17].
Obecnie (2019) byłe koszary w Staszowie zajmuje Zespół Szkół im. Stanisława Staszica przy ul. Koszarowej, a dom oficerski ponownie pełni swoją funkcję mieszkaniową[18] dla ludności cywilnej. W krytej ujeżdżalni znajduje się sklep[18]. Po dawnej cerkwi ocalało jedynie ogrodzenie przy ul. Krakowskiej 17[18].
Przypisy
- 1 2 Więckowski 1995 ↓, s. 13.
- 1 2 Kucharski i Tym 2019a ↓, s. 25–26.
- 1 2 3 4 Żal 1987 ↓, s. 80.
- 1 2 Kucharski i Tym 2019b ↓, s. 30.
- ↑ Kucharski i Tym 2019a ↓, s. 25.
- 1 2 3 4 Kucharski i Tym 2019a ↓, s. 27.
- ↑ Zarębski 1982 ↓, s. 42.
- 1 2 Więckowski 1995 ↓, s. 14.
- 1 2 3 4 5 Banaszek 2023 ↓, s. 48–50.
- 1 2 Żal 1987 ↓, s. 85.
- ↑ Banaszek 2023 ↓, s. 111–113.
- 1 2 Więckowski 1995 ↓, s. 18.
- ↑ Banaszek 2023 ↓, s. 74–75.
- ↑ Więckowski 1995 ↓, s. 14–17.
- ↑ Żal 1987 ↓, s. 88.
- 1 2 Duda 1987 ↓, s. 183.
- ↑ Więckowski 1995 ↓, s. 22.
- 1 2 3 Kucharski i Tym 2019a ↓, s. 30.
Bibliografia
- Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 24 pułk ułanów. T. 18. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2019, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.
- Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 2 pułk ułanów. T. 21. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2019, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.
- Tadeusz Banaszek, Budownictwo wojskowe między Wisłą a Pilicą w XIX-XXI w., Łódź 2023, ISBN 978-83-7729-719-3.
- Jerzy Władysław Więckowski, Żołnierze Staszowa, wyd. 1, Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, 1995, ISBN 83-904175-4-5.
- Michał Żal, Historia I Staszowskiego Batalionu 2 Pułku Piechoty (od 1914 roku do września 1939 roku), [w:] Almanach Staszowski, wyd. 1, t. 2, Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, 1987, s. 79–99.
- Stanisław Duda, Miałem wtedy 29 lat ..., [w:] Almanach Staszowski, wyd. 1, t. 2, Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, 1987, s. 182–191.
- Maciej Zarębski, Z historii staszowskiej służby zdrowia, [w:] Almanach Staszowski, wyd. 1, t. 1, Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, 1982, s. 36–49.