3 Oddział Ochrony Pogranicza

3 Oddział Ochrony Pogranicza
Ilustracja
Ulica Piotra Skargi w Szczecinie, budynek w którym stacjonował początkowo 3 Oddział OP (grudzień 2008)
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

10 listopada 1945

Rozformowanie

21 września 1946

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Sergiusz Czesnakow[1]

Organizacja
Numer

poczty polowej: 52168[2]
JW 1823[a]

Dyslokacja

Szczecin

Formacja

Wojska Ochrony Pogranicza

Podległość

Wydział Wojsk Ochrony Pogranicza II kat. przy Pomorskim Okręgu Wojskowym[b][4]

Skład

Etat Nr 8/8-B[5]

3 Oddział Ochrony Pogranicza – zlikwidowany oddział w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy polsko-niemieckiej i granicy morskiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Grupa żołnierzy 3 Oddziału WOP w drodze do organizującej się strażnicy. Siedzący na wozie w rogatywce ppor. Eugeniusz Rułko. (1945)

3 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1823 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946)[6] sformowany na podstawie rozkazu nr 05 dowódcy Wojskowego Okręgu Morskiego z 12 października 1945 według etatu nr 8/8–B w składzie pięciu komendantur odcinków i 25 strażnic o stanie 2507 oficerów, podoficerów i szeregowców i 23 pracowników cywilnych[7][5].

Na terenie Pomorskiego Okręgu Wojskowego, który formował oddział WOP nr 3. wystąpiły skumulowane problemy natury kadrowej i materiałowo-technicznej. Stąd też formowanie oddziału WOP nr 3 rozpoczęte 16 października 1945 w Szczecinie[c], który miał ochraniać część granicy zachodniej i morskiej w oparciu głównie o zasoby stanu osobowego z[9][10]:

od samego początku przebiegało z oporami. Zwłaszcza że 12. Dywizja Piechoty, która miała zgodnie z wydanym rozkazem przekazać organizowanemu oddziałowi do 11 listopada 1945 2176 ludzi, w tym 76 oficerów i 500 podoficerów, nie wywiązała się z nałożonego na nią zadania. W wyniku czego 1 listopada 1945 oddział liczył zaledwie 139 ludzi, w tym 135 oficerów i 4 podoficerów[d]. Dopiero w dniach 8–9 listopada 1945 z 12. Dywizji Piechoty przybyło 688 ludzi, w tym 20 podoficerów. Mimo takiego stanu rzeczy dowódca oddziału ppłk Sergiusz Czesnakow rozkazem organizacyjnym nr 1 z 9 listopada 1945 nakazał zorganizowanie dwóch komend odcinków nr 11. i 12. oraz ich wyjście tego samego dnia na odcinek ochraniany przez 43. pp 12. DP Kostrzyn–Gryfino. Zorganizowane pospiesznie Komendy Odcinków WOP nr 11. i 12. wraz ze skompletowanymi załogami strażnic tego samego dnia wyszły ze Szczecina i 10 listopada 1945 przejęły ochronę granicy[9] od 43. pp 12. DP[12].

Zasadnicze zakończenie prac nad organizacją oddziału i przejęcie przez niego formalnie ochranianego odcinka granicy państwowej od 12. DP nastąpiło 13 listopada 1945 i przystąpiono do pełnienia służby granicznej[13], mimo że w chwili przejmowania granicy od 12. Dywizji Piechoty stan liczebny oddziału daleki był od stanu etatowego[e]. Rzeczywiste przejęcie całego dotychczas ochranianego przez 12. Dywizję Piechoty odcinka granicy państwowej nastąpiło dopiero 4 grudnia 1945, kiedy to 15. Komenda Odcinka WOP przejęła odcinek granicy państwowej od Kanału Piastowskiego po wyspę Wolin od 39. pp 12. DP[g][15].

Miejscem postoju Oddziału miał być początkowo Starogród (obecnie Stargard)[h][7], ale faktycznie pierwszą siedzibą dowództwa był budynek w Szczecinie przy ul. Piotra Skargi 35, a następnie koszary przy ul. Żołnierskiej[i].

Przejęcie wyznaczonego odcinka granicy, które nastąpiło ze znacznym opóźnieniem w stosunku do terminu wyznaczonego rozkazem, nie oznaczało końca procesu formowania oddziału. Według oceny Departamentu WOP, mimo że Pomorski Okręg Wojskowy organizował w pierwszej kolejności tylko ten jeden oddział, „praca nad formowaniem szła tu najgorzej”[18]. Podjęte działania na rzecz poprawy stanu organizacji oddziału sprawiły, że do końca stycznia 1946 udało się uzupełnić oddział do stanu bliskiemu etatowi – 83,3%. Nastąpiło to w wyniku skierowania w grudniu 1945 i styczniu 1946 do oddziału głównie z 12. Dywizji Piechoty i 1. Dywizji Rolno-Gospodarczej (DR-G) 825 ludzi, w tym 24 oficerów i 307 podoficerów[j]. W marcu 1946 oficer Departamentu WOP mjr Tadeusz Bożejko, nadzorujący przekazywanie obowiązków dowódcy oddziału przez ppłk. Sergiusza Czesnakowa, mjr. Aleksandrowi Bochanowi stwierdził, że „organizacja oddziału nie została jeszcze faktycznie zakończona”[k][22].

Na podstawie rozkazu Nr 0153/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 21 września 1946 jednostka została przeformowana w 3 Szczeciński Oddział WOP[23][24].

Struktura organizacyjna oddziału

Stan w 1945[25]:
  • Dowódca oddziału
  • Zastępca ds. polityczno-wychowawczych
    • Wydział polityczno-wychowawczy
  • Zastępca ds. liniowych
    • Kierownik służby psów
  • Szef sztabu
  • Zastępca ds. wywiadu
    • Wydział wywiadowczy
  • Pomocnik ds. gospodarczych
    • Wydział zaopatrzenia materiałowo-technicznego
    • Sekcja kwatermistrzowsko-eksploatacyjna
    • Kompania gospodarcza
  • Szef służby inżynieryjnej
  • Szef służby samochodowej
  • Szef służby chemicznej
  • Szef służby sanitarnej
  • Szef służby weterynaryjnej
    • Ambulatorium weterynaryjne

1 grudnia 1945 oddział liczył 1597 żołnierzy i 14 pracowników cywilnych. Obejmował 5 komendantur odcinków ze strażnicami w terenie[26]:

I kategorii[27]:
III kategorii[27]:

Ochrona granicy

3 Oddział OP przejął ochronę granicy państwowej od 12 Dywizji Piechoty wzmocnionej szwadronem ułanów 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii i pododdziałami 13 pułku WW. Ochraniał odcinek granicy państwowej na Odrze od Kostrzyna do Gryfina i na lądzie, na zachód od Szczecina i Świnoujścia, do Wybrzeża Bałtyku. Port Szczecin przyjęto od Armii Czerwonej w październiku 1947[27].

Sąsiednie oddziały Ochrony Pogranicza

Dowódcy oddziału

  • ppłk Sergiusz Czesnakow[1][32] (był 9.11.1945[15]–był 03.1946[22]).
  • mjr Aleksandr Bochanow (po 03.1946)[22].

Żołnierze oddziału

Przekształcenia

3 Oddział Ochrony Pogranicza → 3 Szczeciński Oddział WOP → 8 Brygada Ochrony Pogranicza → 12 Brygada WOP → 12 Pomorska Brygada WOP → Pomorska Brygada WOP → Pomorski Oddział Straży Granicznej

Uwagi

  1. ↑ Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 053/Org. z 30.03.1946.
  2. ↑ Etat 8/5 Wydziału Służby Pogranicznej Pomorskiego OW kat. II przewidywał stan 29 ludzi, w tym 3 pracowników cywilnych[3].
  3. ↑ Pierwotne miejsce dyslokacji dowództwa oddziału Stargard Szczeciński[8].
  4. ↑ Meldunek sytuacyjny 3. Oddziału WOP z 12.11.1945[11].
  5. ↑ W dniu 13.11.1945 Oddział WOP nr 3. liczył, 1173 ludzi, w tym 192 oficerów i 32 podoficerów. Do stanu etatowego brakowało: 59,5% oficerów, 95% podoficerów, 58,7% szeregowców[9].
  6. ↑ Porozumienie między Rządem Rzeczpospolitej Polskiej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o przekazaniu władzom polskim portu w Szczecinie z 17.09.1947[14].
  7. ↑ Datę tę należy przyjąć za zakończenie procesu obsadzania granicy zachodniej przez jednostki Wojsk Ochrony Pogranicza, aczkolwiek przejęcie portu szczecińskiego oraz odcinków nadbrzeżnych w jego rejonie nastąpiło dopiero we wrześniu 1947, z chwilą opuszczenia tego rejonu przez jednostki Armii Czerwonej[f]
  8. ↑ Rozkaz organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego dowódcy WP podpisanego przez szefa Sztabu Generalnego WP gen. broni Władysława Korczyca i zastępcę szefa Sztabu Generalnego gen. bryg. Jana Rotkiewicza. Powyższy rozkaz stwierdzał, że „zgodnie z planem rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dla ochrony granic na czas pokoju”, powołuje się Wojska Ochrony Pogranicza (WOP)[16].
  9. ↑ Spośród 11 oddziałów ochrony pogranicza tylko dwa – 8. i 9. utrzymały w 1945 miejsca dyslokacji swych dowództw. Pozostałe oddziały ochrony pogranicza przeniosły miejsca dyslokacji swych dowództw bądź też już w chwili ich formowania przeniosły się do innych miejscowości[17].
  10. ↑ ASGran., 327.1, Biuletyn sprawozdawczo-informacyjny WOP; nadal jednak do stanu etatowego brakowało 25% oficerów i 6% szeregowców; CAW, prot. 10/52, t. 545, k. 10 i 50; t. 3834, k. 84, Meldunki o stanie bojowym 3 Oddziału WOP[19].
  11. ↑ ASGran., 317.42, Meldunek z przebiegu przekazywania obowiązków dowódcy Oddziału WOP nr 3[20][21]
  12. ↑ Na wniosek Departamentu WOP rozkaz organizacyjny naczelnego dowódcy WP nr 0304/Org. z 28 października 1945, nakazujący do 15 października 1945 „celem strzeżenia i kontrolowania wszelkiego rodzaju przejść granicznych” uzupełnić obsadę sekcji porozumiewawczych konfliktów granicznych i kontroli punktów przejściowych Departamentu WOP i wydziałów WOP oraz sformować 51 przejściowych punktów kontrolnych (PPK), w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotnicze. Wydany rozkaz obarczał zadaniem sformowania PPK oddziały ochrony pogranicza oraz Wydział WOP Warszawskiego OW[29].
  13. ↑ wg. Prochwicza: Oddziały ochrony pogranicza nr 2., 3. i 8. – formowały po 4 PPK[30].
  14. ↑ Rozkaz Ministra Obrony Narodowej nr 0153/Org.z 21.09.1946.
  15. ↑ Rozkaz Ministra Obrony Narodowej nr 0153/org. z dnia 21.09.1946 (ASGran., sygn. 2825/1 ↓, s. 103).
  16. ↑ Rozkaz organizacyjny szefa Departamentu WOP nr 013 z 21 marca 1947.
  17. ↑ Praktyka wykazała, że nieuzasadnione było tworzenie we wszystkich oddziała WOP grup manewrowych po 175 żołnierzy i oficerów każda[31].
  18. ↑ Rozkazz organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego d-cy WP.

Przypisy

  1. 1 2 Ławski 1974 ↓, s. 253.
  2. ↑ ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  3. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21 przypis 33.
  4. ↑ Ławski i Żmuda 1966 ↓, s. 28, 40.
  5. 1 2 Prochwicz 2010 ↓, s. 13, przypis 14.
  6. ↑ Zestawienie numerów historycznych jednostek wojskowych. jednostki-wojskowe.pl. [dostęp 2023-03-18]. (pol.).
  7. 1 2 Dominiczak 1971 ↓, s. 71.
  8. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 31 przypis 61.
  9. 1 2 3 Dominiczak 1985 ↓, s. 53.
  10. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 31.
  11. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 32 przypis 64.
  12. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 31–32.
  13. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 30–31.
  14. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 32 przypis 68.
  15. 1 2 Prochwicz 2010 ↓, s. 32.
  16. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 12.
  17. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 15 przypis 21.
  18. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 33 przypis 69.
  19. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 33 przypis 70.
  20. ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 87.
  21. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 33 przypis 71.
  22. 1 2 3 Prochwicz 2010 ↓, s. 33.
  23. ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 126–127.
  24. ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 58.
  25. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 23 Źródło: CAW, Sztab Generalny-Zarząd VI, 322, Etat nr 8/8.
  26. ↑ Wojtaszak i Kozłowski 2001 ↓, s. 277.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Jackiewicz 1998 ↓, s. 57.
  28. 1 2 Wojtaszak i Kozłowski 2001 ↓, s. 278.
  29. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14.
  30. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14, przypis 18.
  31. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 58–59.
  32. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 55.

Bibliografia

  • Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356. (pol.).
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
  • Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X–XX wiek : materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. : praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
  • Jerzy Prochwicz. Organizacja Wojsk Ochrony Pogranicza wrzesień 1945–grudzień 1945. „Problemy Ochrony Granic”. Biuletyn nr 44 (2010), s. 7–40, 2010. Piotrków Trybunalski: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia Piotrków Trybunalski. (pol.). 
  • Jan Ławski, Czesław Żmuda: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1946. T. Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (40). Warszawa: 1966, s. 3–48.
  • Archiwum Straży Granicznej, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1842/6, Historia Pomorskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Szczecin 1961.
  • Regulamin Służby Granicznej Część I – Zasady Ogólne, t. WOP 1/67, Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza, 1968, s. 1–88.
  • Archiwum Straży Granicznej, sygn.. 217/143 k. 7–8. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
  • Archiwum Straży Granicznej, Zespół DWOP, sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek Wojsk Ochrony Pogranicza.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.