5 Oddział Ochrony Pogranicza
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
grudzień 1945 |
| Rozformowanie |
21 września 1946 |
| Tradycje | |
| Kontynuacja | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
ppłk Stanisław Wyderka[1] |
| Organizacja | |
| Numer |
poczty polowej: 52174[2] |
| Dyslokacja | |
| Formacja | |
| Podległość |
Wydział Służby Pogranicznej kat. II przy Dowództwie Warszawskiego OW[b][4] |
| Skład | |
.svg.png){kind=small}
5 Oddział Ochrony Pogranicza – zlikwidowany oddział w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy polsko-radzieckiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
5 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1842 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946)[6] został sformowany na podstawie rozkazu organizacyjnego Nr 0245/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 13 września 1945 przez Warszawski Okręg Wojskowy według etatu Nr 8/8-C[5] o stanie 1856 oficerów, podoficerów i szeregowców oraz 23 pracowników cywilnych[7] z żołnierzy 1., 15. i 18. Dywizji Piechoty, na podstawie rozkazu NDWP nr 0245/org. z 13 września 1945[c][9] w składzie czterech komendantur odcinków i 16 strażnic[7]. Sztab oddziału stacjonował w Węgrzewie i Olsztynie[d][11].
Na podstawie rozkazu Nr 0153/Org. Naczelnego Dowódcy WP z dnia 21 września 1946 jednostka została przeformowana[12]. Na jej bazie powstał 5 Mazurski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza.
Struktura organizacyjna
- Stan w 1945[11]:
- dowództwo sztab i pododdziały przysztabowe
- grupa manewrowa
- 22 komenda odcinka – Braniewo
- 23 komenda odcinka – Bartoszyce
- 24 komenda odcinka – Węgorzewo
- 25 komenda odcinka – Filipów, potem Kowale Oleckie
- 3 przejściowe punkty kontrolne (PPK)[e][f]:
Ochrona granicy
Działalność oddziału charakteryzowała się rygorystycznym egzekwowaniem przepisów w strefie nadgranicznej. Były one uciążliwe zarówno dla osób przekraczających granicę, jak i dla ludności zamieszkałej w strefie. Istniały wówczas tendencje do maksymalnego ograniczenia ruchu granicznego, w tym także paszportowego.
W 1946 zatrzymano około 245 osób, ujawniono przemyt o wartości około 87 380 złotych. W strefie nadgranicznej zatrzymano około 100 osób za szabrownictwo, rabunek i nielegalne posiadanie broni[15]. Ze Związku Radzieckiego przemycano odzież wojskową, wyroby ze złota i pieniądze, a do ZSRR aparaty fotograficzne, białe płótno, obrusy, koce, spirytus i żywność[16].
21 stycznia 1946 we wsi Jakunowo akcja WOP doprowadziła do ujęcia 5 członków bandy rabunkowej. W lutym żołnierze oddziału "„oczyszczali strefę i pas graniczny z elementu bandyckiego w celu umożliwienia osiedlenia się repatriantów zza Buga”. Transporty repatriantów przechodziły przez Przejściowy Punkt Kontrolny Korsze[17].
W lutym 1946 we wschodniej części obszaru odpowiedzialności 5 OOP pojawił się 300-osobowy uzbrojony oddział. Oceniano, ze jego celem jest sparaliżowanie osadnictwa w powiecie Giżyckim i Węgorzewskim. Pododdziały WOP współdziałając z MO i UB podjęły z nim walkę. We wrześniu 1946 zatrzymano 62 przestępców granicznych[18].
Sąsiednie oddziały Ochrony Pogranicza
Dowództwo oddziału
- dowódca oddziału
- ppłk/płk Stanisław Wyderka (był na początku 1946[19]–03.1947[20])
- mjr Kłonica (od 03.1947)[20]
- szef sztabu:
- zastępca do spraw polityczno-wychowawczych
- mjr Mieczysław Harley (do 03.1947)[20]
- kpt. Przestaszewski (od 03.1947)[20].
Przekształcenia
5 Oddział Ochrony Pogranicza → 5 Mazurski Oddział WOP → 7 Brygada Ochrony Pogranicza → 19 Brygada WOP → Grupa Manewrowa WOP Kętrzyn i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Kętrzyn → 19 Oddział WOP → 19 Kętrzyński Oddział WOP
Uwagi
- ↑ Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 053/Org. z 30.03.1946.
- ↑ Etat 8/5 Wydziału Służby Pogranicznej WOW kat. II przewidywał stan 29 ludzi, w tym 3 pracowników cywilnych[3].
- ↑ Rozkaz organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego dowódcy WP podpisanego przez szefa Sztabu Generalnego WP gen. broni Władysława Korczyca i zastępcę szefa Sztabu Generalnego gen. bryg. Jana Rotkiewicza. Powyższy rozkaz stwierdzał, że „zgodnie z planem rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dla ochrony granic na czas pokoju”, powołuje się Wojska Ochrony Pogranicza (WOP)[8].
- ↑ Spośród 11 oddziałów ochrony pogranicza tylko dwa – 8. i 9. utrzymały w 1945 miejsca dyslokacji swych dowództw. Pozostałe oddziały ochrony pogranicza przeniosły miejsca dyslokacji swych dowództw bądź też już w chwili ich formowania przeniosły się do innych miejscowości[10].
- ↑ Na wniosek Departamentu WOP rozkaz organizacyjny naczelnego dowódcy WP nr 0304/Org. z 28 października 1945, nakazujący do 15 października 1945 „celem strzeżenia i kontrolowania wszelkiego rodzaju przejść granicznych” uzupełnić obsadę sekcji porozumiewawczych konfliktów granicznych i kontroli punktów przejściowych Departamentu WOP i wydziałów WOP oraz sformować 51 przejściowych punktów kontrolnych (PPK), w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotnicze. Wydany rozkaz obarczał zadaniem sformowania PPK oddziały ochrony pogranicza oraz Wydział WOP Warszawskiego OW[13].
- ↑ wg. Prochwicza: Oddziały ochrony pogranicza nr 4., 5. i 7. – formowały po 3 PPK[14].
- ↑ R-z organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego d-cy WP.
Przypisy
- ↑ Ławski 1974 ↓, s. 254.
- ↑ ASGran., sygn. 217/143 ↓.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21 przypis 33.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21, przypis 33.
- 1 2 Prochwicz 2010 ↓, s. 13–14, przypis 14.
- ↑ Zestawienie numerów historycznych jednostek wojskowych. jednostki-wojskowe.pl. [dostęp 2023-03-18]. (pol.).
- 1 2 Dominiczak 1971 ↓, s. 71.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 12.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 54.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 15 przypis 21.
- 1 2 Jackiewicz 1998 ↓, s. 83.
- ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 126-127.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14, przypis 18.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 35.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 32.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 33.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 34.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 55.
- 1 2 3 4 5 6 7 Rabij 2000 ↓, s. 29.
Bibliografia
- Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945-1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945-1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
- Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
- Jerzy Prochwicz. Organizacja Wojsk Ochrony Pogranicza wrzesień 1945–grudzień 1945. „Problemy Ochrony Granic”. Biuletyn nr 44 (2010), s. 7–40, 2010. Piotrków Trybunalski: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia Piotrków Trybunalski. (pol.).
- Bogdan Rabij. V Mazurski Oddział WOP i jego osiągnięcia w zakresie zwalczania przestępczości granicznej. „Problemy ochrony granic”. 14/2000, 2000. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1505-1757.
- Archiwum Straży Granicznej, sygn. 217/143 k.7-8. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
- Archiwum Straży Granicznej, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1842/9, Historia Kętrzyńskiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza. Kętrzyn 1961.