Graniczna Placówka Kontrolna Gryfino
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
1947 |
| Rozformowanie |
po 31 lipca 1990 |
| Tradycje | |
| Rodowód |
RzPPK Gryfino |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | |
| Formacja | |
| Podległość |
3 Szczeciński Oddział WOP |
Graniczna Placówka Kontrolna Gryfino – zlikwidowany pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza wykonujący kontrolę graniczną osób, towarów i środków pływających bezpośrednio w przejściach granicznych na granicy z Niemiecką Republiką Demokratyczną.
Formowanie i zmiany organizacyjne
W 1947 w Gryfinie zorganizowano rzeczny przejściowy punkt kontrolny o etacie nr 7/33 o stanie 13 żołnierzy + 1 pracownik cywilny[a] w strukturach 3. Szczecińskiego Oddziału WOP[1].
W 1948 Graniczna Placówka Kontrolna nr 11 „Gryfin” (rzeczna) podlegała 8 Brygadzie Ochrony Pogranicza[2][3].
1 lipca 1965 WOP podporządkowano Ministerstwu Obrony Narodowej, Dowództwo WOP przeformowano na Szefostwo WOP z podległością Głównemu Inspektoratowi Obrony Terytorialnej. Do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych odeszła cała kontrola ruchu granicznego oraz ochrona GPK. Tym samym naruszono jednolity system ochrony granicy państwowej. GPK Gryino weszła w podporządkowanie Wydziału Kontroli Ruchu Granicznego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej[4], kontrolę graniczną wykonywali funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej podlegli MSW[5].
1 października 1971 WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym, a od 1 stycznia 1972 pod względem gospodarczym MSW[6]. Do WOP powrócił cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwowej[7]. GPK Gryino podlegała bezpośrednio pod sztab 12 Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie.
31 lipca 1990 Graniczna Placówka Kontrolna Gryfino była w strukturach Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie[8].
Ochrona granicy
- 1972 – 25 kwietnia zarządzeniem dowódcy WOP opartym na ustaleniach polsko-enerdowskich dowódcy zachodnich brygad WOP otrzymali polecenie zorganizowania wspólnej z organami NRD kontroli granicznej ruchu rzecznego w miejscowościach Eisenhüttenstadt, Frankfurt nad Odrą, Hohensalten, Widuchowa, Gartz, Gryfino i Mescherin. Organy graniczne sprawowały tam kontrolę ruchu towarowego i pasażerskiego jaki odbywał się między Polską a Niemiecką Republiką Demokratyczną. Wspólną kontrolą objęty został także ruch turystyczny w miejscowościach: Miłów, Kostrzyn, Widuchowa i Gryfino. Poza wspólną kontrolą pozostały jedynie statki towarowe i pasażerskie płynące Odrą w ruchu wewnętrznym każdego państwa[9].
Podległe przejście graniczne
- Gryfino (Odra Zachodnia) (rzeczne).
Wydarzenia
- 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), po wprowadzeniu ograniczeń w ruchu granicznym część niewykorzystanej kadry GPK przerzucono do strażnic w celu wspomożenia bezpośredniej ochrony granicy. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe. Wzmocniono kontrolę ruchu jednostek pływających[10].
Dowódcy/komendanci granicznej placówki kontrolnej
- ppor. Ryszard Ochnicki[11]
- Tadeusz Sołtysik[11] p.o. (15.10.1965–31.12.1966)[b][12]
- kpt. Tadeusz Sołtysik[11] (1.01.1967–28.02.1970)[12]
- mjr Teodor Adamczyk[11] (16.04.1970[c]–5.10.1982)[13]
- mjr Zygmunt Ostrowski[11]
- kpt./mjr Ryszard Stefaniak[11] (1.12.1984[d]–25.11.1986)[14]
- kpt. Kurzyński[11]
- kpt. Kazimierz Wakuluk[11] (1.05.1989[e]–był 31.07.1990)[8].
Uwagi
- ↑ Rozkaz organizacyjny szefa Departamentu WOP nr 013 z 21 marca 1947.
- ↑ Tadeusz Edward Sołtysik I zastępca, p.o. dowódca Graniczna Placówka Kontrolna w Gryfinie Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej Szczecin Wydział Kontroli Ruchu Granicznego.
- ↑ Teodor Adamczyk od 16.03.1969 do 16.04.1970 na stanowisku inspektor Wydział III KW MO w Szczecinie.
- ↑ Ryszard Stefaniak od 1.10.1982 do 30.11.1984 na stanowisku dowódcy GPK w Krajniku.
- ↑ Kazimierz Wakuluk od 1.12.1984 do 30.04.1989 na stanowisku oficer operacyjny GPK w Porcie Szczecin Grupa Operacyjna.
Przypisy
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 58.
- ↑ Pomorska Brygada WOP. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.strazgraniczna.pl. [dostęp 2021-11-18]. (pol.).
- ↑ Wykazy dyslokacyjne WOP ↓.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 22–23.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 80.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 83.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 84–85.
- 1 2 Kazimierz Wakuluk. [w:] Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2019. [dostęp 2025-05-05]. (pol.).
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 233.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 131.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Jarmoliński 2013 ↓, s. 162.
- 1 2 Tadeusz Edward Sołtysik. [w:] Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2019. [dostęp 2019-12-21]. (pol.).
- ↑ Teodor Adamczyk. [w:] Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2019. [dostęp 2019-12-21]. (pol.).
- ↑ Ryszard Bolesław Stefaniak. [w:] Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2019. [dostęp 2025-05-05]. (pol.).
Bibliografia
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza : (1945–1991) : krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945–1990. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2013. ISBN 978-83-909484-7-8.
- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356. (pol.).
- Archiwum Straży Granicznej. Wykazy dyslokacyjne jednostek i pododdziałów Wojsk Ochrony Pogranicza.
