2 Oddział Ochrony Pogranicza

2 Oddział Ochrony Pogranicza
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

październik–listopad 1945

Rozformowanie

21 września 1946

Tradycje
Kontynuacja

2 Poznański Oddział WOP

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Stanisław Dobrzański

Ostatni

ppłk Walerian Kuczyński

Organizacja
Numer

poczty polowej: 52167[1]
JW 1796[a]

Dyslokacja

Polska Wola
Krosno Odrzańskie

Formacja

Wojska Ochrony Pogranicza

Podległość

Wydział Służby Pogranicznej kat. I przy Dowództwie Poznań – D.O.W. nr III[b][3]

Skład

Etat Nr 8/8-B[4]

2 Oddział Ochrony Pogranicza – zlikwidowany oddział w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy polsko-niemieckiej.

Formowanie oddziału

2 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1796 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946)[5] został sformowany w październiku–listopadzie 1945 przez Poznański Okręg Wojskowy na podstawie rozkazu NDWP z 13 września 1945[6] przez Poznański Okręg Wojskowy według etatu Nr 8/8-B o stanie 2507 oficerów, podoficerów i szeregowców oraz 23 pracowników cywilnych[4][7].

W myśl przyjętych założeń Oddział miał zostać zorganizowany w oparciu o stan osobowy[c]:

Prace w Poznańskim OW związane z organizacją Oddziału WOP nr 2., którego miejscem formowania był Poznań przy ul. Grunwaldzkiej i Palacza oraz w Biedrusku[9] przebiegały bardzo opornie[d]. Mimo że okręg ten formował tylko jeden oddział, to prace organizacyjne zapoczątkowane 4 października 1945 posuwały się bardzo powoli z powodu nieskierowania do jego organizacji wymaganej liczby żołnierzy, jak też braku zaopatrzenia materiałowo-technicznego. Kierowani do oddziału żołnierze przybywali ze znacznym opóźnieniem, po licznych interwencjach w dowództwie okręgu. Wielu żołnierzy kierowanych do organizowanego oddziału nie odpowiadało ustalonym kryterium w wydanych rozkazach i zarządzeniach. Prawie 60% z nich nie posiadało wykształcenia, a ok. 5% stanowili analfabeci i półanalfabeci. Niemniej jednak pod koniec października organizacja oddziału dobiegła końca, aczkolwiek braki etatowe stanów osobowych sięgały 50%. Brak było także środków transportowych. Występujące braki kadrowe i środków transportowych stawiające pod znakiem zapytania możliwości oddziału do sprawnego objęcia nakazanego odcinka granicy państwowej nie powstrzymały dowódcy Poznańskiego OW gen. broni Karola Świerczewskiego przed wydaniem rozkazu 31 października 1945, nakazującego oddziałowi opuścić Poznań 2 listopada 1945 (W dni wymarszu na granicę oddział miał 50% stanu etatowego oficerów i 80% szeregowców[11]). Zgodnie z wydanym rozkazem oddział miał osiągnąć docelowe miejsca postoju 7 listopada 1945 i przejąć wyznaczony odcinek granicy od jednostek 5. DP 15 listopada 1945[e]. Wykonując wydany rozkaz oddział mimo nieosiągnięcia w pełni gotowości do wykonywania zadań w ochronie granicy, przybył na odcinek granicy strzeżonej przez 5. DP i 12 listopada 1945 przejął od pododdziałów dywizji odcinek zachodniej granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej[12] od Kostrzyna do Zasiek przystępując do pełnienia służby granicznej[13].

Zgodnie rozkazem operacyjnym dowódcy oddziału nr 4 z 24 listopada 1945, Sztab oddziału, jako miejsce swego postoju miał wyznaczoną miejscowość Polska Wola k/Rzepina[9]. Jednakże ze względów praktycznych okazało się, że wybór Polskiej Woli na miejsce postoju sztabu oddziału był niefortunny. W związku z czym dowódca oddziału 29 listopada 1945[9] nakazał przeniesienie sztabu oddziału do Krosna Odrzańskiego[f][15].

W Sękowicach, Gubinie, Cybince, Słubicach i Górzycy zlokalizowano komendy odcinków. Oddział poza 5 komendami odcinków i 25 strażnicami, miał zorganizować 2 PPK III kategorii w Słubicach i Gubinie[11].

Do 31 grudnia 1945 stan osobowy oddziału powiększył się do 207 oficerów (62% stanu etatowego), 2035 szeregowców (93% stanu etatowego), 642 koni (92% stanu etatowego)[11].

Na podstawie rozkazu Nr 0153/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 21 września 1946 jednostka została przeformowana w 2 Poznański Oddział WOP[16].

Struktura organizacyjna oddziału

Stan w 1945[17]:

Sąsiednie oddziały Ochrony Pogranicza

Dowódcy oddziału

Przekształcenia

2 Oddział Ochrony Pogranicza → 2 Poznański Oddział WOP → 10 Brygada Ochrony Pogranicza → 9 Brygada WOP → 9 Lubuska Brygada WOP → Lubuska Brygada WOP → Ośrodek Szkolenia WOP w Krośnie Odrzańskim → Lubuski Oddział Straży Granicznej → Nadodrzański Oddział Straży Granicznej.

Uwagi

  1. ↑ Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 053/Org. z 30.03.1946.
  2. ↑ Etat 8/6 Wydziału Służby Pogranicznej PzOW kat. III przewidywał stan 13 ludzi, w tym 1 pracownik cywilny.[2].
  3. ↑ Rozkaz organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego dowódcy WP podpisanego przez szefa Sztabu Generalnego WP gen. broni Władysława Korczyca i zastępcę szefa Sztabu Generalnego gen. bryg. Jana Rotkiewicza. Powyższy rozkaz stwierdzał, że „zgodnie z planem rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dla ochrony granic na czas pokoju”, powołuje się Wojska Ochrony Pogranicza (WOP)[8].
  4. ↑ Najsprawniej przebiegało formowanie trzech oddziałów (1, 10, i 11) w Śląskim Okręgu Wojskowym. Wydzielone do służby granicznej grupy żołnierzy koncentrowano zwykle w określonych z góry miejscowościach możliwie najbliżej granicy, dokąd przybywali przedstawiciele wydziałów WOP, okręgu wojskowego oraz nowo mianowani dowódcy oddziałów, którzy kompletowali na miejscu załogi komend odcinków i strażnic. Po ich skompletowaniu i krótkim przeszkoleniu granicznym pododdziały wyruszały najczęściej pieszo do przeznaczonych miejsc dyslokacji. Przedtem do miejscowości tych kierowano na rekonesans specjalne grupy żołnierzy, które w porozumieniu z miejscowymi władzami administracyjnymi oraz komendą garnizonu przygotowywały odpowiednie kwatery dla mających przybyć oddziałów i pododdziałów granicznych[10].
  5. ↑ Rozkaz operacyjny nr 12 z 31.10.1945.
  6. ↑ Spośród 11 oddziałów ochrony pogranicza tylko dwa – 8. i 9. utrzymały w 1945 miejsca dyslokacji swych dowództw. Pozostałe oddziały ochrony pogranicza przeniosły miejsca dyslokacji swych dowództw bądź też już w chwili ich formowania przeniosły się do innych miejscowości[14].
  7. ↑ Na wniosek Departamentu WOP rozkaz organizacyjny naczelnego dowódcy WP nr 0304/Org. z 28 października 1945, nakazujący do 15 października 1945 „celem strzeżenia i kontrolowania wszelkiego rodzaju przejść granicznych” uzupełnić obsadę sekcji porozumiewawczych konfliktów granicznych i kontroli punktów przejściowych Departamentu WOP i wydziałów WOP oraz sformować 51 przejściowych punktów kontrolnych (PPK), w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotnicze. Wydany rozkaz obarczał zadaniem sformowania PPK oddziały ochrony pogranicza oraz Wydział WOP Warszawskiego OW[20].
  8. ↑ wg. Prochwicza: Oddziały ochrony pogranicza nr 2., 3. i 8. – formowały po 4 PPK[21].
  9. ↑ Praktyka wykazała, że nieuzasadnione było tworzenie we wszystkich oddziała WOP grup manewrowych po 175 żołnierzy i oficerów każda[22].
  10. ↑ R-z organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego d-cy WP.
  11. ↑ ppłk Stanisław Dobrzański został odwołany ze swojego stanowiska.
  12. ↑ mjr Eugeniusz Angerman oficer Armii Czerwonej narodowości polskiej.
  13. ↑ ppłk Walerian Kuczyński oficer radziecki[25].

Przypisy

  1. ↑ ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21 przypis 33.
  3. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21, przypis 33.
  4. 1 2 Prochwicz 2010 ↓, s. 13, przypis 14.
  5. ↑ Zestawienie numerów historycznych jednostek wojskowych. jednostki-wojskowe.pl. [dostęp 2023-03-18]. (pol.).
  6. 1 2 3 4 5 D-cy i Kom-ci Nadodrzański OSG ↓, s. 1.
  7. ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 71.
  8. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 12.
  9. 1 2 3 Traczyk 2011 ↓, s. 97.
  10. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 51–52.
  11. 1 2 3 Dominiczak 1985 ↓, s. 53.
  12. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  13. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 30–31.
  14. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 15 przypis 21.
  15. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 15 przypis 31.
  16. ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 126–127.
  17. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 23 Źródło: CAW, Sztab Generalny-Zarząd VI, 322, Etat nr 8/8.
  18. 1 2 3 4 5 6 Jackiewicz 1998 ↓, s. 49.
  19. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 63.
  20. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14.
  21. ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14, przypis 18.
  22. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 58–59.
  23. 1 2 3 Błażej 1985 ↓, s. 149.
  24. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 55.
  25. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 56.

Bibliografia

  • Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356. (pol.).
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Jerzy Prochwicz. Organizacja Wojsk Ochrony Pogranicza wrzesień 1945–grudzień 1945. „Problemy Ochrony Granic”. Biuletyn nr 44 (2010), s. 7–40, 2010. Piotrków Trybunalski: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia Piotrków Trybunalski. (pol.). 
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Gubińskiej, Gubińskie Towarzystwo Kultury czerwiec 2010 – Kalendarium Gubina 1945–2009, 2010 ISBN 978-83-927655-6-1.
  • Zygmunt Traczyk: Ziemia Gubińska 1939–1949…. Gubin: Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Gubińskiej, 2011. ISBN 978-83-88059-54-4.
  • Andrzej Błażej: Zarys dziejów Lubuskiej Brygady WOP (1945–1985). Krosno Odrzańskie: 1985.
  • Dowódcy i komendanci ochrony środkowej części zachodniej granicy Polski od 1945. nadodrzanski.strazgraniczna.pl. [dostęp 2025-05-19]. (pol.).
  • Archiwum Straży Granicznej, sygn. 217/143 k. 7–8. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.