Strażnica WOP Czelin

Strażnica WOP Czołno/Czelin
Strażnica SG w Czelinie
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

1945[a]

Rozformowanie

24 sierpnia 2005[1] (przekształcenia)

Tradycje
Rodowód

53 strażnica WOP

Kontynuacja

Placówka SG w Czelinie

Organizacja
Dyslokacja

Czelin[2]

Formacja

Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna

Podległość

11 komenda odcinka
38 batalion OP
121 batalion WOP
122 batalion WOP
12 Pomorska Brygada WOP
bg PM WOP w Chojnie
Pomorska Brygada WOP
Pomorski Oddział SG

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Czołno/Czelin – zlikwidowany pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczą[b] na granicy państwowej z Niemiecką Republiką Demokratyczną/Republiką Federalną Niemiec[c].

Strażnica Straży Granicznej w Czelinie – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec.

Formowanie i zmiany organizacyjne

Strażnica została sformowana w 1945 w strukturze 11 komendy odcinka Mieszkowice[2] jako 53 strażnica WOP (Czołno)[4] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[5].

Na początku 1947 obsada personalna strażnicy została wymieniona z obsadą 187 strażnicy WOP Łysa Polana[d].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 strażnica OP nr 53 Czelin została włączona w struktury 38 batalionu Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 121 batalionu WOP w Mieszkowicach[6][7][8].

Od 15 marca 1954 wprowadzono nową numerację strażnic[e], a 53 strażnica WOP Czelin III kategorii otrzymała nr 51 w skali kraju[10]. W 1956 rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica WOP Czelin II kategorii była 23. w 9 Brygadzie WOP, w Krośnie Odrzańskim[11].

121 batalion WOP w Mieszkowicach został rozformowany w 1958[f][12]. . Strażnice rozformowanego batalionu włączono w struktury 93 batalionowi w Słubicach[12](sic!). Strażnicę WOP Czelin włączono w struktury 122 batalionu WOP w Chojnie[g][13]. 12 Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie.

Po reorganizacji 122 batalionu WOP w 1958 Strażnica WOP Czelin posiadała nr 2[13].

Granica polsko-niemiecka, element służby granicznej[h] patroluje teren nad Odrą w rej. Czelina. Widoczny znak gran. (lipiec 1968)

W 1960 funkcjonowała jako 28 strażnica WOP III kategorii Czelin w strukturach 122 batalionu WOP. Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 0148 z 2 września 1963 przeformowano ze Strażnicy WOP lądowej kategorii III Czelin na 20 strażnicę WOP rzeczną kategorii I Czelin w strukturach ww. batalionu[15]. Lata 60., w skład obsady strażnic włączono załogi jednostek pływających, a wiec sterników i motorzystów, którzy tym samym wzmocnili kadrę techniczną[16].

W kwietniu 1976 Wojska Ochrony Pogranicza przeszły na dwuszczeblowy system zarządzania. Strażnica WOP Czelin podporządkowana została bezpośrednio pod sztab 12 Pomorskiej Brygady WOP w Szczecinie[17], a w 1984 utworzonego batalionu granicznego PM WOP w Chojnie, jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Czelinie. Batalion Graniczny Pomorskiej Brygady WOP w Chojnie funkcjonował do 31 października 1989 i 1 listopada 1989 został rozformowany, a Strażnica WOP Czelin podporządkowana została bezpośrednio pod sztab Pomorskiej Brygady WOP już jako Strażnica WOP Lądowa kadrowa w Czelinie (na czas „P” kadrowa)[i]. Tak funkcjonowała do 15 maja 1991. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy.

Straż Graniczna:

15 maja 1991 po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 strażnica została przejęta przez Pomorski Oddział Straży Granicznej w Szczecinie[18] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Czelinie (Strażnica SG w Czelinie).

W 2000 rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej, związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. W wyniku tej restrukturyzacji 1 października 2002 Strażnica SG w Czelinie przejęła obszar służbowej odpowiedzialności[19] po rozformowanej strażnicy SG w Namyślinie[j][1].

Jako Strażnica Straży Granicznej w Czelinie funkcjonowała do 23 sierpnia 2005 i 24 sierpnia 2005 Ustawą z 22 kwietnia 2005 O zmianie ustawy o Straży Granicznej... została przekształcona na Placówkę Straży Granicznej w Czelinie (PSG w Czelinie)[k].

Ochrona granicy

W 1960 28 strażnica WOP III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 11 600 m:

Straż Graniczna:

1 października 2002 odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu odcinka rozformowanej strażnicy SG w Namyślinie[19][1].

Wydarzenia

Obelisk projektu rzeźbiarki Anny Paszkiewicz symbolizujący słup graniczny (maj 2015)
  • 1945 – 27 lutego żołnierze 6 Samodzielnego Batalionu Pontonowo-Mostowego 1 Armii Wojska Polskiego wbili pierwszy znak graniczny nad brzegiem Odry. Biało-czerwony słup wyciosał kapral Adolf Wydrzyński. Wraz ze słupem wkopano do ziemi butelkę z aktem erekcyjnym upamiętniającym ten fakt z podpisami biorących udział w zdarzeniu żołnierzy. Do słupa przybito tablicę z napisem „Polska”, orłem i informacjami o odległościach do Warszawy (474 km) i Berlina (64 km). W październiku 1968 na miejscu słupa postawiono obelisk projektu rzeźbiarki Anny Paszkiewicz symbolizujący słup graniczny. Pomnik ma przypominać o wydarzeniu z 1945. Ma on formę kolumny z kamienia łupanego. Około 100 m na zachód od właściwego obelisku stoi w lesie obelisk mały. Zaprojektował go komandor Henryk Kalinowski, a wykonali żołnierze ze Szczecina–Podjuch. Stał on od 1960 do 1968 na miejscu obecnego pomnika[20].
Żołnierze WOP na kutrze patrolowym KR-70 Jesion stojącym na ZN-ie[l] (1988)
  • 1968 – Stocznia Marynarki Wojennej przekazała dla WOP pierwszą partię kutrów rozpoznawczych, które skierowano do służby rzecznej na odrzańskim odcinku granicy zachodniej Pomorskiej Brygady WOP (W latach następnych zaopatrzono w nie pozostałe strażnice rzeczne)[21].
  • 1976 – wycofano z granicy rowery, zastępując je motocyklami małolitrażowymi; WSK-175 dla kadry i WSK-125 dla żołnierzy służby zasadniczej (5–13 motocykli w zależności od obsady i na jakiej granicy). Wyposażone w łączność radiową motocykle stały się podstawowym środkiem transportu w służbie patrolowej i rozpoznawczej[22].
  • 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[23]. Wzmocniono kontrolę ruchu jednostek pływających[24].

Sąsiednie graniczne jednostki organizacyjne

Straż Graniczna:

Komendanci/dowódcy strażnicy

  • ppor. Józef Juchta (był w 10.1946)[26]
  • Augustyn Iżyniec (1.01.1949–06.03.1949)[27]
  • ppor./kpt. Stanisław Otwinowski (1952–1961)[28]
  • ppor. Leon Tutak p.o. (1961–1962)[29]
  • kpt. Stanisław Muszyński (1962–1964)
  • por. Henryk Rokicki (1964–1965)
  • por. Leon Nita (od 1965)
Komendanci strażnicy SG:
  • mjr SG Roman Tyszkiewicz
  • mjr SG Dariusz Makowski.

Uwagi

  1. ↑ Od 1991 strażnica Straży Granicznej.
  2. ↑ Pełnienie służby granicznej jest wykonywaniem zadania bojowego w ochronie granicy państwowej. Służbę ochrony granicy państwowej żołnierz WOP powinien pełnić z całkowitym poświęceniem i oddaniem, nie szczędząc swych sił, wiedzy i umiejętności fachowych, a nawet życia. Granica państwa musi być ochraniana zawsze bez względu na porę roku, doby i warunki. (Rozdział V, Obowiązki żołnierza WOP, pkt 70)[3].
  3. ↑ Od 3 października 1990 z RFN.
  4. ↑ Rozkaz organizacyjny dowódcy WOP nr 02 z 21.01.1947.
  5. ↑ Rozkaz dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza nr 04 z 22 lutego 1954[9].
  6. ↑ Zarządzenie DWW nr 07/WW z 28.03.1958.
  7. ↑ Rozkaz dowódcy WOP nr 05/org.mob z 21.04.1958.
  8. ↑ ... Elementem służby granicznej jest jeden lub więcej uzbrojonych żołnierzy WOP wyznaczonych do ochrony granicy państwowej. Elementami służby granicznej są: patrol graniczny, podsłuch, obserwacja, dozór, posterunek graniczny, zasadzka, patrol pogotowia. Element służby składający się z dwóch lub więcej żołnierzy posiada wyznaczonego rozkazem dowódcę, któremu podlegają pozostali żołnierze (Rozdział V, Obowiązki żołnierza WOP, Obowiązki żołnierzy wchodzących w skład elementów służby granicznej, pkt 76)[14].
  9. ↑ Zarządzenie Organizacyjne Nr 0357/Org z dnia 29 września 1989 w sprawie zmian organizacyjnych w jednostkach WOP, ujęte w ramowym planie restrukturyzacji Wojsk Ochrony Pogranicza.
  10. ↑ Zarządzenie nr 42 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 23 września 2002 zmieniające zarządzenie w sprawie utworzenia strażnic, granicznych placówek kontrolnych i dywizjonów Straży Granicznej, określenia ich terytorialnego zasięgu działania, a także określenia szczegółowego zakresu zadań terenowych organów Straży Granicznej oraz organizacji komend oddziałów, strażnic, granicznych placówek kontrolnych i dywizjonów – ASG, ZaASG, sygn. 1525/65, s. 374–375; POSG, sygn. 1108/10, s. 11: „Meldunek o działaniach Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej w Szczecinie w 2002.”[17].
  11. ↑ Zarządzenie nr Z-53 Komendanta Głównego Straży Granicznej z 24 sierpnia 2005 w sprawie utworzenia placówek i dywizjonów Straży Granicznej, określenia ich terytorialnego zasięgu działania, a także określenia szczegółowego zakresu zadań terenowych organów Straży Granicznej oraz organizacji komend oddziałów, placówek i dywizjonów – ASG, KGSG, sygn. 1038/3, s. 299–307, 320[17].
  12. ↑ Zapas nienaruszalny.

Przypisy

  1. 1 2 3 Techman 2011 ↓, s. 112.
  2. 1 2 Wojtaszak i Kozłowski 2001 ↓, s. 278.
  3. ↑ Regulamin Służby Granicznej 1968 ↓, s. 24.
  4. ↑ Wykazy dyslokacyjne 1946 ↓, k. 119–123.
  5. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  6. ↑ Wojtaszak i Kozłowski 2001 ↓, s. 279.
  7. ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 61.
  8. ↑ Prochwicz 2011 ↓, s. 194.
  9. ↑ Prochwicz 2011 ↓, s. 207.
  10. ↑ Dyslokacja jednostek WOP 1954 ↓, k.6.
  11. ↑ Wykaz dyslokacyjny 1957 ↓, k.191.
  12. 1 2 Jackiewicz 1998 ↓, s. 52.
  13. 1 2 Historia PBWOP ↓, s. 124–132.
  14. ↑ Regulamin Służby Granicznej 1968 ↓, s. 25–26.
  15. ↑ Wykaz dyslokacyjny 1964 ↓, s. 590–620.
  16. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 116.
  17. 1 2 3 4 5 6 muzeumsg–Pomorski Oddział SG ↓, s. 1.
  18. ↑ Łach 2013 ↓, s. 295.
  19. 1 2 Techman 2011 ↓, s. 94.
  20. ↑ Pierwszy Słup Graniczny nad Odrą, [w:] Pomorze Zachodnie Travel [online], pomorzezachodnie.travel [dostęp 2021-01-23] (pol.).
  21. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 123.
  22. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 125.
  23. ↑ Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  24. ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 131.
  25. ↑ Rozkazy personalne DWOP ↓.
  26. ↑ Rozkaz personalny dowódcy WOP nr 052 z 19.10.1946[25].
  27. ↑ Augustyn Iżyniec. [w:] Biuletyn Informacji Publicznej IPN [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2019. [dostęp 2021-03-31]. (pol.).
  28. ↑ Historia PBWOP ↓, s. 177–199, 346.
  29. ↑ Historia PBWOP ↓, s. 346.

Bibliografia

  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356. (pol.).
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945–1991) : krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Ryszard Techman: Pomorski Oddział Straży Granicznej w Szczecinie. W: Leszek Elas [patronat]: Straż Graniczna w dwudziestoleciu 1991–2011. Materiały poseminaryjne – Tom II. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2011. ISBN 978-83-909484-4-7.
  • Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X-XX wiek. Materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. Praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
  • Sławomir Żurawlow, Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922–2008, Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011, s. 1–92 (pol.).
  • Regulamin Służby Granicznej Część I – Zasady Ogólne, t. WOP 1/67, Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza, 1968, s. 1–88.
  • Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1990 – Pomorska Brygada WOP. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.strazgraniczna.pl. [dostęp 2021-01-16]. (pol.).
  • Ryszard Techman: Straż Graniczna od 1991 – Pomorski Oddział Straży Granicznej. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.strazgraniczna.pl. [dostęp 2019-05-24]. (pol.).
  • Archiwum Straży Granicznej, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1842/6, Historia Pomorskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Szczecin 1961.
  • Archiwum Straży Granicznej. Rozkazy personalne dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza.
  • Archiwum SG, DWOP, sygn. 217/143, Wykazy dyslokacyjne Wojsk Ochrony Pogranicza 1946. Wykaz strażnic i miejsc ich rozlokowania adresowany do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwa Spraw Zagranicznych z 4 maja 1946.
  • Archiwum SG, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1284/200, Struktury organizacyjno-dyslokacyjne. Dyslokacja jednostek Wojsk Ochrony Pogranicza z 8 kwietnia 1954.
  • Archiwum SG, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1284/200, Struktury organizacyjno-dyslokacyjne. Wykaz dyslokacyjny etatowych oddziałów i pododdziałów Wojsk Ochrony Pogranicza z 18 maja 1957.
  • Archiwum SG., zespół archiwalny DWOP, sygn. 1400/3, k. 590–620; Rozkazy zarządzenia i wytyczne w zakresie wszelkiego rodzaju zaopatrzenia. Wykaz dyslokacyjny jednostek i pododdziałów WOP na dzień 1 stycznia 1964.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.