Graniczna Placówka Kontrolna Władysławowo

Graniczna Placówka Kontrolna Władysławowo – zlikwidowany pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza wykonujący kontrolę graniczną osób, towarów i środków pływających bezpośrednio w przejściach granicznych na granicy morskiej.

Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej we Władysławowie – zlikwidowana graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej wykonująca kontrolę graniczną osób, towarów i środków pływających bezpośrednio w przejściach granicznych na granicy morskiej.

GPK Władsławowo w 1987

Uwzględniając postulaty Głównego Inspektora Ochrony Pogranicza o utworzeniu morskiej placówki kontrolnej w porcie Władysławowo^[2], 1 sierpnia 1949, według etatu nr 96/2, sformowana została Morska Graniczna Placówka Kontrolna Władysławowo (MGPK Władysławowo)^[b] o stanie 36 wojskowych i 1 kontraktowy^{[3][c] [3]} w strukturach 4. Brygady Ochrony Pogranicza. W październiku 1949 Morska Graniczna Placówka Kontrolna Władysławowo przystąpiła do wykonywania zadań w ochronie granicy państwowej ^[3]. W czerwcu 1950, Graniczna Placówka Kontrolna Władysławowo będąc w składzie 16 Brygady WOP^[4], przeformowana została na etat 96/15^[d]. W 1952 włączona została w etat 16 Brygady WOP nr 352/8^[e].

1 lipca 1965 WOP podporządkowano Ministerstwu Obrony Narodowej, Dowództwo WOP przeformowano na Szefostwo WOP z podległością Głównemu Inspektoratowi Obrony Terytorialnej. Do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych odeszła cała kontrola ruchu granicznego oraz ochrona GPK. Tym samym naruszono jednolity system ochrony granicy państwowej. GPK Władysławowo weszła w podporządkowanie Wydziału Kontroli Ruchu Granicznego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej^[5], kontrolę graniczną wykonywali funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej podlegli MSW^[6].

1 października 1971 WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym, a od 1 stycznia 1972 pod względem gospodarczym MSW^[7]. Do WOP powrócił cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwowej^[8]. GPK Władysławowo podlegała bezpośrednio pod sztab Kaszubskiej Brygady WOP w Gdańsku i tak funkcjonowała do 15 maja 1991.

Straż Graniczna:

Po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, z dniem 16 maja 1991 Graniczna Placówka Kontrolna Władysławowo weszła w podporządkowanie Kaszubskiego Oddziału Straży Granicznej w Gdańsku i przyjęła nazwę Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej we Władysławowie (GPK SG we Władysławowie).

W wyniku zmian nadmorskich struktur Straży Granicznej, zgodnie z zarządzeniem Komendanta Głównego SG, od 2 czerwca 1992 GPK SG we Władysławowie przeszła w podporządkowanie Morskiego Oddziału Straży Granicznej (MOSG)^[f][9].

W 2000 rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 15 października 2002^[9] przejęła wraz z obsadą etatową pod ochronę odcinek, po rozformowanej strażnicy SG we Władysławowie zostały połączone w jeden organizm pod nazwą Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej we Władysławowie^[10].

Jako Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej we Władysławowie funkcjonowała do 23 sierpnia 2005 i 24 sierpnia 2005 Ustawą z 22 kwietnia 2005 O zmianie ustawy o Straży Granicznej...^[g] została przekształcona na Placówkę Straży Granicznej we Władysławowie (PSG we Władysławowie) w strukturach Morskiego Oddziału Straży Granicznej^[9].

Stan z października 1987^[11]

• Władysławowo (morskie)
• 3 przystanie rybackie, w tym jedna z wyjściem na pełne morze.

• 1949 – sierpień, z portu we Władysławowie kutrem „Wła-18” uciekła z Polski jego załoga^[12].
• 1949 – październik, z portu we Władysławowie nieznani sprawcy uprowadzili do Szwecji kuter „Wła-49”^[12].
• 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), po wprowadzeniu ograniczeń w ruchu granicznym część niewykorzystanej kadry GPK przerzucono do strażnic w celu wspomożenia bezpośredniej ochrony granicy. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe. Wzmocniono kontrolę ruchu jednostek pływających^[13].

• kpt. Kazimierz Gorzny (do 20.03.1952)
• por. Kazimierz Górny^[14]
• kpt. Walery Jasiński^[14]
• mjr Władysław Stegent^[14]
• kpt. Czesław Badocha^[14]
• kpt. Tadeusz Kaczyński^[14]
• mjr Jan Załęcki^[14]
• mjr Mikołaj Kondracki^[11][14] p.o. (1.03.1983^[h]–31.07.1983)^[15] (1.08.1983–był 31.07.1990)^[15]

Komendanci GPK SG:

• mjr SG Mariusz Wolniak (był w 2002)^[16].

• Grzegorz Goryński: Morski Oddział Straży Granicznej im. płk. Karola Bacza w Gdańsku. W: Leszek Elas [patronat]: Straż Graniczna w dwudziestoleciu 1991–2011. T. Materiały poseminaryjne – Tom II. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2011. ISBN 978-83-909484-4-7.
• Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945–1990. Warszawa–Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92; 75-531 Koszalin, 2013.
• Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356. (pol.).
• Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza : (1945–1991) : krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
• Ireneusz Bieniecki. Kaszubska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza w ochronie granicy morskiej na wybrzeżu gdańskim w latach 1945–1991 (powstanie, zmiany organizacyjne i metody pełnienia służby). „Biuletyn Centralnego Ośrodka Straży Granicznej”. 1/05, 2005. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1429-2505. 
• Archiwum Straży Granicznej. Historia Kaszubskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Gdańsk 1965.
• Tadeusz Gruchalla: Straż Graniczna od 1991 – Morski Oddział Straży Granicznej. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.pl. [dostęp 2025-04-11]. (pol.).
• Rys historyczny 1945–1990 – Kaszubska Brygada WOP. [w:] Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.pl. [dostęp 2025-04-11]. (pol.).
• Archiwum Straży Granicznej, Zespół DWOP, sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek Wojsk Ochrony Pogranicza.