Alfabet rosyjski

Alfabet rosyjski (ros. русский алфавит) – alfabet używany do zapisu języka rosyjskiego. Składa się z 33 liter, aczkolwiek ё jest nieobowiązkowa, a ъ jest bardzo rzadka[1].

Litera ъ w latach 20. i 30. XX wieku zastępowana była apostrofem – maszyny do pisania oraz stosowane w drukarniach czcionki wyprodukowane w tym okresie nie zawierały litery ъ, ponieważ jeszcze zwalczano starszą, przedsowiecką ortografię. W latach 1940–1970, mimo ponownego wprowadzenia do alfabetu litery ъ, bywała ona nadal zastępowana przez znak apostrofu lub (w maszynach do pisania) przez znak „. Obecnie z takimi sposobami oddawania litery ъ można się nadal spotkać w rękopisach osób starszych. Czasami stosowanie apostrofu zamiast ъ jest ukrainizmem, jako że to właśnie w języku ukraińskim apostrof pełni tę samą funkcję fonetycznie, co ъ w języku rosyjskim.

Litery

Wielkie litery alfabetu w kroju szeryfowym
Wersja pisana (pominięto wielką wersję znaku twardego i miękkiego)
Litery alfabetu rosyjskiego (cyrylicy)
Pismo proste Pismo pochyłe
(kursywa)		 pismo odręczne nazwa nazwa rosyjska nazwa

(cyrylica)

А а А ɑ а a а
Б б Б б b be бэ
В в В в w we вэ
Г г Г г g ge гэ
Д д Д д d de дэ
Е е Е е je je е
Ё ё[a] Ё ё jo jo ё
Ж ж Ж ж ż że жэ
З з З з z ze зэ
И и И и i i и
Й й Й й j i kratkoje и краткое
К к К к k ka ка
Л л Л л l, ł[b] el эл
М м М м m em эм
Н н Н н n en эн
О о О о o o о
П п П n p pe пэ
Р р Р р r er эр
С с С с s es эс
Т т Т т t te тэ
У у У у u u у
Ф ф Ф ф f ef эф
Х х Х х ch cha ха
Ц ц Ц ц c ce цэ
Ч ч Ч ч ć cie чэ
Ш ш Ш ш sz sza ша
Щ щ Щ щ szcz szcza ща
Ъ ъ Ъ ъ twardy znak twiordyj znak твёрдый
знак
Ы ы Ы ы y y ы
Ь ь Ь ь miękki znak miagkij
znak		 мягкий
знак
Э э Э э e e lub
e oborotnoje		 э
э оборотное
Ю ю Ю ю ju ju ю
Я я Я я ja ja я

Użycie litery ё

Współcześnie litery ё wymawianej jako /jo/ w języku rosyjskim używa się obowiązkowo w następujących przypadkach[2]:

  • w tekstach, gdzie konsekwentnie stawia się znaki akcentu;
  • w książkach przeznaczonych dla małych dzieci;
  • w tekstach dla uczniów i uczących się języka rosyjskiego jako obcego.

W każdej książce teksty można pisać, używając litery ё, jeśli taka jest wola autora czy redaktora. Często jednak litery tej używa się tylko wyrywkowo. Zaleca się jej używać w przypadku[2]:

  • kiedy pozwala to uniknąć dwuznaczności (np. всё → wszystko, все → wszyscy; нёбо → podniebienie, небо → niebo; узнаем → poznamy, узнаём → poznajemy)
  • kiedy ma się do czynienia ze słowem rzadko występującym lub powszechnie źle wymawianym, dla ukazania jego prawidłowej wymowy (np. флёр → welur, щёлочка → szczelinka, сёрфинг → surfing, новорождённый → noworodek)
  • w niektórych nazwach własnych, gdzie rozróżnienie е i ё dla zwykłych czytelników nie jest intuicyjnie oczywiste (np. Дежнёв → Dieżniow, Олёкма → Olokma).

Litery usunięte w latach 1917–1918

Do czasu reformy rosyjskiej ortografii w latach 1917–1918[3], a w publikacjach emigracyjnych jeszcze długo później, w języku rosyjskim oficjalnie funkcjonowały jeszcze 4 inne litery tj.:

  • Ѣѣ (jać – ros. ять) zastąpiona przez literę Е
  • Ѳѳ (fita – ros. фита) zastąpiona przez literę Ф
  • Іі (i diesiatiericznoje – ros. и десятеричное) zastąpiona przez literę И
  • Ѵѵ (iżyca – ros. ижица), już przed rewolucją używana do zapisu bardzo nielicznych słów (np. мѵро, tzn. krzyżmo), zastąpiona przez И

Także i obecnie litery te, choć rzadko, spotkać można niekiedy w rosyjskich tekstach. Dotyczy to zwłaszcza litery Ѣ, niegdyś powszechnej w rosyjskim piśmiennictwie, której usunięcie wzbudziło największe opory (pozostałe trzy usunięte z alfabetu litery używane były w niewielkiej liczbie słów, głównie zapożyczeń z języka greckiego; 'і' także w niektórych końcówkach, w zasadzie zawsze przed samogłoskami i samogłoskami jotowanymi). Użycie tego znaku ma nawiązywać do starych, przedrewolucyjnych tradycji, stąd litera ta pojawia się niekiedy np. w nazwach firm czy na znakach towarowych.

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ W większości publikacji kropki odróżniające literę jo od je nie są zaznaczane, ale regularnie stosuje się je w podręcznikach i książkach dla dzieci, encyklopediach (w tym w Wikipedii) oraz w tych przypadkach, kiedy litera „ё” jest potrzebna dla zapobiegania homonimii: все (wszyscy) – всё (wszystko) lub небо (niebo) – нёбо (podniebienie); litera „ё” jest też stosowana przy transkrybowaniu z języków obcych.
  2. ↑ Wymowa pośrednia pomiędzy polskim l a ł (tzw, ł tylnojęzykowe, kresowe lub sceniczne).

Przypisy

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.