Bezirk Mosty Wielkie
| powiat | |
| 1854–1867 | |
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Kraj związkowy | |
| Powiat |
cyrkuł żółkiewski |
| Siedziba | |
| Data powstania |
1854 |
| Data likwidacji |
1867 |
| Powierzchnia |
11,5 mil² |
| Populacja (1854) • liczba ludności |
|
| Języki urzędowe | |
| Szczegółowy podział administracyjny | |
 | |
| Liczba gmin katastralnych (1854) |
24 (w tym 1 miasteczko) |
.svg.png){kind=small}
Bezirk Mosty Wielkie – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Mosty Wielkie.
Historia
Bezirk Mosty Wielkie (także Bezirk Gross-Mosty) utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].
Bezirk Mosty Wielkie objął obszar o wielkości 11,5 mil², zamieszkany przez 21.300 ludzi i podzielony na 24 gminy katastralne, w tym jedno miasteczko (Mosty Wielkie). Wszedł w skład cyrkułu żółkiewskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów[2].
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][3]. Obszar zniesionego Bezirk Mosty Wielkie wszedł wtedy w skład nowych powiatów żółkiewskiego i sokalskiego (vide podział w tabeli poniżej)[4][5].
Podział administracyjny (1854)
| Lp. | Gmina jednostkowa | Powierzchnia | Ludność | Powiat w 1867 po zniesieniu |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Mosty Wielkie (m) | 9710 | 2323 | żółkiewski |
| 2 | Dworce | 5245 | 937 | żółkiewski |
| 3 | Borowe z Łęgowem | 265 | 550 | żółkiewski |
| 4 | Wolica ze Stanisławówką i Wieczorkami | 5714 | 689 | żółkiewski |
| 5 | Rekliniec | 7006 | 796 | żółkiewski |
| 6 | Derewnia z Niedźwiednią | 4555 | 1163 | żółkiewski |
| 7 | Jastrzębica | 5261 | 855 | sokalski |
| 8 | Wołswin z Naradną | 3114 | 790 | sokalski |
| 9 | Tyszyce | 1587 | 325 | sokalski |
| 10 | Hoholów | 1107 | 335 | sokalski |
| 11 | Parchacz | 3986 | 830 | sokalski |
| 12 | Sielec z Zawoniem i Nosatem | 13981 | 1956 | sokalski |
| 13 | Butyny z Szyszakami i Kazuminem | 10416 | 1655 | żółkiewski |
| 14 | Kulawa z Łazową | 1572 | 587 | żółkiewski |
| 15 | Lubella | 3627 | 1410 | żółkiewski |
| 16 | Radwańce z Wólką Radwaniecką | 5379 | 410 | sokalski |
| 17 | Batiatycze z Tłumaczem, Lipnikami i Zdeszowem | 15153 | 1935 | żółkiewski |
| 18 | Kupiczwola | 4480 | 351 | żółkiewski |
| 19 | Dalnicz z Greniuchami, Herawicami i Chocholcem | 932 | 439 | żółkiewski |
| 20 | Zubówmost z Różanką i Ignacówką | 507 | 691 | żółkiewski |
| 21 | Bojaniec z Wierzbicą i Warenicami | 3830 | 948 | żółkiewski |
| 22 | Strzemień | 1035 | 343 | żółkiewski |
| 23 | Przystań | 4062 | 750 | żółkiewski |
| 24 | Horodyszcze Bazyliańskie | 205 | 232 | sokalski |
Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
- 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
- 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
- ↑ Krzysztof Ostafin i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
- ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
Bibliografia
- Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
- Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
| 1867–1918 |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1851–1867 |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1782–1851 |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1775–1782 |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1773–1775 |
|
