Bezirk Sokołów

Powiat Sokołów
Bezirk Sokołów
	powiat
	1854–1867
Państwo	Austro-Węgry
Kraj związkowy	Królestwo Galicji i Lodomerii
Powiat	cyrkuł rzeszowski
Siedziba	Sokołów
Data powstania	1854
Data likwidacji	1867
Powierzchnia	6,4 mil²
Populacja (1854); • liczba ludności	; 26.924
Języki urzędowe	niemiecki
	Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin katastralnych (1854)	23 (w tym 1 miasteczko)
brak współrzędnych

Bezirk Sokołów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Sokołów (Sokołów Małopolski).

Historia

Bezirk Sokołów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)^[1].

Bezirk Sokołów objął obszar o wielkości 6,4 mil², zamieszkany przez 26.924 ludzi i podzielony na 23 gminy katastralne, w tym jedno jedno miasteczko (Sokołów). Wszedł w skład cyrkułu rzeszowskiego, jako jeden z jego jedenastu powiatów^[2].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów^[1]^[3]. Obszar zniesionego Bezirk Sokołów wszedł wtedy głównie w skład nowego powiatu kolbuszowskiego oraz częściowo powiatu rzeszowskiego (jedynie ekstremalnie południowa gmina Stobierna)^[4]^[5].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Sokołów w 1854 roku^[2]
Lp.	Gmina jednostkowa	Powierzchnia	Ludność	Powiat w 1867 po zniesieniu
1	Sokołów (m)	2630	3463	kolbuszowski
2	Nienadówka	4100	2165	kolbuszowski
3	Górno, Zaborze i Dołęga	2300	912	kolbuszowski
4	Wólka Sokołowska i Rękaw	2240	840	kolbuszowski
5	Turza	2205	540	kolbuszowski
6	Trzebuska, Kąty i Zamysłów	3450	977	kolbuszowski
7	Trzeboś	2775	1666	kolbuszowski
8	Stobierna	3071	1277	rzeszowski
9	Wola Raniżowska	5870	3095	kolbuszowski
10	Wilcza Wola ze Spiami i Zmysłowem	7970	2052	kolbuszowski
11	Raniżów	3555	993	kolbuszowski
12	Raniżów-Kolonia	3555	297	kolbuszowski
13	Mazury	2000	1259	kolbuszowski
14	Markowizna	830	550	kolbuszowski
15	Staniszewskie	1090	811	kolbuszowski
16	Zielonka	3930	815	kolbuszowski
17	Dzikowiec z Dymarką	3430	1180	kolbuszowski
18	Płazówka i Kąty		262	kolbuszowski
19	Wildenthal		341	kolbuszowski
20	Kopcie	1840	514	kolbuszowski
21	Wola Rusinowska	2900	876	kolbuszowski
22	Lipnica z Jeziorkiem	6715	1809	kolbuszowski
23	Rusinów z Koziołkiem	825	230	kolbuszowski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .
1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
↑ KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK. i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .
↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

Bibliografia

Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.)
Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.

[:0-1] 1 2 KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK., Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10] .

[allgemeines-2] 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.

[3] KrzysztofK. Ostafin KrzysztofK. i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10] .

[:2-4] Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator

[5] Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]