Bezirk Podgórze

Powiat Podgórze
Bezirk Podgórze
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Austro-Węgry

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł bocheński

Siedziba

Podgórze

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

2,1 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


17.744

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

32 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Podgórze – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Podgórze.

Historia

Bezirk Podgórze utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Podgórze objął obszar o wielkości 2,1 mil², zamieszkany był przez 17.744 ludzi i podzielony na 32 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Podgórze). Wszedł w skład cyrkułu bocheńskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatów[2]. Bezirk Podgórze posiadał trzy eksklawy na terenie Bezirk Wieliczka, które stanowiły gminę Bugaj, którą jednak w kolejnych latach włączono do Bezirk Wieliczka.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][3]. Obszar zniesionego Bezirk Podgórze wszedł wtedy w całości w skład nowego powiatu wielickiego[4][5]. 1 stycznia 1881 częściowo zmieniono granice powiatu wielickiego, przez włączenie Brzączowic do powiatu myślenickiego[6]. 15 września 1896 z części powiatu wielickiego wyodrębniono nowy powiat podgórski[7]. W kolejnych latach pięć gmin powiatu podgórskiego włączono do Krakowa: w 1910 roku – Dębniki i Zakrzówek[8], w 1911 roku – Ludwinów[9], w 1912 roku – Płaszów[10], wreszcie w 1915 roku – samo Podgórze[11].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Podgórze w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Podgórze (M) ze Stawiskiem 715 1760 wielicki[12][13]
2 Bieżanów z Kaimem 2399 1077 wielicki
3 Dębniki z Rybakami 298 263 wielicki[12][14]
4 Golkowice 710 822 wielicki[12]
5 Kurdwanów 557 300 wielicki[12]
6 Kossocice 569 418 wielicki[12]
7 Ludwinów z Błoniem i Katarzynką 184[15] 176 wielicki[12][16]
8 Ochojno Górne i Dolne 459 582 wielicki
9 Piaski Wielkie i Małe 470 717 wielicki[12]
10 Płaszów 1088 648 wielicki[12][17]
11 Przewóz 686 413 wielicki
12 Podstolice 451 569 wielicki
13 Prokocim 766 531 wielicki[12]
14 Rajsko 496 421 wielicki[12]
15 Rybitwy 508 295 wielicki
16 Rżąka 271 192 wielicki
17 Soboniowice ze Strzałkowicami 377 282 wielicki[12]
18 Wola Duchacka 614 237 wielicki[12]
19 Wróblowice i Włodek 412 385 wielicki[12]
20 Zbydniowice 175 226 wielicki[12]
21 Zakrzówek z Kapelanką 422 456 wielicki[12][14]
22 Brzączowice 811 585 wielicki[18]
23 Czechówka 733 429 wielicki
24 Stojowice 358 295 wielicki
25 Siepraw z Kawęcinami 2506 1646 wielicki
26 Zakliczyn ad Siepraw 1014 782 wielicki
27 Bugaj[19] 176 149 wielicki
28 Łyczanka 316 203 wielicki
29 Olszowice 422 238 wielicki[12]
30 Rzeszotary 927 936 wielicki
31 Świątniki Górne 702 1273 wielicki[12]
32 Wrząsowice z Pokrzywnicą 630 438 wielicki[12]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Dz. U. Kr. z 1881, cz. 3, nr 18
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1896, cz. XIII, Nr 52 z powiatu wielickiego
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1909, cz. XIX, nr 148
  9. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1910, cz. XXXV, nr 243
  10. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1911, cz. XX, nr 137
  11. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1915, cz. III, nr 15
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 15 września 1896 weszła w skład nowego powiatu podgórskiego.
  13. ↑ 1 lipca 1915 włączona do Krakowa.
  14. 1 2 1 kwietnia 1910 włączona do Krakowa.
  15. ↑ Podano błędnie 84.
  16. ↑ 1 kwietnia 1911 włączona do Krakowa.
  17. ↑ 1 lutego1912 włączona do Krakowa.
  18. ↑ 1 stycznia 1881 włączona do powiatu myślenickiego.
  19. ↑ Włączono do Bezirk Wieliczka przed 1867.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.