Bezirk Oświęcim

Powiat Oświęcim
Bezirk Oświęcim
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Austro-Węgry

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł wadowicki

Siedziba

Oświęcim

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

3,6 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


18.363

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

27 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Oświęcim – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Oświęcim.

Historia

Bezirk Oświęcim utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Oświęcim objął obszar o wielkości 3,6 mil², zamieszkany przez 18.363 ludzi i podzielony na 27 gmin katastralnych, w tym miasto Oświęcim. Wszedł w skład cyrkułu wadowickiego, jako jeden z jego trzynastu powiatów ziemskich[2].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większe powiaty[1][3]. Jednym z tych nowych powiatów był powiat bialski, w skład którego wszedł m.in. prawie w całości zniesiony Bezirk Oświęcim, oprócz gmin Podolsze i Przeciszów (z Kołem Lipowieckim), które włączono do powiatu wadowickiego[4][5]. 1 lipca 1910 wszystkie gminy dawnego Bezirk Oświęcim weszły w skład nowo utworzonego powiatu oświęcimskiego[6].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Oświęcim w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Oświęcim (M) 1380 2586 bialski[7]
2 Klucznikowice 80 190 bialski[7]
3 Babice 1290 695 bialski[7]
4 Jawiszowice 2858 1231 bialski[7]
5 Brzeszcze 3068 1251 bialski[7]
6 Przecieszyn 557 247 bialski[7]
7 Skidzin 777 243 bialski[7]
8 Wilczkowice 214 144 bialski[7]
9 Broszkowice 176 189 bialski[7]
10 Budy [8] 52 bialski[7]
11 Dwory 1820 1543 bialski[7]
12 Kruki (części I i II) 82 122 bialski[7]
13 Monowice ze Stawami 1926 1250 bialski[7]
14 Grojec 2795 862 bialski[7]
15 Zaborze 710 205 bialski[7]
16 Pławy 500 231 bialski[7]
17 Polanka Wielka 4153 1436 bialski[7]
18 Łazy 385 164 bialski[7]
19 Poręba Wielka 1906 573 bialski[7]
20 Harmęże 780 255 bialski[7]
21 Rajsko 1121 560 bialski[7]
22 Włosienica 1140 714 bialski[7]
23 Brzezinka ad Zator 1490 659 bialski[7]
24 Stawy Stare 610 280 bialski[7]
25 Podolsze 1865 676 wadowicki[7]
26 Przeciszów 3740 1932 wadowicki[7]
27 Koło Lipowieckie 62 wadowicki[7]

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1910, cz. XIX, Nr 131 z powiatów bialskiego i wadowickiego
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 1 lipca 1910 włączono do nowo utworzonego powiatu oświęcimskiego.
  8. ↑ Spisano z Brzeszczami.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.