Bezirk Kolbuszów

Powiat Kolbuszów
Bezirk Kolbuszów
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Austro-Węgry

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł tarnowski

Siedziba

Kolbuszów

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

9,2 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


25.046

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

42 (w tym 2 miasteczka)

brak współrzędnych

Bezirk Kolbuszów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Kolbuszów (Kolbuszowa).

Historia

Bezirk Kolbuszów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Kolbuszów objął obszar o wielkości 9,2 mil², zamieszkany przez 25.042 ludzi i podzielony na 42 gminy katastralne, w tym dwa miasteczka (Kolbuszów i Rzochów). Wszedł w skład cyrkułu tarnowskiego, jako jeden z jego dziesięciu powiatów[2].

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][3]. Obszar zniesionego Bezirk Kolbuszów wszedł wtedy w skład nowych powiatów kolbuszowskiego, mieleckiego i ropczyckiego (vide podział w tabeli poniżej)[4][5]. 19 czerwca 1867, 10 stycznia 1869 i 1 stycznia 1881 zmieniono częściowo granice tych powiatów[6][7][8].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Kolbuszów w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Kolbuszów (m) 1435 1501 kolbuszowski
2 Kolbuszowa Dolna 1575 922 kolbuszowski
3 Kolbuszowa Górna 3745 1250 kolbuszowski
4 Mechowiec 1045 542 kolbuszowski
5 Nowa Wieś 2000 523 kolbuszowski
6 Poręby (Dymarskie), Ruda i Dymarka 3725 732 kolbuszowski
7 Siedlanka 950 323 mielecki[9]
8 Świerczów 1230 277 kolbuszowski
9 Zarębki 710 409 kolbuszowski
10 Bukowiec 510 305 kolbuszowski
11 Dubas 555 131 kolbuszowski
12 Hadykówka 860 433 kolbuszowski
13 Ostrów (ad Baranów) 2955 710 mielecki[9]
14 Cmolas 5610 1848 kolbuszowski
15 Leszcze 1110 332 ropczycki[10]
16 Boreczek 890 361 ropczycki
17 Brzezówka 1315 110 kolbuszowski
18 Domatkowska Wola 244 kolbuszowski
19 Zapole 178 ropczycki[10]
20 Hucisko 1605 344 ropczycki[9]
21 Poręby (Huciskie) 278 ropczycki[10]
22 Kamionka 3660 838 ropczycki
23 Ruda 1315 323 ropczycki
24 Huta 875 355 ropczycki[10]
25 Niwiska 3730 891 ropczycki[9]
26 Ocieka z Wolą i Sadykierzem 5095 1157 ropczycki
27 Przedbórz 2390 669 kolbuszowski
28 Przyłęk i Hucina 5130 893 mielecki[10]
29 Białybór i Blizna z Łużem i Rudą 4100 923 ropczycki[11]
30 Dobrynin 2337 437 mielecki
31 Rzemień 4783 180 mielecki
32 Rzochów (m) 527 667 mielecki
33 Trześń 1300 298 ropczycki[9]
34 Tuszyma 2300 596 ropczycki[11]
35 Jagodnik 860 324 mielecki[9]
36 Kosowy 1605 529 mielecki[9]
37 Trzęsówka 2565 909 mielecki[9]
38 Ostrów (ad Tuszów) 8230 1239 mielecki[12]
39 Cierpisz 1220 290 ropczycki
40 Czarna 5635 1275 ropczycki
41 Domatków 830 296 kolbuszowski[13][10]
42 Żdżary 895 203 ropczycki

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1869, nr 12
  8. ↑ Dz. U. Kr. z 1881, cz. 3, nr 18
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 19 czerwca 1867 włączono do powiatu kolbuszowskiego.
  10. 1 2 3 4 5 6 1 stycznia 1881 włączono do powiatu kolbuszowskiego.
  11. 1 2 1 stycznia 1881 włączono do powiatu mieleckiego.
  12. ↑ 10 stycznia 1869 włączono do powiatu kolbuszowskiego.
  13. ↑ 19 czerwca 1867 włączono do powiatu ropczyckiego.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.