Bezirk Sądowa Wisznia

Powiat Sądowa Wisznia
Bezirk Sądowa Wisznia
powiat
1854–1867
Ilustracja
Państwo

 Austro-Węgry

Kraj związkowy

Królestwo Galicji i Lodomerii

Powiat

cyrkuł przemyski

Siedziba

Sądowa Wisznia

Data powstania

1854

Data likwidacji

1867

Powierzchnia

5,2 mil²

Populacja (1854)
• liczba ludności


26.085

Języki urzędowe

niemiecki

Szczegółowy podział administracyjny
Plan
Liczba gmin katastralnych (1854)

42 (w tym 1 miasto)

brak współrzędnych

Bezirk Sądowa Wisznia – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Sądowa Wisznia.

Historia

Bezirk Sądowa Wisznia utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde)[1].

Bezirk Sądowa Wisznia objął obszar o wielkości 5,2 mil², zamieszkany był przez 26.085 ludzi i podzielony na 42 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Sądowa Wisznia). Wszedł w skład cyrkułu przemyskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatów[2]. Powiat posiadał eksklawę, obejmującą Jaremków i Michalewice, otoczoną ze wszystkich stron obszarem Bezirk Rudki w cyrkuł samborski.

Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów[1][3]. Obszar zniesionego Bezirk Sądowa Wisznia wszedł wtedy w skład nowych powiatów mościskiego, gródeckiego i rudeckiego (vide podział w tabeli poniżej)[4][5]. 19 czerwca 1867 i 1 stycznia 1891 częściowo zmieniono granice tych powiatów[6][7]. 10 stycznia 1869 do powiatu mościskiego przydzielono gminę Zarzecze, której przynależność administracyjna w chwili reformy nie została ustalona[8].

Podział administracyjny (1854)

Podział administracyjny Bezirk Sądowa Wisznia w 1854 roku[2]
Lp. Gmina jednostkowa Powierzchnia Ludność Powiat w 1867 po zniesieniu
1 Sądowa Wisznia (M) 3395 4698 mościski
2 Bortiatyn 1816 mościski
3 Księży Most 143 mościski
4 Zagrody 434 296 mościski
5 Arłamowska Wola 2306 1126 mościski
6 Chorośnica z Nowosielicą 1471 460 mościski
7 Czyżowice 563 275 mościski
8 Dmytrowice z Łosiem 1854 856 mościski
9 Dołhomościska 2460 995 mościski[9][10]
10 Doliniany z Popielami i Komorowszczyzną 1231 463 gródecki
11 Dobrzany z Putiatyczami 3197[11] 1238 gródecki
12 Dydiatycze 1537 394 mościski
13 Jaremków 309 105 rudecki
14 Kulmatycze 569 328 mościski
15 Milatyn z Barem 1955 798 gródecki
16 Makuniów 2222 877 mościski
17 Michalewice 1222 1297 rudecki
18 Wołczuchy 1568 704 gródecki
19 Milczyce 1709 743 mościski[12]
20 Mokrzany Małe 1020 412 mościski
21 Mokrzany Wielkie 1015 334 mościski
22 Hołodówka 1844 227 mościski
23 Kocierzyn 2720 126 mościski
24 Nikłowice 942 mościski
25 Orchowice –[13] 339 mościski
26 Podliski 1442 926 mościski
27 Wiszenka 1361 187 mościski
28 Mistyce 1726 598 mościski
29 Sanniki 227 mościski
30 Szeszerowice 578 246 mościski
31 Królin 452 361 mościski
32 Piaski 1150 141 mościski
33 Tuligłowy 342 mościski
34 Zarzecze 1467 432 mościski[14]
35 Stojańce 2297 1070 mościski
36 Słabasz 537 146 mościski
37 Słomianka 389 mościski
38 Twierdza 1892 762 mościski
39 Wojkowice 698 404 mościski
40 Zawadów 334 253 mościski
41 Wołostków 2330 929 mościski
42 Wołczyszczowice 1636 539 mościski

Objaśnienie:

(M) = miasto; (m) = miasteczko

Przypisy

  1. 1 2 Krzysztof Ostafin, Podziały administracyjne Galicji 1857 – 1910 [online], ArcGIS StoryMaps, 13 marca 2024 [dostęp 2025-03-10].
  2. 1 2 Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.
  3. ↑ Krzysztof Ostafin i inni, Problem doboru jednostek odniesienia przestrzennego w integracji danych z drugiej połowy XIX i początku XX w. z terenów Galicji i Śląska Austriackiego, „Studia Geohistorica” (8), 2020, s. 194–212, DOI: 10.12775/SG.2020.09, ISSN 2300-2875 [dostęp 2025-03-10].
  4. ↑ Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator
  5. ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2025-03-10].
  6. ↑ Verordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau
  7. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1890, Nr 35
  8. ↑ Dziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1869, nr 12
  9. ↑ 19 czerwca 1867 włączono do powiatu gródeckiego.
  10. ↑ Następnie włączono z powrotem do powiatu mościskiego (brak informacji o dacie).
  11. ↑ W tym Dobrzany 2242 i Putiatycze 954.
  12. ↑ 1 stycznia 1891 włączono do powiatu rudeckiego.
  13. ↑ Spisano z Hołodówką.
  14. ↑ Do powiatu mościskiego przydzielono dopiero 10 stycznia 1869, ponieważ przynależność administracyjna gminy w chwili reformy nie została ustalona.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.